Ruski digitalni medvjedi vole TikTok i Twitter

Sadržaji sa ruskih TikTok kanala i Twitter naloga se masovno dijele i na nalozima iz Srbije, a brzo su se pojavili i nalozi s porukama ‘Rusija i Srbija braća’, ‘Rusija brani Kosovo'…

TikTok je trenutno društvena mreža s najvećim rastom u svijetu te s najvećim brojem interakcija korisnika i sadržaja (Reuters)

Rusija je, pored gubitaka na bojnom polju, do sada pretrpela i značajan gubitak kada je u pitanju njena propagandna mašinerija, razvijana gotovo celu jednu deceniju. Ruski propagandni izvori Sputnjik i RT su zabranjeni na velikoj većini mreža u Evropskoj uniji i SAD-u, dok je Facebook takođe uklonio njihove stranice još na početku ruske agresije na Ukrajinu.

Uz to, i nalozi brojnih ruskih zvaničnika, organizacija i institucija su još polovinom marta “proterani” sa većine društvenih mreža, jer su širili pro-Kremaljsku propagandu i lažne vesti. Sa većine mreža da, ali ne i sa svih postojećih društvenih mreža i aplikacija.

TikTok je trenutno društvena mreža sa najvećim rastom u svetu te sa najvećim brojem interakcija korisnika i sadržaja. Pokrenut je 2016. godine, a postao je globalno popularan početkom 2017. godine. Sam koncept je veoma jednostavan – korisnici mogu da kreiraju i dele kratke video snimke, obično praćene muzikom. TikTok ima i najveću bazu licencirane muzike od svih postojećih aplikacija, naročito u odnosu na Facebook, koji ima veoma stroga pravila kada je audio i video sadržaj u pitanju. Aplikacija je to postigla zahvaljujući kupovini internet muzičkog servisa Musicaly 2018. godine.

TikTok je, zapravo, kineska aplikacija

Ono što mnogi korisnici ne znaju je da je TikTok, zapravo, kineska aplikacija. Kompanija Byte Dance, koja stoji iza ove društvene mreže, locirana je u Hong Kongu, sa kancelarijama u SAD-u i Evropi. Byte Dance, takođe, ima “sestrinsku” aplikaciju isključivo za kinesko tržište, pod imenom Douyin. Iako funkcioniše na isti način kao i TikTok, Douyin ima ograničenja vezana za kineske zakone o cenzuri internet sadržaja.

Upravo je ovakav koncept aplikacije, kao i činjenica da je TikTok jednako popularan i u Aziji i u Evropi, a sve više korisnika ima i u SAD-u, pomogao ruskim izvorima za širenje informacija sa ukrajinskog ratišta. Ili barem njihove verzije istine. Odmah nakon zabrane rada ruskim propagandnim kanalima početkom februara, na TikToku je osvanulo na stotine novih naloga, koji imaju jednu zajedničku crtu – promociju ruskog predsednika Vladimira Putina. Neki od ovih naloga imaju na stotine hiljada pratilaca te desetine miliona lajkova. Video klipovi su, uglavnom, reciklirani sadržaji iz ruskih medija, nastali u poslednjih pet godina. Narativ o Putinu kao “nepobedivom lideru”, koji je i sam Kremlj promovisao više od decenije, na TikToku, ali i na Twitteru i delimično na Instagramu, dobija eksponencijalno više pregleda, i još bitnije – lajkova. Ima i naloga koji slave čečenskog vođu Ramzana Kadirova kao “prijatelja Rusije i celog pravoslavnog sveta”, kao “sibirskog tigra sličnog samom Putinu”.

Iako je TikTok od marta zvanično onemogućio postavljanje novih video snimaka sa ruskih naloga, to u praksi važi samo za naloge koji su locirani na uređajima sa SIM karticama ruskih operatera te koriste zabranjene ruske IP adrese. Hakeri širom Rusije su lako našli način da zaobiđu ovu zabranu, najčešće koristeći beloruske ili poljske SIM kartice za jednokratno korišćenje (pre-paid). Drugi koriste neke od mnogobrojnih VPN servisa, koji mogu da sakriju pravu lokaciju sa koje dolazi internet sadržaj. Takođe, mnogi stručnjaci smatraju da su i Byte Dance i sama Kina veoma svesni ovakve situacije, ali da ništa ne preduzimaju.

Ne treba zaboraviti ni da je Kina globalni saveznik Rusije te da nije uvela nikakve sankcije zbog agresije na Ukrajinu (štaviše, Kina je trenutno jedan od najvećih kupaca ruskih energenata). Kineske kompanije bez ikakvih problema izvoze u Rusku Federaciju te su brzo zauzele pozicije zapadnih tehnoloških kompanija i proizvođača potrošačke elektronike, koji su se povukli sa ruskog tržišta nakon uvođenja međunarodnih sankcija.

Digitalni tenkovi iz Srbije krenuli na Kosovo

Internet zajednica u regionu, a naročito njen politički desno opredeljeni deo, dočekala je ovakve ruske aktivnosti raširenih ruku. Sadržaji sa pomenutih ruskih TikTok kanala i Twitter naloga se masovno dele i na domaćim nalozima, a brzo su se pojavili i nalozi sa porukama “Rusija i Srbija braća”, “Rusija brani Kosovo”… A upravo su nove tenzije na Kosovu poslužile kao osnov za čitavu “TikTok kampanju” – brojni nalozi su proteklih nedelja delili snimke naoružanja Vojske Srbije, sa (izmišljenim) navodima “da se kreću ka administrativnoj liniji sa Kosovom”.

U stvarnosti, radilo se uglavnom o starim snimcima vojnih vežbi Vojske Srbije te redovnim pokretima i transportu vojne opreme sa poligona za vežbanje. Neki od snimaka su nastali i na auto putevima, takođe uz propratne tvrdnje “da se tenkovi kreću ka Kosovu”. Nema sumnje da ovakvi sadržaji veoma pogoduju “anti-EU” snagama i desničarskim organizacijama u Srbiji i širom regiona, koji u svojim javnim nastupima ni ne kriju “da su na Putinovoj strani sveta”. Slovo Z, simbol koji ruske snage koriste u Ukrajini, postalo je tako i veoma česta “slika profila” mnogih domaćih korisnika Twittera i TikToka.

Novinar Milan Nikolić kaže da mnogi korisnici društvenih mreža i nesvesno učestvuju u ovakvim kampanjama širenja propagande-

“Konkretno, moj lift u zgradi, koja je u srcu Dorćola u Beogradu, sa unutrašnje strane išaran je slovom Z. Najjasnija paralela sa ovime je i ispečatirani lik Ratka Mladića na svakih deset metara u gradu. Još jasnija – maturanti su ove godine bili ogrnuti zastavama i pevali pesme o Kosovu. Naravno da oni ne znaju šta to znači u realnom životu, ali su instantno naučeni da to prepoznaju kao nešto svoje. Slovo Z je za njih i Putin, i Kosovo, i porodične vrednosti, i gaženje manjinskih prava, u čemu vide jednu stvar – spas Srbije od Zapada, koji ‘želi da je uništi'”, objašnjava Nikolić.

‘Regrutacija’ djece preko online platformi

“Nositi slovo Z na grudima i za onog od 16 i za onog od 56 godina je simbol pripadnosti pravoj strani – patriotskoj, izolacionističkoj, mrziteljskoj, patrijahalnoj… A društvene mreže jesu postale svojevrsno digitalno ‘mesto zločina’. gde podle ikone devedesetih i njima pridružene mlade snage iz post-petooktobarske Srbije, posebno nakon atentata na premijera Zorana Đinđića 2003. godine, regrutiju i okupljaju tu decu zbunjenu na svaki način. Internet je mesto na kojem se nacionalna ekipa i guslanje sada prenose na nove generacije. Deda, otac, tradicionalni mediji – nisu više neophodni za uspeh kontaminacije novih generacija”, dodaje.

Nikola Miladinović, IT stručnjak, smatra da Srbija i zemlje regiona u ovom slučaju samo prate globalne trendove.

“Pogledajte skorašnja dešavanja u SAD-u. Napad američkih desničara na zgradu Capitol je organizovan preko društvenih mreža, najviše Twittera. I protesti protiv torture nad građanima, kao u slučaju Georgea Floyda, takođe su organizovani zahvaljujući internet aktivistima. Društvene mreže, naročito Facebook i TikTok, koje i globalno imaju najveći broj korisnika, postale su ogledalo svakodnevnice te se dešavanja u stvarnom svetu, poput kriza, pandemije i sada aktuelnog rata u Ukrajini, sigurno prenose i u virtuelni svet. Zbog toga nije nikakvo iznenađenje da je sentiment prema Rusiji, koji se gaji u domaćim političkim krugovima već tri decenije, sada našao put i na TikTok video klipovima, slikama na Twitteru i objavama na Internetu”, navodi Miladinović.

Iako se na prvi pomen hakerskih napada i internet propagande gotovo uvek upire prstom prema Kini, Rusiji te Iranu i Severnoj Koreji,  naučnici sa Univerziteta Stanford, u saradnji sa organizacijom Internet Observatory i analitičkom kućom Graphika, otkrili su čitav niz informatičkih i medijskih onlajn kampanja koje dolaze iz zapadnih zemalja. Istraživanje je započeto nakon što su kompanije Facebook i Twitter saopštile da su sredinom ove godine ukinule i obrisale više od 1.800 naloga, zbog kršenja pravila mreže i “koordinisanog delovanja”.

Kampanja diskreditacije trećih zemalja

Ovaj termin je zapravo ulepšano ime za aktivnosti koje masovno pogađaju obe platforme – lažne naloge i lažne korisnike, takozvane botove. Većina uklonjenih naloga je bio deo kampanje diskreditacije trećih zemalja, uglavnom iz Azije i Južne Amerike. Ovi nalozi bi i objavljivali delove tekstova američkih medija, ali i potpuno izmišljene vesti te montirane slike i video klipove generisane veštačkom inteligencijom (deepfake). Nekih 150 Twitter naloga je tako objavilo ukupno 290.560 originalnih tvitova, u kojima se kritikuje rukovodstvo Venecuele, Brazila i Meksika, a najčešće kineski predsednik Xi Jinping. Polovina ovih botova je tvitovala sa IP adresa lociranih u Velikoj Britaniji, što ukazuje na koordinisanu međunarodnu kampanju.

Ono što, takođe, upućuje na dobro organizovanu i finansiranu kampanju su i profilne slike svih 1.800 lažnih naloga na kojima su bili likovi generisani naprednim AI-softverom za veštačku inteligenciju. Da bi se generisale slike ovakvih “veštačkih osoba”, koje deluju potpuno prirodno i uverljivo, potrebni su specijalni procesori (poput Nvidia AI procesora) te veoma napredan softver i velika baza fotografija pravih ljudi.

Sve ovo ukazuje da iza kampanje najverovatnije stoje američke službe poput NSA i CISA, te britanske GHCQ.

Izvor: Al Jazeera