Hoće li Crna Gora prodati Luku Bar Poljacima

Ni poslije nekoliko najava u proteklih sedam godina Luka Bar nije promijenila većinskog vlasnika – državu Crnu Goru. Uskoro bi se moglo desiti da trideset odsto njenih akcija kupi poljska kompanija OT Logistics.

Ovih dana se oko toga vode žestoke polemike. Protiv prodaje dijela državnog paketa Luke poljskoj kompaniji, koja se jedina javila na tender, udružili su se čak i barska vlast i opozicija, a prodaji se protive i sindikalci te Međunarodni savez dokera.  

Prodaja lučke infrastrukture počela je još 2013. godine. Tada je većinski paket akcija kompanije Kontejnerski terminal, nastale segmentacijom Luke Bar, prodat turskoj kompaniji Global Ports za osam miliona eura.

Stopirati prodaju

Prije desetak dana odbornici iz svih partija u Skupštini opštine Bar jednoglasno su zaključili da treba stopirati postupak prodaje dok se ne završe rekonstrukcija pruge Bar-Beograd i izgradnja autoputa Bar-Boljare, odnosno Bar – granica Srbije.

Odbornici su bili revoltirani što ih ni nakon zvaničnog poziva nije udostojio svojim prisustvom predstavnik Savjeta za privatizaciju. Umjesto njega stigla im je informacija Savjeta o uslovima prodaje Luke poljskoj kompaniji napisana na dvije stranice.

Predsjednik Tenderske komisije Branko Vujović na zaključke Skupštine opštine Bar uzvratio je da za Vladu i Savjet za privatizaciju taj zaključak nije obavezujući.

Protiv prodaje gotovo trećine akcija poljskoj kompaniji je i Čedomir Radičević, ekonomski analitičar i saobraćajni inženjer.

”Crna Gora je jedina država u regionu koja je ‘uspjela’ prodati najveći dio kompanija koje su, po defaultu, u portfoliju države. To se prvenstveno odnosi na gotovo pola Elektroprivrede Crne Gore, kompanije za promet derivatima, Telekom sa kompletnom infrastrukturom, a da jedina u Evropi nije sagradila nijedan kilometar autoputa. Prodaja strateške i visokoprofitabilne državne kompanije Luke Bar za iznos koji se kroz sadašnji profit ove kompanije ostvari za četiri godine bio bi još jedan u nizu loših, a stručna javnost misli i sračunatih, poteza koji bi još više ubrzao trend ekonomske kolonizacije ove male, a najperspektivnije države. Ovakvi potezi Vlade Crne Gore se ne mogu analizirati jer oni nisu iz ekonomskog domena. To je potvrdio i jedinstven stav svih odbornika Skupštine opštine Bar, što je jedinstven primjer od nastanka pluralizma u Crnoj Gori. Prosto je neshvatljiv niz ‘pogrešnih odluka’ koje više nisu izuzetak već pravilo ponašanja ove vlasti, što je državu dovelo pred sam slom javnih finansija”, kaže Radičević.

Sindikat podnio krivičnu prijavu

Ovakvom vidu privatizacije usprotivio se i Sindikat Luke Bar, koji je podnio krivičnu prijavu specijalnom državnom tužiocu Crne Gore protiv članova Tenderske komisije za privatizaciju te kompanije.

Sindikalna organizacija tereti članove komisije za nesavjestan rad i zloupotrebu službenog položaja “sa ciljem sticanja značajne imovinske koristi na strani kupca kao trećeg lica”.

Sindikalci tvrde da su članovi komisije nepoštovanjem rokova objavljivanja tendera onemogućili transparentnost postupka prodaje i učešće više zainteresovanih kupaca.

Ranije su predstavnici lučkog sindikata poručili poljskoj kompaniji ,,da nije dobrodošla”.

Sindikat Luke je i prošle godine bio protiv privatizacije. „Zaključak svih zaposlenih je da Luku Bar ne treba privatizovati. Skrećemo pažnju barskoj javnosti da je slovenačka Vlada pokrenula privatizaciju Luke Kopar, međutim, tome se suprotstavio čitav grad, svjestan značaja tog preduzeća, i od privatizacije nije ništa bilo“, saopštili su tada iz tog sindikata.

Iz Tenderske komisije objašnjeno je da OT Logistics paket od 30 odsto akcija Luke  treba da plati 8,52 miliona eura i investira za period od tri godine 14 miliona eura. Poljaci su ranije najavili da planiraju temeljnu rekonstrukciju Luke, jer žele „jaku poziciju na jadranskoj obali“, gdje već posjeduju 20 odsto akcija u Luci Rijeka.

Protiv privatizacije Luke najenergičnija je Socijaldemokratska partija. Članica Predsjedništva SDP-a Draginja Vuksanović je nekoliko puta pozvala nadležne da zaustave privatizaciju Luke, „jer je to profitabilna firma, pa je suludo gubiti državno vlasništvo nad njom“.

Međunarodni savjet dokera (IDC) upozorio je da je prekršena Uredba o prodaji akcija i imovine Luke, jer nakon objavljivanja tendera u međunarodnoj štampi 2. decembra prošle godine stranim investitorima nije ostavljen minimalan rok od mjesec dana za pripremu ponude. U pismu, koje su potpisali generalni koordinator IDC-a Jordi Aragunde Miguens i koordinator za Evropu Anthony Tetard, navodi se da je Tenderska komisija privukla ponuđače smanjenjem uslova za učešće na tenderu, umjesto da to postigne objavljivanjem tendera u međunarodnoj štampi.

,,Ova činjenica dokazuje da je proces privatizacije Luke Bar nelegalan. IDC stoga podržava Sindikat Luke Bar da se tender poništi”, zaključuje se u njihovom pismu.

Propisano je da se proces pripreme i podnošenja ponuda sprovodi u periodu od jednog do tri mjeseca, da se objavi tender u najmanje jednom od vodećih dnevnih listova, u svjetskoj štampi i na internetu.

Reagovalo je i Udruženje pomorskih agenata i brokera Crne Gore (UPABCG) iz Bara. UPABCG uputio je pismo premijeru Crne Gore Dušku Markoviću, ministru saobraćaja i pomorstva Osmanu Nurkoviću, predsjedniku Privredne komore Velimiru Mijuškoviću i predsjedniku Tenderske komisije za privatizaciju Luke Branku Vujoviću u kojem upozorava da bi „privatizacijom Luke moglo značajno da se ugrozi poslovanje pomorskih agencija, špediterskih i kontrolnih kuća, kao i ostalih privrednih subjekata koji zavise od pomorske privrede”.

Sačekati izgradnju autoputa

Vrijednost Luke će, tvrde ekonomski analitičari, uveliko porasti nakon izgradnje autoputa vrijednog milijarde eura, pa sa njenom prodajom treba sačekati dok se ne završi ta saobraćajnica, prva takve vrste u Crnoj Gori.

Na pitanje da li treba privatizovati Luku Bar, ekonomski analitičar Vasilije Kostić kaže: „Odgovor treba tražiti u dugoročnoj strategiji razvoja Crne Gore i mjestu Luke Bar u njoj. Takođe bi taj princip trebalo, uz još nekoliko drugih, da bude temeljni u određivanju spiska preduzeća koja treba privatizovati. Nemam utisak da Savjet za privatizaciju koristi ovaj pristup u određivanju liste preduzeća za privatizaciju, kao što nemam utisak ni da ga primjenjuju i oni koji se suprotstvaljaju predloženim rješenjima. I jedni i drugi, rekao bih, rukovode se nekim drugim motivima, ali svi govore o državnom interesu, pa se u odsutstvu pomenutog pristupa, rješenja svode na subjektivno mišljenje ove ili one grupacije, pa tako ni nemaju neophodnu ubjedljivost“.

Naravno, kaže Kostić, nije lako donijeti ispravnu odluku, ali misli da pristup koji navodi „pruža viziju i neophodan oslonac u promišljanju važnih odluka za budućnost kao što je privatizacija Luke Bar“.

„Bez ovakvog pristupa će se svaka nova privatizacija procjenjivati sa stanovišta posebnih interesa koji će se , razumljivo, predstavljati kao opšti interes, a uvijek će biti suprotstavljeni. Dakle, okvir za traženje odgovora na ovakva pitanja se nalazi u strateškim prioritetima društveno-ekonomskog  razvoja Crne Gore, što bi sugerisalo rješenje u prilog zadržavanja kontrole nad Lukom, a ne njeno prepuštanje stranom investitoru. Ovakvo rješenje ne znači odricanje od privatizacije odnosno uvođenje stranog investitora u vlasništvo, ali podrazumijeva da se nad upravljanjem zadrži većinska kontrola države“, kaže Kostić.

Zašto, on to ovako objašnjava: „Zato što će privatni strani kapital obezbijediti neophodno podizanje efikasnosti u poslovanju, a time i konkurentnost Luke i zemlje, a država će ipak imati kontrolu nad nečim što je strateški resurs i obezbijediti realizaciju strateških ciljeva, odnosno interesa. Strateški resursi nemaju samo ekonomski, već širi društveni značaj pa njihovo vrednovanje kroz čisto ekonomske pokazatelje vodi u ozbiljne greške. To je i osnovni razlog zašto neki resurs ima atribut strateškog, i zašto se nad takvim – strateškim resursima zadržava kontrola, a ne ustupa kapitalu, čiji je jedini interes profit“.

Prije sedam godina tadašnji ministar za infrastrukturu Srbije Milutin Mrkonjić najavio je da će poslati ponudu za Luku Bar kada bude raspisan tender za njenu privatizaciju, uz objašnjenje: ”Srpska privreda bez Luke Bar nema izlaz na more”. I prošle godine najavljivano je putem medija da će ponuda za privatizaciju Luke stići i iz Srbije. Prije toga za Luku je bila zainteresovana nikšićka firma Uniprom.  

Ranije je takođe bilo najavljeno da su tendersku dokumentaciju otkupile neke firme iz Libana i Ujedinjenih Arapskih Emirata, ali javnost je ostala uskraćena za objašnjenje zašto od prodaje nije bilo ništa, pa je ponovljen tender na koji se javila samo poljska kompanija.

Projekcijama OT Logistics do 2021. godine, Bar je upisan u globalnu mrežu ove grupacije, koja u naredne četiri godine planira povezivanje Baltika i Balkana željeznicom, dinamičan prevoz rasutih tereta, poljoprivrednih proizvoda i druge robe, kao i njihov dalji transport ka Bliskom Istoku i Africi.

Izvor: Al Jazeera