‘Diplomatija vakcina’ – odraz vanjske politike Srbije

Ana Brnabić primila je američku vakcinu, Dačić i Vulin rusku, dok je Aleksandar Vučić dočekao na aerodromu milion doza vakcine iz Kine rekavši da je to njegov izbor.

Vakcine protiv COVID-a 19 u Srbiju stižu i od zapadnih i od istočnih proizvođača, dok se sa posebnom pažnjom i javnim oduševljenjem dočekuju ove pošiljke iz Kine Foto: Tanjug/Zoran Žestić
Vakcine protiv COVID-a 19 u Srbiju stižu i od zapadnih i od istočnih proizvođača, dok se sa posebnom pažnjom i javnim oduševljenjem dočekuju ove pošiljke iz Kine Foto: Tanjug/Zoran Žestić

Nabavka vakcina u regiji idealno prikazuje i vanjske politike balkanskih zemalja. Dok Bosna i Hercegovina još nema nikakvih doza, a tek nedavno su najavljeni bilateralni pregovori i direktna nabavka, u drugim državama su stigle vakcine i od nekoliko proizvođača, u Srbiju čak njih milion iz Kine.

To na dobar način oslikava i politiku Beograda. Vakcine protiv COVID-a 19 u Srbiju stižu i od zapadnih i od istočnih proizvođača, dok se sa posebnom pažnjom i javnim oduševljenjem dočekuju ove pošiljke iz Kine.

Još veći simbolični momenat predstavlja samo vakcinisanje zvaničnika u javnosti. Predsjednica Vlade Srbije Ana Brnabić i ministrica za rad i socijalna pitanja Darija Kisić-Tepavčević primile su Pfizerove vakcine iz SAD-a, predsjednik Skupštine Srbije Ivica Dačić i ministar unutrašnjih poslova Aleksandar Vulin vakcinisali su se pred kamerama ruskom vakcinom Sputnjik V, dok je predsjednik Aleksandar Vučić najavio da će njegov izbor biti kineski proizvođač Sinopharm, nakon što je na beogradski aerodrom stiglo milion doza iz Kine koje je on lično dočekao.

Potez koji je jako neobičan, slažu se stručnjaci, međutim, ne treba iznenaditi s obzirom na odnose koje Srbija gaji s Kinom i način na kojih ih predstavlja i glorifikuje u javnosti.

“Simptomatično je da neke druge vakcine kada su dolazile u Srbiju, a mi smo prilmili jednu dozu Pfizerovih vakcina, imamo najavu i ruskih vakcina – nijedna od tih pošiljki nije dočekana na tako visokom nivou kao što je dočekana vakcina koja je stigla iz Kine. Međutim, sama činjenica da imamo nekoliko vrsta vakcina oslikava na jako dobar način i spoljnu politiku Republiku Srbije”, kaže Stefan Vladisavljev, programski asistent u nevladinom Beogradskom fondu za političku izuzetnost (BFPI).

Dobra je metafora da se i u ovako izazovnom trenutku i ovako škakljivom pitanju Srbija nije odlučila za jednog snabdijevača, dodaje.

“Nije se odlučila za vakcine koje su u ovom trenutnku prihvaćene u EU, već opet za okretanje ka partnerima na istoku i ka nabavljanju velikih pošiljkih vakcina iz Kine. Želim da podvučem i da je Srbija bila u situaciji da može prosto da nabavi milion vakcina iz Kine, i pitanje da li bi to bio slučaj i da smo naprimer dobili milion doza Pfizerove vakcine, što je ponovo jako dobra metafora za neke procese evropskih integracija Srbije, koji je na čekanju kao što su na čekanju bile i vakcine iz EU. Međutim, pomoć sa istoka je stigla u mnogo bržem roku i u mnogo većim količinama.”

Diplomatija vakcina

Milon vakcina, poprilično veliku količinu doza koje još nemaju ni odobrenje za korištenje u Srbiji, dočekao je uz Vučića i ministar zdravlja Zlatibor Lončar, direktor Bezbednosno-informativne agencije Bratislav Gašić, kao i ambasadorica Kine u Srbiji Chen Bo.

“Vučić je postao toliko dominantna ličnost da se on pojavljuje na svakom unutrašnjem i spoljnopolitičkom događaju, ali čak i u takvim okolnostima malo je neubičajeno da predsednik države i direktor glavne obaveštajne službe, i Vučićev bliski saradnik, dočekuju pošiljke na aerodromu, što je ništa drugo nego pokazatelj koliko je vlastima u Beogradu stalo do Kine”, ističe Vuk Vuksanović, doktorant međunarodnih odnosa na Londonskoj školi ekonomije i političkih nauka.

Sa kineske strane, pošiljka vakcina je zapravo nastavak “diplomatija maski” ili “COVID diplomatije” koja je počela još u martu, gdje se Peking pokušao nametnuti kao glavni snabdijevač medicinske opreme mnogim zemljama u svijetu, dok sada, kako opisuje Vuksanović, možemo govoriti o  pojmu “diplomatija vakcina” te nadmetanju sila za politički uticaj i prestiž u svijetu putem proizvodnje i distribucije vakcina.

Međutim, Kina tu diplomatiju provodi globalno, i Srbija je samo jedna od zemalja gdje se ustalio ovaj model. Reakcije Beograda su nešto što je vrijedno pažnje. Tako je, kada je Evropska komisija početkom pandemije pokušala uvesti zabranu izvoza medicinske opreme u zemlje Zapadnog Balkana, Vučić izjavio da evropska solidarnost više ne postoji i da je Kina jedina koja može pomoći, izazivajući oštre reakcije Zapada.

Percpecija Kine

“Kina je od početka pandemije u Srbiji bila prikazana od strane donosioca odluka, od strane srpskih političara kao najznačajniji akter koji pomaže Srbiji u borbi protiv virusa”, kaže Vladisavljev te dodaje da se ovakav narativ primjenjivao iako je Evropska unija najveći donator i partner Srbiji, i pružila je značajnu finansijsku ali i drugu vrstu pomoći za vrijeme pandemije.

Ovakva slika Kine koju su stvarali zvaničnici odrazila se i na viđenje građana. Prema relevantnim istraživanjima javnog mnijenja, građani Srbije imaju sve bolju percepciju Kine i u velikoj većini smatraju da je njen uticaj pozitivan, dok često misle da je Kina veći donator i ekonomski partner od EU, što se ne podudara sa realnošću.

“Nekako je slika građana pratila tu stalnu saradnju sa Kinom, jer ona je u stalnom porastu u poslednjih deset godina, i počela je da obuhvata sve više sfera društva, ali to je daleko od onog nivoa kojeg Srbija ima sa EU. Kako je Kina postajala prisutnija, tako se i saradnja s njom više promovisala kroz narative vlasti, a s obzirom na mogućnost dopiranja do velikog broja građana, tako se i slika o Kini popravljala. S tim da ja tu ne bih rekao da je Kina zaslužna za to. Njoj jeste svakako u interesu da bude popularna među jednom zemljom na samim obodima EU, međutim, prezentacija te vrste saradnje sa Kinom prije svega dolazi zbog dobijanja određenih političkih poena same vladajuće strukture u Srbiji”, objašnjava Vladisavljev.

Igra na dva nivoa

Vuksanović to objašnjava “Vučićevom igrom na dva nivoa, unutrašnjem i spoljnopolitičkom”, gdje je predsjedniku Srbije Kina postala korisna da se promoviše pred glasačima u zemlji te da je koristi u odnosima sa zapadnim silama kako bi dobio “što bolju nagodbu”.

“Vučić se pred svojim glasačima promoviše kao taj mudri lider koji je uspio da ustoliči zemlju da bude ravnopravan partner sa silom u usponu. Na taj način dobija poene kod svojih glasača jer izgleda impresivno kada kineska braća dostavlja pomoć a to je sve obezbedio predsednik Vučić, kineska braća otvaraju fabriku, to je isto obezbedio predsednik Vučić. Spoljna politička logika prati pokušaj Beograda da balansira i huška zapadne i nezapadne igrače jedne protiv drugih, da vidi od koga može da ubode nagodbu. To smo svakako videli tamo u martu kada je EU napravila kratkovidu grešku da je uvela zabranu uvoza medicinske opreme u zemlje Zapadnog Balkana. Koristi se Kina u smislu ‘ako vi nećete da date, daće Kinezi’ i to se može primeniti na hiljade primera, to može biti ‘dajte mi bolju nagodbu oko poslova inače idem kod njih’, ‘dajte mi više ekonomske pomoći, zažmurite na neke stvari’…”

S druge strane, kaže Vuksanović, i Beogradu i Pekingu odgovara da se ne prenose bilo kakve kritične informacije o Kini, što je moguće jer “vlasti drže skoro kompletnu infomacionu sferu u Beogradu” a u akademskom svijetu, vladinom i nevladinom sektoru ne postoji dovoljno znanje o Kini, kao recimo o EU, SAD-u, Rusiji ili nekim bliskoistočnim zemljama.

“Malo je ljudi, eksperata koji poznaju unutrašnju i spoljnu politiku Kine, i samim tim odsustvom znanja i postojanjem ultrapozitivnog narativa o Kini dolazi do ovakvog nerealnog skoka u percpeciji.”

‘SNS trpeza’

Ipak, Srbija nije jedina zemlja u Evropi sa ovakvom politikom prema Kini. I mađarski premijer Viktor Orban nabavio je kinesku vakcinu što pokazuje stanje u odnosima Pekinga sa zemljama Centralne i Istočne Evrope koji se uglavnom odvijaju kroz platformu “17+1”, gdje se Beograd i Budimpešta predstavljuju kao najbolji prijatelji Kine, kaže Vuksanović.

“Tu naravno postoji korelacija između unutrašnje i spoljne politike Srbije jer ova vladajuća garnitura koju je Vučić okupio oko sebe, ona je konglomerat gde su jedni proruski, drugi proevropski, treći prokineski… i to na neki način je uvek pokušaj da se baci što šira mreža na srpsko glasačko telo. To se vidi u toj simbolici, Ivica Dačić i Aleksandar Vulin koji su poznati da simpatišu Rusiju primaju u javnosti rusku vakcinu, Ana Brnabić koja je kao proliberalna, prozapadna osoba iz LGTB populacije prima američku vakcinu, Vučić će sada kao vid nekog pokušaja da igra na kinesku kartu u svojim odnosima sa Zapadom uzeti kinesku vakcinu.”

“Svako da prigrabi jedan deo kolača ali naravno sve završava na istoj trpezi, na SNS trpezi”, zaključuje Vuksanović.

Izvor: Al Jazeera

Povezane

Više iz rubrike TEME
POPULARNO