Mapa krijumčarenja ilegalnog oružja na Balkanu

Većina ilegalnog oružja koje se krijumčari sa Zapadnog Balkana prema zapadnoj Evropi je oružje ostalo iz rata na prostoru Jugoslavije devedesetih.

Fotografija prikazuje dio oružja koje je zaplijenila policija u Sarajevu u decembru 2021. godine [MUP Kantona Sarajevo]

Količina ilegalnog oružja koje se krijumčari iz zemlja Zapadnog Balkana preko Bosne i Hercegovine dalje prema zapadnoj Evropi je zabrinjavajuća, dok je njegova cijene porasla za 20 posto od početka rata u Ukrajini u februaru.
Prema istraživanju Globalne inicijative za borbu protiv međunarodnog organiziranog kriminala (GI TOC), glavne rute krijumčarenog oružaja su često glavne saobraćajnice i granični prelazi, dok neke sporedne rute iz Crne Gore vode preko Trebinja i Bileće na jugoistoku Bosne i Hercegovine, iz Srbije čamcima i splavovima vode preko bijeljinske regije na sjeveroistoku BiH, ili šumskim stazama oko Čapljine, Ljubuškog i Gruda na jugu BiH, odakle krijumčari prelaze u Hrvatsku i nastavljaju dalje prema zapadnoj Evropi.

Prema riječima osuđenog člana organizirane kriminalne grupe iz Trebinja, kada se krijumčari oružja koriste ovim rutama, unajmljuju lokalne vodiče i nosače.

Advokat koji je na bosanskim sudovima branio osumnjičene za trgovinu oružjem u posljednjih 15 godina je otkrio: „Postoji kanal za krijumčarenje iz Albanije i Crne Gore preko istočne i zapadne Hercegovine u Hrvatsku i Evropu […] Mislim da je ‘najjači’ kanal koji ide otprilike iz Crne Gore kroz one ‘divlje’ prijelaze u Bileći i okolici […] druga ekipa preuzima za Hrvatsku“.

Rute kojima se krijumčari oružje preko BiH u zapadnu Evropu, prema podacima koje je prikupila Globalna inicijativa za borbu protiv međunarodnog organiziranog kriminala

Oružje ostalo iz rata

Većina ilegalnog oružja koje se krijumčari sa Zapadnog Balkana prema zapadnoj Evropi je oružje ostalo iz rata na prostoru Jugoslavije devedesetih, ili je ukradeno od regularnih oružanih snaga nakon okončanja sukoba. Prema podacima Ujedinjenih naroda iz 2010. godine, procijenjeno je da se samo u Bosni i Hercegovini nalazi oko 750 000 komada ilegalnog oružja. Takvog oružja je još i više u Srbiji.
U novije vrijeme, također, postoji više krađa oružja iz skladišta bosanskohercegovačkih oružanih snage, koje je također završilo na crnom tržištu. U svom izvještaju GI TOC podsjeća na slučaj iz februara 2021, kada je Ministarstvo odbrane BiH izvijestilo o nestanku određene količine oružja iz centra za obuku u Pazariću, ali i nekoliko drugih sličnih primjera.
Dio oružja u ilegalni promet stavljen je i nakon pljačke državnih oružanih magacina u Albaniji.

Sa krizama raste i cijena oružja

Prema riječima bivšeg člana kriminalne grupe iz Trebinje, potražnja i cijena oružja u regiji Zapadnog Balkana raste tokom razdoblja političke nestabilnosti, naprimjer kao kada su postavljane barikade na sjeveru Kosova ili prije izbora u Crnoj Gori 2020, navodi GI TOC.
Cijene su porasle za oko 20 posto i nakon ruske invazije na Ukrajinu, od kraja februara ove godine.

Automatska puška AK-47 ranije je na crnom tržištu u Bosni i Hercegovini koštala od 350 do 600 KM [od 180 do 308 eura], sada je to od 500 do 700 KM [od 257 do 360 eura], rekao je Al Jazeeri Safet Mušić, ekspert za sigurnost.

„Isto oružje kada dospije u zapadnu Evropu košta dva ili tri puta više“.

Mušić kaže da ilegalno oružje sa Zapadnog Balkana ne predstavlja problem samo za zapadnu Evropu, gdje ga bande koriste u obračunima, već je njegova laka dostupnost na Balkanu direktna prijetnja i tim društvima.

Oko 90 posto zločina počinjeni u slučajevima porodičnog nasilja u Bosni i Hercegovini, počinjeno je ilegalnim oružjem, rekao je Mušić.

Kako spriječiti krijumčare

Saradnja policija i tužilaštva u regiji Zapadnog Balkana u borbi protiv ilegalne trgovine oružjem postoji u nekoj mjeri, ali bi intenziviranje te saradnje smanjilo stopu krijumčarenja, rekla je Al Jazeeri Anesa Agović, koordinatorica GI TOC-a za BiH.

U martu 2022. međunarodna istraga koju su zajedno provele francuska i hrvatska policija otkrila je da je kriminalna grupa, uključujući članove iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Francuske, pokušavala prokrijumčariti oružje u Francusku. U drugom odvojenom slučaju njemačka i bosanska policija osujetile su pokušaj da bosanski državljanin prokrijumčari oružje u Njemačku i Nizozemsku. Slično, u maju 2021. policija u Bosni i Hercegovini uhapsila je četiri muškarca koji su pokušavali prokrijumčariti velike količine nedopuštenog vatrenog oružja u zapadnu Evropu (uključujući ručni bacač raketa).

U avgustu 2021, pripadnici bosanskohercegovačke granične policije zaplijenili su u Zvorniku arsenal oružja i streljiva namijenjen za ilegalno tržište u Francuskoj.

„Neke policijske akcije su pokazale koliki je značaj te [međudržavne] saradnje … rezultati tih akcija su bili impresivni“, rekla je Agović. „Veća koordinirana saradnja na regionalnom nivou zasigurno bi uticala na smanjenje kanala za krijumčarenje oružja u regiji“.

Zbog sudstva koje je pod uticajem politike u Bosni i Hercegovini, znatno su usporene ili ograničene istrage vezane za kriminal povezan sa krijumčarenjem oružja, rekla je Agović.

Izvor: Al Jazeera