Borba novosadskog naselja Nemanovci ostala ‘ispod radara’

Planiranom izgradnjom regionalne deponije celokupno stanovništvo Nemanovaca biće direktno izloženo…

Skoro nevjerovatno je da je desetogodišnja borba mještana Nemanovaca da spriječe proširenje gradske deponije u regionalnu nekako ostala „ispod radara“ javnosti (Ustupljeno Al Jazeeri)
Skoro nevjerovatno je da je desetogodišnja borba mještana Nemanovaca da spriječe proširenje gradske deponije u regionalnu nekako ostala „ispod radara“ javnosti (Ustupljeno Al Jazeeri)

Srbija već nekoliko godina vri od borbi građanskih pokreta – neformalnih i formalnih – zarad ciljeva koji, u stvari, ne bi ni smeli da budu upitni, jer se svi odnose na kvalitet života. Negde za vodu, negde za vazduh, te borbe, ponajviše zahvaljujući društvenim mrežama i međusobnom povezivanju ekoloških pokreta, bivaju sve vidljivije, čime motivišu i one ljude koji nisu direktno ugroženi, da pomognu makar tako što će dalje širiti priču.

Zato je skoro neverovatno da je desetogodišnja borba meštana novosadskog naselja Nemanovci da spreče dogradnju, proširenje i prerastanje postojeće gradske deponije u regionalnu, nekako ostala „ispod radara“ inače zainteresovane javnosti. U senci velikih aktivističkih akcija, poput odbrane reka Stare Planine, šuma Fruške gore i, poslednje u nizu, odbrane Jadra i Rađevine, poznatije kao slučaj Rio Tinto, tiha i uporna borba meštana Nemanovaca do sada je davala kakav takav rezultat. Međutim, ove godine su suočeni sa nečim što bi trebalo sve nas da zabrine, u smislu načina na koji nadležne institucije mogu da reše problem u svoju korist.

Individualni salaši

Da bi opravdali kršenje zakonski određene „minimalne udaljenosti deponije od 500 metara od naseljenog područja gde stalno borave ljudi“, urbanisti Grada Novog Sada, u drugom – „korigovanom“ projektu regionalne deponije, razdaljinu od svega 280 metara između regulacione linije buduće regionalne deponije i naselja Nemanovci, pravdaju tako što su Nemanovce proglasili „skupom individualnih kuća“, a ne naseljem. U tom slučaju bi mogli na zakonskoj osnovi značajno da prošire potreban prostor za regionalnu deponiju:

„Verovatno pokušavaju da, pozivajući se na stav 3. Uredbe o odlaganju otpada na deponije, dokažu da su naše  kuće individualni salaši, van naseljenog mesta i da će deponija biti ’zaklonjena nasipom’.  Tako će se braniti na Upravnom sudu, kada do njega dođe, što su i prošli put činili. Na žalost, taj sud smo obustavili nakon razgovora sa gradonačelnikom Novog Sada, Milošem Vučevićem, kada je i na prvom i na drugom sastanku, pred predstavnicima Nemanovaca, čvrsto obećao da ovakve deponije neće biti i da zakon mora da se poštuje“, za Al Jazeeru Balkans kaže Aleksandar Nikolić, diplomirani inženjer i član grupe građana Nemanovci, koja se od 2012. godine svim dostupnim zakonskim sredstvima bori protiv deponije na ovoj lokaciji.

Nikolić tezu urbanista da je reč o „individualnim salašima“ naziva apsurdnom, jer naselje Nemanovci ima kompletnu gradsku infrastrukturu obodnih naselja Novog Sada: struju, vodovod, asfaltni put, telefon, gas, redovnu autobusku liniju i redovno odvoženje smeća, uređeno dečije igralište, čak i tablu “Naseljeno mesto” kojom se ograničava brzina kretanja vozila na 50 km na čas. Takođe ima i jedinicu lokalne samouprave – svoju mesnu zajednicu. Građanima u ličnim kartama stoji adresa Nemanovci i kućni broj, a pojas od 45 metara podužno, u dvorištima svih kuća u Nemanovcima, sproveden je kao IV građevinska zona Novog Sada.

Na svega 6,5 km od centra Novog Sada, nedovoljne udaljenosti od gradskog izvorišta vode i zbog toga mogućeg zagađenja vodotokova podzemnih voda u slojeve i do 100 metara dubine, zbog blizine velikih tržnih centara – Lesnine i mega marketa Rodić, u sklopu kojeg se nalazi i pivara Heineken koja, kao prehrambena industrija, zahteva da deponija bude udaljena dva kilometra, zbog kolonije od 100 parova evropske pčelarice, strogo zaštićene vrste ptica, koja svoje hranilište i gnezdilište ima na pašnjaku predviđenom za regionalnu deponiju, zbog prirodnog jezera – ribnjaka Kasapska ada, koje je okruženo sa 1000 stabala tridesetogodišnjih topola i koje će zbog proširenja deponije biti posečene, a jezero zatrpano, i, na kraju, ali i pre svega, zbog meštana naselja Nemanovci, deponija na ovoj lokaciji ne bi ni smela da postoji:

„Umesto da u 21. veku naveliko pravimo reciklažni centar, poput onog u Subotici, mi ovde živimo već veoma ugroženi zbog neposredne blizine postojećeg smetlišta, a kamoli zbog buduće Regionalne deponije. Zbog toga smo podneli najviše primedbi na prošla dva javna uvida u projekat regionalne deponije“, navodi Nikolić i objašnjava da urbanisti, zbog nedostatka potrebnog prostora za regionalnu deponiju, nezakonski smanjuju udaljenost buduće deponije na štetu meštana, ali i ne samo to. Radi se na kompletnom izmeštanju čak tri dalekovoda od 110 kV koji služe za napajanje Novog Sada. Vrednost izmeštanja je više od milion evra. Takođe, potrebno je da se sa Elektrodistribucijom Novi Sad ugovori i izmeštanje postojećeg srednjenaponskog dalekovoda od 20 kV, koji mora da se kablira u dužini od više kilometara, što, kako tvrdi Nikolić, iznosi još milion evra:

Nekoliko milion eura

„Zajedno sa izmeštanjem ostale infrastrukture i postojeće kanalske mreže, pripremni radovi bi iznosili nekoliko miliona evra. Naravno, sve ovo se urbanistima možda i isplati ako bi im na Upravnom sudu “prošla” namera da deponiju udalje svega 280 metara od naših kuća, ali ako budu morali da ispoštuju zakonsku udaljenost od 500m, površina im se smanjuje za jedno celo deponijsko polje, odnosno za 1/3.“

Nemanovci imaju 57 kuća i u njima živi 200 ljudi. Nalazi se u sklopu novosadske mesne zajednice Pejićevi salaši – Nemanovci i kao takvo još od 1960. godine ima uknjižene kuće, pa čak i bunare. Sa kompletnim urbanističko-tehničkim uslovima i svom potrebnom dokumentacijom, uključujući i upotrebnu dozvolu, prve kuće se grade od 1990, navodi Dragan Mikeš, pravni zastupnik grupe građana Nemanovci:

„Planiranom izgradnjom regionalne deponije celokupno stanovništvo Nemanovaca biće direktno izloženo svim njenim negativnim uticajima – neposredno smrdljivim, otrovnim isparenjima i širenju zaraza zbog namnoženih glodara, a posredno kroz zagađivanje podzemnih voda i poljoprivrednog zemljišta koje okružuje ovo prigradsko naselje. Zbog činjenice da u Nemanovcima trajno žive i rade građani koji su prijavljeni na nemanovačkim adresama, da u svom naselju imaju kompletnu gradsku infrastrukturu, i da plaćaju porez na svoje građevinsko zemljište, oni apsolutno potpadaju pod zakonsku kategoriju ’naseljenog područja gde stalno borave ljudi’, i kao takvi moraju biti udaljeni minimalno 500 metara od planirane deponije“, objašnjava Mikeš.

Zakon o planiranju i izgradnji definiše naseljeno mesto kao „izgrađeni, funkcionalno objedinjeni prostor na kome su obezbeđeni uslovi za život i rad ljudi i zadovoljavanje zajedničkih potreba stanovnika“. Geografija naselja, koja se kao deo društvene geografije bavi proučavanjem naseljenih mesta, kaže da u naselja – zbog nepostojanja ograničenja u broju kuća – spadaju različiti oblici antropogeografskih celina: zaseoci, majuri, salaši, sela, varošice, varoši, gradovi i megalopolisi. Zakon o bezbednosti saobraćaja na putevima je definisao naselje kao izgrađen, funkcionalno objedinjen prostor, koji je namenjen za život i rad stanovnika i čije su granice obeležene odgovarajućim saobraćajnim znakom, dok se u Srbiji, za potrebe statistike, naselje definiše kao posebna antropogeografska jedinica posebnog imena, bez obzira na broj kuća.

Dr Biljana Vrbaški, arhitektica i pomoćnica direktora u Javnom preduzeću „Urbanizam“ Novi Sad, u odgovoru na poslato pitanje, poziva se na Uredbu o odlaganju otpada na deponije kojom je utvrđeno da razdaljina između spoljašnje granice lokacije i najbližeg objekta naseljenog područja gde stalno borave ljudi, ne može iznositi manje od 500 metara:

„Navedeni deo uredbe ne odnosi se na predmetni slučaj budući da se na potesu Nemanovci radi o građevinskom području van naseljenog mesta, odnosno o pojedinačnim kućama van naseljenog mesta Čenej“, objašnjava Vrbaški, i dodaje da se iz tog razloga primenjuje deo navedene Uredbe koji glasi da se deponija locira na udaljenosti od 300 metara od pojedinačnih kuća van naselja i drugih objekata u kojima ljudi rade ili borave, ukoliko je zaklonjena tako da telo deponije nije u vidnom polju:

„Poštujući navedeni deo Uredbe planirana deponijska polja su uvučena za 350 metara od pojedinačnih kuća van naselja, što je duplo više u odnosu na udaljenje polja po važećoj planskoj dokumentaciji koja iznosi 170 metara“, kaže Vrbaški, posebno naglašavajući da je između deponije i kuća planiran zaštitni zeleni pojas širine 340 metara, koji će zakloniti deponiju u vizuelnom smislu:

„Realizacija zaštinog pojasa je već započeta, mnogo pre realizacije planiranih deponijskih polja, sadnjom više hiljada sadnica. Predlogom ovog plana je u odnosu na važeći plan zaštitni zeleni pojsa dupliran, odnosno povećan sa 50 na 100 ha, tako da zauzima čak 46% ukupne površine kompleksa deponije“, završava svoj odgovor dr Biljana Vrbaški.

Aleksandar Nikolić smatra da je za diskusiju i sama površina planirane deponije, koja zbog poštovanja Uredbe o udaljenosti od 500 metara mora biti smanjena za 1/3, a to je gubitak korisne deponije za jedno celo severno polje. Takva, deponija bi bila apsolutno nedovoljna već nakon jedne decenije:

„Kompletno deponovanje otpada bez reciklaže, sa svim predviđenim naseljima iz kojih bi dovozili otpad, za 10 godina bi u potpunosti prekrilo tu manju deponiju do visine od 20 metara, a šta posle? Dizala bi se u visinu kao i sadašnja do 40 metara, i dalje, sve dok kamioni mogu da se penju.“

Kada se sve navedeno uzme u obzir, nameće se logično pitanje da li je Novom Sadu uopšte potrebna regionalna deponija ili samo dobro, po svim ekološkim standardima, uređena gradska? Ovako nametnuta regionalna deponija, uvijena u plašt ekonomski najjeftinije varijante jer se „samo nastavlja na postojeću“, uopšte ne zadovoljava osnovne ekološke standarde. Sporna je i svrsishodnost dovoženja otpada sa previše udaljenih lokacija, poput Bačke Palanke ili Žablja. Pri tom, nije cena goriva odlučujući faktor, već je tu i amortizacija kamiona, pretovar, trošenje guma, zatim zagađenje transportnih puteva  i čitavih naselja kroz koje kamioni prolaze. Samo trošenje i zamena kamiona za vek od 2 godine, opet generiše još veći otpad bez recikliranja. Ekologija naselja kroz koji otpad prolazi, zbog povećanih isparenja i opterećenja puteva, predstavlja ozbiljno pitanje za stanovnike tih naselja koji su, iako fizički značajno udaljeni od deponije, na ovaj način direktno ugroženi. Na kraju, pitanje raspodele i povećanja enormnih troškova transporta će se preliti na sve stanovnike Novog Sada.

Zato je potrebna ozbiljna naučna analiza nezavisnih naučnih radnika, smatra Nikolić, koja bi bila tema referenduma građana Novog Sada, pa tek onda da se, na osnovu prihvaćenog rešenja, pristupi projektovanju buduće gradske deponije.

Prvi korak na tom putu je evropska peticija koju su pokrenuli meštani Nemanovaca, uz istovremeno pozivanje građanskih i ekoloških pokreta da se uključe u ovaj slučaj, i da protestima i prikupljanjem potpisa zaustave ekološko uništenje i odbrane ugrožena naselja, kao i sam Novi Sad.

Po ekološkim standardima

U Vojvodini postoji propisno izgrađena regionalna deponija. Reč je o deponiji kraj Subotice, koja je projektovana i izgrađena po svim ekološkim standardima, i na kojoj su predviđeni pogoni za separaciju i reciklažu sa pripadajućim transfer-stanicama i reciklažnim dvorištima. Da bismo shvatli razliku u odnosu na planiranu Regionalnu deponiju u Novom Sadu, potrebno je uporediti činjenice:

–   subotička se nalazi 11 km od centra, a novosadska na 6,5 km

–   6 km je razdaljina od poslednjih kuća Subotičana, a u Novom Sadu je 600 metara od naselja Klisa.

–   7 km od Palića, odnosno od stajaće vode, a u Novom Sadu na 3,5 km od kanala Dunav-Tisa-Dunav

–   2 km od najbližih kuća u selima Gabrić i Orom, a u Novom Sadu 280 m od kuća u Nemanovcima

–   blizina auto-puta i velikih tržnih centara i prehrambene industrije, kod subotičke iznosi 5 km, a kod novosadske 500 metara

–   udaljenost od izvorišta (podzemnih voda), u Subotici je 12 km, a u Novom Sadu 4,5 km

–  ugrožavanje zaštitnog zelenila u Subotici ne postoji, a Novi Sad ima strogu zaštitu vrste ptica, uništava se šuma, pašnjak i prirodno jezero – ribnjak

–  pripremna cena lokacije u Novom Sadu zahteva više miliona evra, dok to u Subotici nije slučaj

–  sama veličina deponije: subotička više nego dovoljna za 40 godina, novosadska ni za deset

–  uticaj pravaca vetra na naselje: subotička nema uticaj severca jer se grad Subotica nalazi severno od deponije, dok u Novom Sadu uticaj severca i košave postoji, pre svega, na naselje Klisa.

Izvor: Al Jazeera

Povezane

Mještani lijeve obale Dunava u Beogradu i eko-aktivsti, zaustavili su kamione koji nasipaju građevinski otpad u zonu okruženu prirodom koja je stanište brojnih vrsta ptica – bare Reva.

Više iz rubrike TEME
POPULARNO