Bunjevački jezik – burna reagovanja vojvođanskih Hrvata i Zagreba

Hrvatsko Ministarstvo spoljnih poslova poslalo protestnu notu Beogradu odakle stiže reakcija kako je to jedna ‘ jedna od najglupljih i najbesmislenijih nota.”

Svaka opština svojim statutom utvrđuje jezik i pismo koji će biti u službenoj upotrebi, piše u Statutu Vojvodine (Al Jazeera)
Svaka opština svojim statutom utvrđuje jezik i pismo koji će biti u službenoj upotrebi, piše u Statutu Vojvodine (Al Jazeera)

Na ovom našem delu Balkana nikad nema (neće biti) monotonije. Kad stanu medijske i narodne zabave zbog češanja jezika  s bunga-bunga žurkama, iskrsne nešto drugo. Poslednjih nekoliko dana na toj lestvici visoko se uzdigla rasprava o ozvaničenju bunjevačkog jezika i tako je Bunjevcima koje neobavešteni (većina) svrstavaju u “neku vrstu Hrvata”, u višenacionalnoj Vojvodini, pored mađarskog, srpskog, slovačkog, hrvatskog, rumunskog i rusinskog, u Subotici (Statut Autonomne pokrajine Vojvodine (“Sl. list APV”, 26/2014) “u organima i organizacijama u APV” ozvaničena službena upotreba njihovog jezika.

U Ustavu Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, br.83/06) u čl. 10. stoji da je u RS u službenoj upotrebi srpski jezik i ćiriličko pismo, s tim što se službena upotreba drugih jezika i pisama uređuje zakonom, na osnovu Ustava Republike Srbije. Uz to, odredbom člana 79. precizirano je pravo pripadnika manjinskih nacionalnih zajednica na očuvanje posebnosti, što podrazumeva i pravo na upotrebu svog jezika i pisma. Držeći se majčinskog/očinskog odnosa sa srpskim Ustavom, Statut APV ostavio je mogućnost da svaka opština svojim statutom utvrđuje jezik i pismo koji će biti u službenoj upotrebi.

Prisetimo se ovom prilikom valjda najpoznatijeg (jugoslovenskog) Bunjevca, pevača i vinara Zvonka Bogdana i laički zapitajmo hoće li drukčije na bunjevačkom zvučati njegova poznata “Hej salaši na severu Bačke/u vama su pisme bunjevačke/a tambura tako lipo svira/ko da note par slavuja bira…

‘Bunjevci nemaju matičnu državu’

Ambasador Republike Hrvatske u Srbiji Hidajet Biščević izjavio je povodom usvajanja odluke o izmeni Statuta Grada Subotice koja umogućava uvođenje bunjevačkog jezika u službenu upotrebu u tom gradu da su u pitanju “politički stav i politički ciljevi ove inicijative”. Koliko god se njeni nosioci pozivali na manjinska prava ili na potiranje odluka bivših jugoslavenskih vlasti iz 1945. godine kojom su svi Bunjevci bili pozvani da se opredeljuju kao Hrvati, ipak je potrebno  upozoriti na jednostavnu i notornu činjenicu: “Da bi neka etnička zajednica bila manjina u drugoj državi mora prije svega imati svoju matičnu državu“, naveo je Bišćević u priopćenju za javnost.

S obzirom na činjenicu da ne postoji (izvan Srbije – p.a.) bunjevačka država, Biščević pojašnjava da je očito da inicijativa s bunjevačkim jezikom “prije svega ima političku pozadinu i političke poruke hrvatskoj zajednici u Srbiji”. On ukazuje na dodatan razlog zabrinutosti, ali i odlučnosti da se diplomatski aktivnostima na bilateralnom planu zaštiti i unaprijedi položaj hrvatske zajednice u Srbiji, leži u činjenici da je do svega došlo “u vrijeme kada svejdočimo bitnom unapređenju i jačanju položaja srpske zajednice u Hrvatskoj”, navodi Biščević, uz opasku da je inicijativa za uvođenje bunjevačkog jezika zakonodavno-pravno neutemeljena, lingvistički promašena i protivna međudržavnom sporazumu Srbije i Hrvatske iz 2004. godine o uzajamnoj zaštiti manjina.

Govor ili jezik?

Predsednik Demokratskog saveza Hrvata u Vojvodini (DSHV) Tomislav Žigmanov kaže da je ta stranka sa zabrinutošću primila vest da je na sednici Skupštine Grada Subotice 4. maja doneta odluka o izmeni Statuta grada koja omogućuje sprovođenje inicijative da bunjevački jezik postane službeni. “Sve vrijeme ukazujemo na činjenicu da se država svojim politikama i postupcima miješa u spor o nacionalnoj pripadnosti Bunjevaca…”

Žigmanov ističe da ne postoji formalno-pravna mogućnost uvođenja bunjevačkog jezika u ravnopravnu službenu upotrebu u Subotici, jer Zakon o službenoj upotrebi jezika i pisma jezik određene nacionalne manjine uvodi u službenu upotrebu ukoliko je broj pripadnika te nacionalne manjine na teritoriji jedinice lokalne samouprave najmanje 15 odsto.

Potkrepljujući svoju tvrdnju on kaže da je broj pripadnika Bunjevaca nehrvata prema popisu iz 2011. u Gradu Subotici 13.553, odnosno 9,57 procenata od ukupnog broja stanovnika i napominje da do sada u Srbiji “ni u jednoj jedinici lokalne samouprave nije zabiljležen slučaj da je jezik jedne manjine, koje ima manje od 15 odsto i da se ni u jednoj relevantnoj slavističkoj literaturi “bunjevački govor nikad ne naziva jezikom”, kao i da još uvijek nema svoju gramatiku i pravopis.

Različiti stavovo lingvista

Svi koji su u Vojvodini i Srbiji obavešteniji od Vojislava Koštunice znaju da godinama unazad (naročito nakon raspada Jugoslavije) iz hrvatske nacionalne zajednice tvrde da su Bunjevci Hrvati, a iz bunjevačke nacionalne zajednice tvrde da su Hrvati Bunjevci, koliko god vam se ovo poslednje čini manje verovatnim.

Profesor beogradskog Filološkog fakulteta  u penziji, lingvista Ranko Bugarski objašnjava za Radio Slobodna Evropa da ne vidi prepreku da bunjevački i zvanično bude u službenoj upotrebi u Subotici.

“Razlika između jezika i dijalekta nije strogo lingvistička, nego je više politička. Svaki dijalekt je lingvistički gledano jezik, zato što ima sve dimenzije jezika. Međutim, politički i društveno gledano, samo neki od dijalekata su uzdignuti na rang jezika. Onaj dijalekt koji je stekao društveni prestiž, dobio pismo, institucionalnu podršku, predaje se u školama, piše se na njemu, stvara se književnost, to je onda – jezik“, kaže Bugarski.

“On se zvanično tretira kao govor i to je bio samo način da se država (Srbija) izvuče iz jedne komplikovane situacije. Država je lavirala između hrvatske i bunjevačke zajednice, nije htela da se zamera hrvatskoj zajednici i hrvatskoj državi, a sa druge strane je bila obavezna da prizna bunjevački kao jezik jedne nacionalne manjine u Srbiji“, smatra Bugarski i podseća da je 2006. godine Srbija pristupila Evropskoj povelji za regionalne i manjinske jezike i preuzela određene obaveze da će se starati o jezicima nacionalnih manjina. Bugarski je zakoračio i u politiku, tvrdnjom da se neki etnički Bunjevci izjašnjavaju kao Hrvati, a dok drugi sebe smatraju autohtonom nacionalnom manjinom kojoj je matična država Srbija.

Za Željka Jozića, upravnika Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje iz Zagreba “pretvaranje hrvatskog govora u jezik jednostavno nije moguće”. On za RFE kaže da je njemu kao lingvisti i dijalektologu potpuno neobično da postoji mogućnost da se u Subotici bunjevački uvodi u službenu upotrebu.

Jozić je mišljenja da svaki dijalekt može postati jezik, ali da mora zadovoljavati određene kriterijume: “Mora biti nadregionalan, struktuiran, koji služi za komunikaciju, da je standardizovan i normiran. Ne može bunjevački postati jezik samo zato što se neko toga tako dosjetio“, smatra Jozić i podvlači da je početkom 17. veka došlo do velikog egzodusa stanovništva sa područja zapadne Hercegovine, zaleđa Dalmacije (pradomovina Bunjevaca!), a da su se oni bežeći pred Osmanlijama raselili u primorsku Hrvatsku, u zaleđe Senja, Like, Gorskog Kotara…

Neki pak njihovo ime vezuju za reku Bunu u zapadnoj Hercegovini, ali postoje i druga tumačenja.

Historija i politizacija

Predsednica Nacionalnog saveta bunjevačke nacionalne manjine (BNS) Suzana Kujundžić-Ostojić tvrdi da postoje pisani zapisi stari 350 godina koji su na ikavici i da je prvi Statut Subotice sredinom 18. veka pisan na ikavici, što je bio jezik na kome se pisalo i govorilo. U međuvremenu istorijske prilike na severu Bačke su se promenile, većinsko stanovništvo je postalo mađarsko, a ikavica i bunjevački jezik su izgubili primat. Prve bunjevačke novine pisane na ikavici pokrenute su 1869. godine, brojne knjige koje je pisao Ivan Antunović i drugi franjevački sveštenici i budimski krug intelektualaca, navodi Kujundžić-Ostojić.

Predsednica Hrvatskog nacionalnog veća (HNV) Jasna Vojnić kaže da uvođenje bunjevačkog jezika u službenu upotrebu nije u skladu sa zakonom, strukom, i bilateralnim sporazumom između Hrvatske i Srbije.

“Po sredi je čista politika. Ako se 15.000 ljudi ne osjećaju kao Hrvati nego kao Bunjevci, to je u redu, to je njihovo pravo, ali se ovakve stvari ne mogu raditi mimo zakona, pravila struke, kao politička odluka“, kaže Vojnić i dodaje da je konačno vreme da se sa obe strane osude zločini koji su bili i da se krene dalje u izgradnju budućnosti.

Savez bačkih Bunjevaca sredinom je obavestio javnost da su zapanjeni podrškom zvaničnih institucija Republike Hrvatske takvim stavovima u kojim se otvoreno Bunjevci u Srbiji smatraju Hrvatima.

Hrvatska nota Srbiji i (ne)zvanična reakcija Beograda

Na najavu uvođenja bunjevačkog jezika u zvaničnu upotrebu u Subotici reagovalo hrvatsko Ministarstvo spoljnih poslova, koje je na nalogu na Twitteru prenelo poruku ministra Gordana Grlić Radmana. On je rekao kako je Zagreb Beogradu poslao protestnu notu jer bi “uvrštavanje bunjevačkog jezika kao službenog dovelo u pitanje postupanje Srbije u ostvarenju obveza koje se odnose na prava hrvatske nacionalne manjine”.

Reagovao je, ispostaviće se samo za domaću upotrebu, ministar spoljnih poslova Nikola Selaković. “To je jedna od najglupljih i najbesmislenijih nota koje smo do sada primili i to osnovano tvrdim, jer je reč o nečijim stavovima, možda pretnjama, izlivima ružnih osećanja ljudi na društvenim mrežama, dok se u isto vreme u zvaničnim sredstvima informisanja u Hrvatskoj, protiv najviših državnih zvaničnika Srbije iznose najmonstruoznije i najbrutalnije uvrede“, citira Hina Selakovićevu izjavu.

Srpski šef dilomatije ocenio je da se u Hrvatskoj, “pre svega za predsednika Srbije Aleksandra Vučića, a posle i za ceo narod, kaže da je psihopata, huškač, ekstremno iskompleksiran…” i da hrvatska vlast na takve navode o šefu strane države ćuti, “da bi nam posle samo nekoliko dana, poslali protestnu notu u kojoj traže izveštaj povodom krivičnih prijava koje su podnete zato što je na društvenim mrežama neki nesretnik nešto ružno napisao protiv određenih pripadnika hvratske nacionalne manjine u Srbiji“.

Hina je pre Selakovićeve izjave (agenciji Tanjug) objavila da u međuvremenu nije stigao nikakav zvaničan odgovor na notu iz Zagreba, niti je iz MSP Srbije odgovoreno na upit te agencije o zvaničnom stavu povodom protestne note zbog bunjevačkog jezika.

Listam dve knjige, Rječnik dubrovačkog govora Mihaila Bojanića i Rastislave Trivunac, i Jezik i nacionalizam Snježane Kordić.

“Svaki jezik mora u lingvistici imati svoje ime. Nazivi koji se pišu u današnjim ustavima hrvatski jezik, srpski jezik, bosanski jezik nisu za lingvistiku prihvatljivi jer sva tri jezika trenutno označavaju jedno te isto, a budući da različita imena sugeriraju različitost, iz toga proizilaze problemi”, kaže navodi S. Kordić.

Iz dubrovačkog govora samo fraza kao pozdrav u prolasku sluga van se.

Stavovi izraženi u ovom tekstu autorovi su i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera


Povezane

Više iz rubrike Piše
POPULARNO