Hikmet Karčić: Rat u BiH dao je krila desničarskim ideologijama

Teorije zavjere postaju relevatne za ozbiljne faktore u Evropi danas, tvrdi Hikmet Karčić (Institut za islamsku tradiciju Bošnjaka)

Ne tako davno BiH je bila utočište dobrovoljaca različitih ideologija koji su ratovali za sve tri zaraćene strane.

Najviše pažnje istraživača, medija i političara su privukli strani muslimanski dobrovoljci “afro-azijskog porijekla”, dok je, sa druge strane, jako malo istraživanja urađeno o dobrovoljcima na hrvatskoj i srpskoj strani koji su svoju ideologiju temeljili na kršćanstvu ili neonacizmu.

Dr. Hikmet Karčić je istraživao ovu tematiku i rezultate do kojih je došao je predstavio na prošlosedmičnom skupu “Savremeni radikalni desničarski populizam i islamofobija: izazov za liberalnu demokratiju” koji je održan na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu.

  • Kakav je bio profil stranih dobrovoljaca desničara tokom rata u Bosni i Hercegovini?

Tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995., kao što je poznato bilo je značajan broj stranih dobrovoljaca i plaćenika u sve tri vojske. Do sada je najviše istraživanja rađeno o dobrovoljcima tzv. „afro-azijskog porijekla“ odnosno muslimanskim borcima. Međutim, učešće dobrovoljaca iz „zapadnih“ država ostalo je poprilično zanemareno od strane istraživača. Značajan broj dobrovoljaca bili su pripadnici Hrvatskog vijeća obrane (HVO)  i Vojske Republike Srpske (VRS).  

Napomena o autorskim pravima

Preuzimanje dijela (maksimalno trećine) ili kompletnog teksta moguće je u skladu sa članom 14 Kodeksa za štampu i online medija Bosne i Hercegovine: “Značajna upotreba ili reprodukcija cijelog materijala zaštićenog autorskim pravima zahtijeva izričitu dozvolu nositelja autorskog prava, osim ako takva dozvola nije navedena u samom materijalu.”

Ako neki drugi medij želi preuzeti dio autorskog teksta, dužan je kao izvor navesti Al Jazeeru Balkans i objaviti link pod kojim je objavljen naš tekst.

Ako neki drugi medij želi preuzeti kompletan autorski tekst, to može učiniti 24 sata nakon njegove objave, uz dozvolu uredništva portala Al Jazeere Balkans, te je dužan objaviti link pod kojim je objavljen naš tekst.

U HVO je bilo najviše stranih dobrovoljaca iz Evrope. Određeni broj ovih dobrovoljaca je imao neo-nacističku ideologiju. Njima je HVO bio primamljiv jer je bilo određenih jedinica koje su gajile ustaško naslijeđe što je vidljivo na primjer po nazivima njihovih jedinica Jure Francetić, Ludvig Pavlović itd. Dr. Amir Kliko je u svojoj knjizi Rat u Srednjoj Bosni 1992.-94., dobro je dokumentovao ovo učešće u HVO-u navodeći naprimjer Nijemca Juergena Schmidta, koji obavljao dužnost zamjenika komandanta brigade Kralj Tomislav i poginuo u januaru 1993. prilikom napada na Gornji Vakuf.

  • Kakva je veze između rata u Bosni i Hercegovini, radikalnih pokreta i desničarskih stranaka u Evropi danas?

Po završetku rata, ovi veterani vratili su se u svoje države i umjesto da prođu proces deradikalizacije i resocijalizacije, oni su jednostavno nastavili da djeluju u desničarskim pokretima. Većina desničarskih pokreta u Evropi dobila svoja krila tokom rata u našoj zemlji. Po prvi put nakon Drugog svjetskog rata, neonacisti su imali priliku i mogućnost da u sklopu organizovanih vojski javno ispoljavaju svoju ideologiju i simbolizam bez posljedica. Jedan od najpoznatiji slučajeva je Jackie Arklov, neonaciste iz Švedske, koji je bio osuđen za ratne zločine u Hercegovini od strane Višeg suda u Mostaru, razmjenjen nakon pritiska od strane švedskih vlasti, pa je pušten na slobodu, nakon čega se priključio neonacističkoj organizaciji i potom ubio dvojicu policajaca u Švedskoj.

Što se tiče dobrovoljaca u VRS, tu se uglavnom radilo o Rusima i Grcima mada ih je bilo iz cijele istočne Evrope. To su bila osnova pravoslavna veza što je vidljivo iz retorike ruskih dobrovoljaca. Oni su vodili svoj sveti rat. Najinteresantniji su Grci jer se tu radilo uglavnom o neonacistima, pravoslavcima, okupljeni oko Grčke dobrovoljačke garde. Najmanje 20 ovih pripadnika je direktno učestvovalo u egzekucijama tokom genocida u Srebrenici. Treba naglasiti da se radi o tadašnjim građanima Grčke, države članice Evropske unije. Također treba podsjetiti da su tada i grčke vlasti, uključujući i političku opoziciju, imali jedinstven antibosanski stav, što je Takis Michas, jako dobro dokumentovao u svojoj knizi Unholy Alliance: Greece and Milošević’s Serbia.

  • Breivik je najzloglasniji terorista koji je 2011. godine počinio teroristički napad u Norveškoj. Koja je veza između njega i ratova na području bivše Jugoslavije?

Breivik je tokom suđenja, u aprilu 2012. godine, rekao da je NATO bombardovanje Jugoslavije bila “slamka koja je kamili slomila leđa” odnosno da je to bio prelomni trenutak za militantne nacionaliste poput njega. On je i sam utvrdio, kada je upitan, da mu je identitet “na neki način, uvezen iz Srbije”. Interesantno je također da je on bio opsjednut teorijom o “velikoj zamjeni” (Great replacement theory) koju je skovao francuski filozof Renaud Camus u svojoj knjizi La Grand Replacement, kojom jedna grupa, dmografski, kroz natalitet, želi da preuzme kontrolu u određenoj državi. Uvidom u Breivikov manifest može se vidjeti da on, između ostalog, citira i Srđu Trifkovića, američko-srpskog pisca i ratnog glasnogovornika Karadžićeve vlade na Palama. Breivik je potom postao inspiracija za ostale, poput Tarranta na Novom Zelandu 2019. godine.

  • Ovogodišnja dodjela Nobelove nagrade za književnost pokrenula je val kontroverzi, uzimajući u obzir Handkeovu  podršku zločincima i negiranju gencoida. Kako posmatrate ovo u kontekstu radikalne desnice u Evropi danas?

Američki novinar Peter Maass je jako dobro istražio i otkrio da su najmanje dva člana Nobelovog komiteta koristili knjige teoretičara zavjere po kojem su Bošnjaci angažujući američko-jevrejske firme za odnose sa javnosti uspjeli da kreiraju antisrpsku atmosferu koja je dovela do okretanja javnog mijenja u SAD protiv Srba.

Dakle, u prvom mjestu imamo činjenicu da pseudonauka, odnosno teorije zavjere, postaju relevatne za ozbiljne faktore u Evropi danas. Drugo, kako kaže profesor Vahidin Preljević, “mi nismo dovoljno bitni”. Treće, da citiram Emira Suljagića “Handke je samo jedan od mnogih u političkom mainstreamu koji ima identičnu agendu”. U konačnici, ovo je period borbe za narativ. Negatori genocida nikada se ne smiju potcjenivati, jer narativ koju su godinama uspostavljali trifunovići i drugi, a koje smo olako odbacivali, uspio se probiti u ozbiljnije akademske zajednice na zapadu. Još je Handkea u svijetu.

Izvor: Al Jazeera


Povezane

Više iz rubrike TEME
POPULARNO