Može li Kanada postati članica EU: Simbolika, stvarnost i geopolitika

Ideja da Kanada postane članica Evropske unije djeluje na prvi pogled kao čista politička fantastika, ali nedavni prijedlog njemačkog zastupnika u Evropskom parlamentu Joachima Streita otvorio je raspravu o dubljim geopolitičkim tokovima i promjenama koje bi mogle definirati buduće odnose između Zapadne Evrope i Sjeverne Amerike.

Streit, član njemačkog FDP-a i zastupnik u Evropskom parlamentu, predložio je tu ideju kao odgovor na prijetnje Donalda Trumpa i njegovu sugestiju da bi Kanada trebala postati 51. savezna država SAD-a.

“Kanađani su izgubili povjerenje u stabilnost svog južnog susjeda. Mi u Evropskoj uniji moramo ojačati veze s partnerima koji dijele naše vrijednosti,” izjavio je Streit za njemačke medije.

Pravni i institucionalni okvir

Prema sadašnjim pravilima, članicom Evropske unije može postati samo “evropska država” u skladu s Članom 49. Ugovora o Evropskoj uniji (TEU). Na pitanje može li se Kanada smatrati “evropskom državom”, Streit navodi presedane poput Kipra te prekomorskih teritorija Francuske koji su integrirani u EU strukture.

Međutim, kako je izjavila glasnogovornica Evropske komisije Paula Pinho, “Evropska komisija nije primila nijedan formalni zahtjev […] Ugovor jasno govori o državama evropskog kontinenta.”

Profesor evropskog prava Peter Van Elsuwege s Univerziteta u Gentu navodi da “geografska i kulturna definicija evropskosti nije formalno precizirana, ali se u praksi primjenjuje, uzimajući u obzir članstvo u Vijeću Evrope i historijske veze s kontinentom”.

Evropski pravnici također podsjećaju da bi bilo kakva izmjena Ugovora o EU zahtijevala jednoglasnu saglasnost svih članica i najvjerovatnije referendume u nekoliko zemalja.

“Već imamo problem sa zemljama kandidatima iz jugoistočne Evrope. Otvaranje ovakve rasprave s Kanadom, iako zanimljive, može stvoriti utisak o geopolitičkoj selektivnosti EU,” upozorava Van Elsuwege.

Simbolika i mogućnost

Frank Schimmelfennig, profesor na ETH u Zuerichu, smatra da bi “Kanada nesumnjivo ispunila političke i institucionalne kriterije za članstvo u EU. Ima stabilne demokratske institucije, vladavinu prava, razvijenu tržišnu ekonomiju i visoki stepen zaštite ljudskih prava.”

Giselle Bosse s Univerziteta Maastricht dodaje kako je biti Evropljanin u određenoj mjeri i stvar identiteta.

„Kanada u kulturnom i političkom smislu pripada euroatlantskom prostoru, što je čini kompatibilnom s EU.”

Ipak, drugi stručnjaci upozoravaju na ozbiljne prepreke. Ian Bond iz londonskog savjetodavnog tijela Centre for European Reform upozorava kako ta inicijativa za sobom povlači nekoliko pitanja.

“Ukoliko bi Kanada postala članica EU-a, to bi zahtijevalo potpuni pravni i institucionalni preokret: od uvođenja carina prema SAD-u, do usklađivanja zakonodavstva i moguće promjene monetarne politike. Uz to, potrebna je jednoglasna saglasnost svih članica EU-a i vjerovatno referendumi u više država.”

Analitičar i bivši diplomata Pierre Vimont smatra da bi “prava vrijednost ove ideje mogla biti u njenom simbolizmu i potencijalu za redefinisanje transatlantskih odnosa. Umjesto potpunog članstva, trebalo bi razmotriti nove mehanizme strateškog partnerstva.”

Javnost i politički signal

Zanimljivo je da ideja o približavanju EU nije bez podrške među građanima Kanade. Istraživanja javnog mnijenja pokazuju da između 44 i 46 posto Kanađana podržava istraživanje opcije članstva u EU, dok čak 68 posto ima pozitivno mišljenje o EU, nasuprot 34 posto koji pozitivno gledaju na SAD, prema podacima Ipsosa i Angus Reida.

Kanadski online forumi, uključujući Reddit, svjedoče o podijeljenim stavovima. Jedan korisnik piše: “Kanada je više evropska nego što to mnogi misle. Socijalna država, univerzalno zdravstvo, višepartijski sistem – to su evropske vrijednosti.”

Drugi komentator dodaje: “Ova ideja je zanimljiva kao simbol, ali u praksi gotovo neizvodiva. Više je realno govoriti o širenju sporazuma kao što je CETA ili uključivanje Kanade u šengensku zonu.”

Politički analitičar Thomas Kleine-Brockhoff iz German Marshall Funda ističe da ovakve ideje ne treba olako odbaciti.

“One nas prisiljavaju da preispitamo osnovne pretpostavke o prostoru, identitetu i suverenitetu u vremenu kada se geopolitika brzo mijenja.”

Ekonomske i političke implikacije

Pristupanje Kanade Evropskoj uniji podrazumijevalo bi niz ekonomskih promjena:

• usklađivanje s regulativama EU (REACH, bankarska unija, radni standardi)
• moguće uvođenje eura ili povezivanje s monetarnom politikom ECB-a
• potencijalni gubitak preferencijalnog statusa sa SAD-om
• pristup jedinstvenom tržištu i sloboda kretanja za kanadske građane.

“To bi bio ogromni institucionalni zahvat, vjerovatno najkompleksniji proces pridruživanja u historiji EU-a,” ocjenjuje Janis Emmanouilidis iz European Policy Centra.

Međutim, kako ističe profesorica Bosse, u vrijeme kada SAD pokazuje znake izolacionizma, a Kina agresivno širi svoj utjecaj, partnerstvo EU-a i Kanade dobija stratešku dimenziju.

Alternativni modeli saradnje

S obzirom na kompleksnost punopravnog članstva, brojni stručnjaci sugerišu alternativne puteve:

• produbljivanje trgovinskog sporazuma CETA
• učlanjenje Kanade u šengensku zonu ili Evropski privredni prostor (EEA), po uzoru na Norvešku
• stvaranje specijalnog statusa strateškog partnera, s privilegovanim pristupom institucijama i programima EU-a.

Profesor geopolitike Michael Leigh s univerziteta Johns Hopkins smatra da je „Kanada idealan kandidat za model specijalnog partnerstva, koji može poslužiti kao most između Evrope i Sjeverne Amerike, bez potrebe za punim institucionalnim ujedinjavanjem.”

Iako je ideja o članstvu Kanade u Evropskoj uniji u ovom trenutku pravno gotovo nemoguća, ona nosi značajnu simboličku težinu. Predstavlja politički odgovor na globalne nesigurnosti i promjene u transatlantskim odnosima.

“Ova inicijativa je možda utopijska, ali istovremeno poziva na razmišljanje o redefiniranju savezništava i ojačavanju odnosa s partnerima koji dijele vrijednosti demokratije, vladavine prava i multilateralizma,” zaključuje Streit.

U svijetu u kojem se političke okolnosti brzo mijenjaju, ponekad i naizgled neostvarive ideje mogu poslužiti kao orijentir za nove oblike saradnje i integracija.