Projekat ‘West Ford’: Najčudnije oružje Hladnog rata

Iako se najčešće navodi da je doba Hladnog rata počelo odmah nakon završetka Drugog svetskog rata, 1947. godine, zbog stvaranja zona uticaja SAD i SSSR-a, dva nova globalna bloka su se uistinu sudarila tek nakon detonacije prve ruske atomske bombe RDS-1 krajem avgusta 1949.

Formiranje Varšavskog pakta u maju 1955. godine, kao odgovor na stvaranje Severnoatlantske vojne alijanse (NATO) šest godina ranije, staviće vojne industrije oba bloka u petu brzinu kako bi se nadmašio protivnik u broju novih oružanih sistema.

I sam odlazak prvih ljudi na Mesec, u misiji Apollo 11 1969. godine, zapravo je bio rezultat trke dve sile za prevlast u novoj sferi globalnog uticaja – svemiru.

Pentagon i Bela kuća su još od prvih sovjetskih nuklearnih testova bili na stanovištu da će Moskva “igrati na nuklearnu kartu”, te da će najveći deo svojih resursa za odbranu usmeriti isključivo na proizvodnju što većeg broja nuklearnih bojevih glava, te različitih balističkih i interkontinentalnih raketnih sistema. Moskva je, zaista, već razvijala čitav niz ovakvih oružja, većinom zasnovanih na dizajnu R-1 rakete (NATO naziv: “Scunner”) sa početka ‘50-ih godina.

Prava moć sovjetskog raketnog dizajna će biti demonstrirana 1957. predstavljanjem prve interkontinentalne rakete na svetu, nazvane “R-7 Semyorka” (NATO naziv: “SS-6 Sapwood”) koja će se u modifikovanoj verziji biti korišćena i za lansiranje prvog veštačkog satelita “Sputnik-1”, te čitavog niza drugih sovjetskih satelita i eksperimentalnih svemirskih letelica tokom ‘60-ih godina. Ovaj dizajn se, u unapređenoj verziji, koristi i danas, u različitim vrstama rakete “Soyuz” koja poleće sa kosmodroma Bajkonur u Kazahstanu, te kosmodroma S-1 u Amurskoj oblasti na Dalekom Istoku.

Tajni sateliti

I dok su Sovjeti krajem ‘50-ih i početkom ‘60-ih slavili svoju dominaciju na polju svemirskih letjelica, već su imali i prvi veštački satelit u orbiti, te prvog čoveka u svemiru, iznad tajnih vojnih lokacija u SSSR-u je već leteo američki špijunski avion U-2. Zapravo, on je prve misije imao još 1956. kada je leteo iz baze RAF Lakenheath u Velikoj Britaniji.

Lockheed U-2 bi najvjerojatnije ostao tajna još dugo vremena (kako za Sovjete, tako i za najveći deo američkih političara, pa čak i predstavnika Pentagona), da jedna od ovih letelica, koja je je na misiju poletela iz Peshawara u Pakistanu, nije oborena u maju 1960. iznad današnjeg grada Jekaterinburga (nekadašnjeg Sverdlovska) u Uralskoj oblasti.

Rušenje U-2 i zarobljavanje pilota Francisa Garyja Powersa dovelo je odnose dve supersile do usijanja, ali je takođe i pokazalo da oba bloka izuzetno aktivno rade na svojim špijunskim programima. Delovi olupine Powersovog U-2 su bili iskorišćeni za dizajn “ruske kopije”, nazvane “Beriev S-12” koja je kasnije napuštena zbog bržeg razvoja lovca-bombardera MiG-25.

Nakon obaranja U-2, u Pentagonu su bili saglasni da se mora stvoriti novi sistem za presretanje sovjetskih komunikacija, kako sa tajnim agentima i “spavačima” KGB-a u zapadnim zemljama, tako i vojnih komunikacija, te komunikacija sa satelitima u orbiti Zemlje. Bela kuća je dolaskom predsednika Johna F. Kennedyja takođe bila i na stanovištu da bi mogući sovjetski nuklearni napad najvjerojatnije došao iz orbite, putem raketa ili čak sa naoružanih satelita.

Projekat ‘Igla’

Takođe, Kennedy je smatrao da se brzo mora naći način i za unapređenje komunikacija sa zemljama saveznicama u Evropi i na Zapadnom Pacifiku, koja se do tada odvijala jedino podmorskim kablovima, te visokofrekfrentnim radiosignalima (VhF). Mnogi u Pentagonu su takođe smatrali i da bi nova generacija sovjetskih podmornica bila u stanju da uništi same podmorske kablove ili špijunira komunikacije koje se njima vrše.

Predlog za rešenje ovog problema je stigao iz laboratorije Lincoln na univerzitetu MIT u Massachusettsu koja je do tada razvijala protivvazdušne sisteme i radare za Pentagon. Predlog, sadržan u tajnom projektu kodnog imena “West Ford”, bio je da se u atmosferu Zemlje lansira na stotine miliona tankih bakarnih niti, u praksi delova izuzetno tanke bakarne žice, debljine ljudske kose. Na ovaj način bi se stvorio “veštački atmosferski radioplafon” koji bi omogućio daleko lakšu i bržu komunikaciju radio signalima, te lakše hvatanje sovjetskih radio signala.

Ove bakarne žice su bile dužine 1,78 centimetara i debljine tek 25 mikrometara, zbog čega je projekat kasnije i donio naziv “Igla” (eng. “Project Needle”). Za lansiranje u orbitu ovih “igala” bio je konstruisan i novi uređaj nazvan WST Dipole Dispenser. Projekat je imao tri tajna lansiranja – prvi satelit “Westford-1” je lansiran krajem oktobra 1961. raketom Atlas-Agena koja će biti korišćena i za druga dva lansiranja u narednim mesecima.

Sva tri lansiranja su imala i “zvanični” satelit, koji je takođe bio tajna za većinu u Pentagonu – MIDAS 4, 5 i 6, (Missile Defense Alarm System) koji su bili namenjeni sistemu “ranog upozoravanja” na sovjetska nuklearna lansiranja.

‘Igla’ ipak nije bila uspješna

Iako su sateliti iz “sazvežđa” MIDAS bili relativno uspešan projekat, koji se sa promenljivim uspehom koristio sve do ranih ‘70-ih, projekt “Igla / West Ford” se pokazao neuspešnim, jer je većina “svemirskih igala” jednostavno ili sagorela u atmosferi, ili odlutala iz željenih područja, te su i radiosignali koje je sistem trebao preusmjeriti ostali slabe snage i dometa, u većini slučajeva čak i slabijeg nego da su bile korišćene velike antene na zemlji.

Takođe, u vreme ovog eksperimenta, uveliko je bio u toku i razvoj komunikacionih satelita, kako vojnih, tako i civilnih, koji su bili daleko napredniji i pouzdaniji, te su mogli da koriste i šifrovane radio-signale (encrypted radio-data transmission). U julu 1962. godine, američka telekomunikacijska kompanija AT&T će lansirati prvi civilni komunikacijski satelit Telstar-1, za prenos TV signala između kontinenata.

Američki predsednik Lyndon Johnson će početkom 1966. odobriti stvaranje “vojne satelitske mreže”, projekat IDCSP, sa 27 satelita, koji su prvi put korišćeni u Vijetnamskom ratu za komunikaciju u realnom vremenu sa Pentagonom i Belom kućom. Ovaj sistem će postaviti temelje za dalji razvoj američkih vojnih satelita i svemirskih komunikacijskih sistema, poput današnjih DCSC-2 i DCSC-3.