Al-Tanf, američka vojna baza na granicama tri arapske zemlje

Piše: Alaa Walid

S vremena na vrijeme pristižu izvještaji da je američka vojna baza Al-Tanf, koja se nalazi u južnoj Siriji, bila izložena bombardiranju i napadima zaraćenih strana: Rusije, Irana, sirijskog režima i Islamske države Irak i Levant (ISIL).

Posljednji takav napad desio se u junu 2022. godine, kada je Wall Street Journal prenio izjave američkog vojnog osoblja da su dva ruska borbena aviona Suhoj gađala lokaciju u bazi Al-Tanf, u kojoj su stacionirane snage međunarodne koalicije predvođene Washingtonom u Siriji, s tim da nisu navedeni podaci o nanesenoj šteti ili položaju koji je bio meta napada.

Ovaj napad sigurno nije prvi takve vrste. Tokom proteklih godina baza je više puta gađana iz borbenih aviona i bespilotnih letjelica, kao i projektilima, uz opetovane napade sa kopna koje su izvodile organizacija ISIL, proiranske milicije i snage sirijskog režima, koji zbog baze Al-Tanf nisu bili u stanju preuzeti potpunu kontrolu nad Sirijskom pustinjom (Badiya) i jugom zemlje.

Kako je došlo do uspostavljanja baze Al-Tanf i koliki je njen značaj, imajući u vidu da ju je Washington izuzeo iz odluke o povlačenju američkih snaga iz Sirije koju je donio predsjednik Donald Trump 2018. godine?

Vojna baza Al-Tanf zapravo je uspostavljena 2016. godine na raskrižju sirijske granice s Jordanom i Irakom i administrativno pripada Homsu, najvećoj provinciji Sirije. Institut za bliskoistočnu politiku u Washingtonu u svom izvještaju navodi da se u bazi nalazi između 100 i 200 američkih vojnika, s tim da drugi izvještaji ukazuju na veći broj, pored toga da su tu stacionirani vojnici iz Britanije i drugih zemalja u sastavu međunarodne koalicije.

Ova baza se, prema istom izvještaju, koje se poziva na izvore u američkom Ministarstvu odbrane, koristi za nastavak operacija protiv ISIL-a i za ometanje aktivnosti iranskih opunomoćenika u Siriji. U isto vrijeme se smatra adutom u dugogodišnjim pregovorima o budućnosti Sirije.

Satelitske slike koje su emitirale ruske web stranice pokazale su da SAD radi na proširenju vojne baze Al-Tanf još od prvih godina njenog osnivanja. Također, medijski izvještaji navode da je Washington u ovu bazu dopremio oružje, napredne lansere projektila i razne vrste aviona.

Značaj baze

Prije 2016. godine, područje oko baze bilo je pod kontrolom organizacije ISIL, prije nego što su je odatle protjerale snage međunarodne koalicije predvođene Washingtonom. Od tada je SAD koristi kao bazu za obuku sirijskih opozicionih grupa.

Baza se nalazi na jednom od glavnih autoputeva između Bagdada i Damaska, koji je, kako to Washington navodi, ključan za transport oružja iz Irana za Siriju i libanske borce Hezbollaha. Baza je također okružena zonom dekonflikacije u radijusu od 55 kilometara koja je formirana kao dio američko-ruskog dogovora 2016.

Al-Tanf je jedino mjesto u Siriji sa značajnom američkom nazočnošću izvan sjeveroistočne Sirije, koju kontroliraju kurdski borci podržani od SAD-a.

Ova baza je omogućila američkim snagama i njihovim saveznicima da potkopaju operacije ISIL-a, te da spriječe ulazak iranskih milicija, navodi se u izvještaju Instituta iz Washingtona. Također je imala i efekta u privlačenju hiljada raseljenih Sirijaca u kamp Rukban, koji je udaljen svega nekoliko milja od baze na sirijskoj strani granice, koji su tražili utočište bježeći od napada režimskih snaga.

Na svom vrhuncu, izbjeglički kamp Rukban bio je utočište za više od 50.000 raseljenih Sirijaca, iako se taj broj, prema izvještajima, tokom godina smanjio na oko 10.000, kako su se stanovnici vraćali na područja pod kontrolom režima nakon raznih dogovora s Damaskom.

Vojska Maghaweir al-Thowra

Kamp Rukban je utočište i za porodice glavne opozicione frakcije u vojnoj bazi Al-Tanf, nazvanoj “vojska Maghaweir al-Thowra”. Riječ je o skupini bivših sirijskih oficira i vojnika, od kojih većina potječe iz regije Deir al-Zour (istok), nad kojom je ISIL preuzeo kontrolu u svojoj opsežnoj ofanzivi u Siriji i Iraku u ljeto 2014. godine, odakle je godinama kasnije protjeran.

O ulozi frakcije koju podupiru Amerikanci u bazi Al-Tanf, ured za medije vojske Maghaweir al-Thowra saopćio je u pisanoj izjavi za Al Jazeeru.net da je njena glavna misija zaštititi područje na kojem se nalazi baza i njeno okruženje, te spriječiti pokušaje infiltracije ISIL-a i snaga sirijskog režima, pored borbe protiv krijumčarenja droge u svim oblicima.

Po pitanju sposobnosti da zaštiti to široko područje unatoč ograničenom broju svojih pripadnika, frakcija je navela da to čini zahvaljujući “čvrstim vojnim planovima i visokoj koordinaciji s prijateljima u međunarodnoj koaliciji”.

Na Twitter nalogu spomenute frakcije objavljene su najnovije fotografije iz američke vojne baze i treninzi koje njeni borci provode skupa s američkim vojnicima, te sastanci američkih komandanata s pripadnicima ove opozicione frakcije.

Druge fotografije također pokazuju da je komandant frakcije sredinom juna 2022. obišao mjesto napada kako bi vidio kolika je šteta nanesena bazi Al-Tanf u posljednjem napadu.

Američki State Department procjenjuje da je oko 300 pripadnika frakcije Maghaweir al-Thowra raspoređeno u tampon zoni koja okružuje bazu. Američke snage su obučavale ovu frakciju otkako su učvrstile svoju prisutnost u bazi, a trenutno s njom sarađuju u zadacima borbe protiv ISIL-a i u humanitarnim misijama.

Regionalna uloga

Što se tiče uloge baze Al-Tanf, pukovnik Fayez al-Asmar, vojni i strateški analitičar, kaže da su sve američke vojne baze raspoređene na sirijskom teritoriju važne za Washington. Uglavnom su smještene u blizini graničnog pojasa koji povezuje Siriju s Turskom i Irakom, kao što su baze Tal Baidar, Shaddadi, Al-Malikiyah i Rmelan u provinciji Al-Hasakah, te baza Kharab al-Asheq, južno od grada Ain Arab, na granici s Turskom.

Al-Asmar, bivši komandant Slobodne sirijske vojske, naveo je da se sve američke baze u Siriji nalaze istočno od rijeke Eufrat i u pustinji regije Al-Jazirah, s tim da je strateška baza Al-Tanf jedina baza koja se nalazi na ogromnom području zvanom Sirijska pustinja.

Naglasio je da je ova baza važna upravo zbog svog položaja jer se nalazi na graničnom trokutu između Sirije, Iraka i Jordana. To njenim snagama daje prostor za manevriranje unutar Sirije u više od jednog pravca, pa čak i izvan nje ako je potrebno. Također je važna i zbog toga jer se nalazi na glavnoj opskrbnoj ruti između Irana, Damaska i Bejruta preko Iraka, ali i zbog značaja koji ima u borbi protiv ISIL-ovih ćelija čija se aktivnost općenito povećava u Sirijskoj pustinji nakon što je ova organizacija izgubila svoju kontrolu i u Siriji i u Iraku.

Prema Institutu u Washingtonu, osim što potkopava komunikacijsku liniju na terenu koja spaja Iran s Hezbollahom i sirijskim režimom, američka prisutnost u bazi Al-Tanf pokazala se korisnom za ono što Tel Aviv opisuje kao “izraelsku kampanju između ratova”, za koju navodi da je uključivala desetke zračnih misija protiv ciljeva koji pripadaju sirijskom režimu, iranskoj Revolucionarnoj gardi, iranskim milicijama i Hezbollahu u Siriji.

Baza je također služila jordanskim interesima, jer su američki vojnici i njihovi partneri iz frakcije Maghaweir al-Thowra pomogli da se osigura sigurnost udaljenih granica Jordana s Irakom i Sirijom od krijumčarenja i moguće infiltracije pripadnika ISIL-a ili iranskih milicija.

Iako je Jordan upozorio na prijetnju koju predstavlja izbjeglički kamp Rukban, Washington je pomogao u smanjenju ove opasnosti podizanjem barikada i pružanjem podrške vojnicima koji patroliraju uz sirijsku stranu granice, a koje je obučavala američka vojska.

Budućnost baze Al-Tanf

Nedavno objavljeni izvještaji pokazuju da je administracija predsjednika Joea Bidena izvršila reviziju američke politike prema Siriji i da će se usredotočiti na nastavak operacija čiji je cilj poražavanje ISIL-a i pružanje humanitarne pomoći.

Institut u Washingtonu vidi to kao kvalitativni pomak u odnosu na politiku Trumpove administracije, koja se fokusirala na dva druga cilja pored toga da se nanese poraz ovoj organizaciji, a to su provedba Rezolucije Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda 2554 (govori o tome da se treba omogućiti politička tranzicija koja dopušta formiranje sirijskog upravljačkog tijela) i osiguravanje izlaska svih stranih snaga.

Bidenova administracija možda smatra da nije bitno davati prioritet ciljevima prethodne administracije, što pokazuje i primjetan nedostatak interesa da se spriječi arapska normalizacija odnosa s Basharom al-Assadom ili imenuje visoki izaslanik u Siriji. I pored toga, zadržavanje američkog uporišta u bazi Al-Tanf i na sjeveroistoku zemlje u principu bi trebalo ići u prilog američkim interesima i ciljevima administracije.

Pored toga što sprječava ISIL da reuspostavi svoje redove dovoljno da pokrene nove napade u Siriji ili šire, američka prisutnost na terenu glavni je izvor utjecaja Washingtona u oblikovanju budućnosti Sirije i potkopavanju iranskih prekograničnih aktivnosti.

Pukovnik Fayez al-Asmar dodaje da baza Al-Tanf pruža američkim snagama mogućnost korištenja naprednih raketnih bacača HIMARS i drugog modernog oružja, kao i slanja dronova u regiju u slučaju da iranske milicije, Hezbollah i snage sirijskog režima zaprijete Izraelu iz južne Sirije, imajući u vidu mogućnost da se na siguran način snabdiju iz Iraka i Jordana.