Pogledi na izbore u Srbiji: Desničarska opozicija napravljena da bi Vučić djelovao ‘normalno’

Opozicija će u nedjelju pokušati osvojiti izbore u Beogradu, borit će se za što veći broj mandata u Skupštini Srbije, a Vučić ima sedam protukandidata za predsjedničku poziciju.

Oko 6,5 miliona birača u Srbiji može glasati za predsjednika Srbije, državni parlament i vlast u Beogradu na izborima 3. aprila (EPA)

Šanse opozicije da uđe u parlament i beogradsku skupštinu su najveće u odnosu na proteklih deset godina, koliko je Srpska napredna stranka (SNS) Aleksandra Vučića na vlasti, rekla je Al Jazeeri novinarka lista Danas, Snežana Čongradin.

Međutim, prema istraživanju koje je uradio Institut za evropske poslove u martu ove godine, scenario u kojem opozicija osvaja većinu u Skupštini Srbije je malo vjerovatan, imajući u vidu da bi više od polovine opredjeljenih glasača dalo svoj glas SNS-u, dok bi, prema istom istraživanju, Vučić kao predsjednički kandidat odnio pobjedu u prvom krugu sa preko 60 posto opredjeljenog biračkog tijela.

Opozicija, sačinjena od lijevih do krajnje desnih političkih partija i koalicija, pokušat će u nedjelju osvojiti izbore u Beogradu, glavnom gradu Srbije, borit će se za što veći broj mandata u Skupštini Srbije, a Vučić ima čak sedam protukandidata za predsjedničku poziciju. Za pobjedu u prvom krugu Vučiću je potrebno više od 50 posto osvojenih glasova.

Vučić i njegov SNS predvode koaliciju “Zajedno možemo sve”. Za glavnog protivkandidata aktuelnom srbijanskom predsjedniku analitičari smatraju Zdravka Ponoša, nekadašnjeg načelnika Generalštaba Vojske Srbije. Kandidat je u ime koalicije “Ujedinjena Srbija”, podržana od četiri stranke: Stranka slobode i pravde, Demokratska stranka, Narodna stranka i Pokret slobodnih građana. Nosilac liste te koalicije za Skupštinu Srbije je Marinika Tepić, jedna od najvećih kritičarki vlasti iz redova opozicije.

Analitičari izglede daju i koaliciji “Moramo”, koju predvodi vrlo snažan pokret “Ne davimo Beograd”. Kandidatkinja za predsjednika Srbije iz te koalicije je Biljana Stojković, profesorica na Biološkom fakultetu u Beogradu. Dobila je podršku više ekoloških pokreta i 60-ak nevladinih organizacija. Nosilac liste “Moramo” za Skupštinu Srbije je Nebojša Zelenović, nekadašnji gradonačelnik Šapca.

Apsolutna vlast jednog čovjeka

Srbijanski predsjednik, autokratskih manira, trenutno ima potpunu kontrolu u Srbiji, koja na Zapadnom Balkanu zbog sunarodnjaka u susjednim zemljama značajno utječe na političke procese u cijeloj regiji. Vučić je izabran na predsjedničkim izborima 2017. godine sa dominantnih 55,1 posto glasova, daleko ispred opozicionog kandidata Saše Jankovića. Mandat je naslijedio od svog nekadašnjeg kolege iz Srpske radikalne stranke, a kasnije i saradnika u Srpskoj naprednoj stranci, Tomislava Nikolića.

Tri godine kasnije, u junu 2020, većina opozicije bojkotovala je redovne parlamentarne izbore, pa je Vučićev SNS osvojio nadmoćnih 188 zastupničkih mjesta, od ukupno 250.

Aleksandra Stanković iz Institut za evropske poslove rekla je da ukoliko bi, gledano hipotetički, opozicija i uspjela da ima većinski broj mandata, “nažalost ne bih očekivala drastičnu promenu spoljne politike Srbije”.

“… Među opozicionim partijama trenutno nemamo ni jednu koja se javno zalaže za članstvo ili veću saradnju sa NATO-om a imajući u vidu da je ovo delikatno političko pitanje koje preti da odnese glasove, verujem da se ništa po ovom pitanju ne bi promenilo u odnosu na trenutno stanje […] U odnosu prema Bosni i Hercegovini, poželjno ali ne i očekivano bi bilo uspostavljanje distance u odnosu na Milorada Dodika i njegovu populističku politiku kao i zauzimanje jasnog stava u odnosu prema genocidu u Srebrenici […]. Nažalost, pitanje udaljavanja o Republike Srpske i ratnim zločinima takođe je pitanje koje može značajno da utiče na popularnost među biračima tako da i ovde očekujemo oprobani metod koji uspeva sadašnjoj vlasti”.

Proevropska opozicija bez evropske politike

Opozicija u Srbiji je dopustila, kako je to primijetila Stanković, da joj vladajuća garnitura, koja predstavlja jedan suštinski anti-EU establišment, svojim ambivalentnim porukama i stavom prema EU tokom posljednje decenije u potpunosti oduzme teme koje se odnose na Evropsku uniju i da od njih napravi teme kojima se nepoželjno baviti. Tako, rekla je, vidimo da danas čak i proevropski orijentisana opozicija ne temelji svoje kampanje na nečemu što mora biti jedini orijentir spoljne politike Srbije – članstvo u Uniji.

Vučić pokušava balansirati između Zapada i Putinove Rusije; kaže da priznaje teritorijalni integritet susjedne Bosne i Hercegovine, ali podržava i čelnika bosanskih Srba Milorad Dodika koji zagovara osamostaljenje bosanskohercegovačkog entiteta Republika Srpska; odbija prihvatiti odgovornost Srbije Slobodana Miloševića u ratovima devedesetih.

Novinarka Čongradin rekla je da dio opozicije u Srbiji sačinjen od ljudi i stranaka koji su “razočarali i izneverili očekivanja građana, nakon obaranja radikalske, ratno-zločinačke vlasti 2000. godine – Ujedinjeni za Srbiju – nije promenio svoj narativ koji je primenjivao kada je osvojio vlast”.

“Ne priznaju genocid, smatraju da ne bi trebalo priznati nezavisnost Kosova, a temu suočavanja sa ratno-zločinačkom prošlošću ili izbegavaju u širokom luku, ili izražavaju stavove koje manje više sprovodi Aleksandar Vučić”, rekla je Čongradin. Aludirala je, zapravo, na poteze Ponoša, koji je rekao da je Ratko Mladić, osuđen za najteže zločine tokom rata u Bosni i Hercegovini, uključujući i genocid u Srebrenici, “poduzimao briljantne vojne akcije u toku rata”, uz priznanje da vojska pod njegovom komandom jeste počinila ratne zločine.

‘Pored desnice, čak i Vučić izgleda normalno’

Krajnja desnica u Srbiji također ima nekoliko koalicija i kandidata za izbore 3. aprila. Kandidat za predsjednika Srbije u ime koalicije “Srpski patriota” Miša Vacić pred Republičku izbornu komisiju došao je u blindiranom džipu, s ruskim registarskim tablicama, u koloni više desetina vozila za srpskim i ruskim zastavama i uz bakljadu. Na džipu je bilo ispisano slovo “Z”, simbol koji ruska vojska koristi tokom agresije na Ukrajinu. Jedan od kandidata za predsjednika Srbije, Miloš Jovanović naprimjer zalaže se za promjenu državnog uređenja Srbije i vraćanje monarhije.

“Ta profašistička, desničarka opozicija je i napravljena kako bi Vučić naspram nje delovao ‘normalno'”, rekla je Čongradin.

Ona ipak misli da prvoevropska politika nije u potpunosti izgubljena u Srbiji. Zeleno-lijevi blok “Moramo”, prema Čongardin, nema problem da imenuje stvari pravim imenom, “daleko su od nacionalizma, nepriznavanja uloge Srbije u ratu devedesetih i odnosa prema monstruoznostima koje je tadašnji režim počinio narodima druge verske i nacionalnosti”.

“Sa stanovišta javnog interesa, ne samo građana Srbije, već i odnosa u regionu, činjenica da imaju šanse da budu deo parlamenta nakon izbora, zapravo je oraspoložujuća”, rekla je Čongradin.

Izvor: Al Jazeera