Stanković: Rat u Ukrajini dodatno će oslabiti Rusiju, ali i Evropu

Ovakva ekonomska i politička situacija u Evropi nije dobra vijest za zemlje Zapadnog Balkana koje mogu očekivati ekonomsku i stagnaciju u procesima integracije, navodi dr. sc. Tatjana Stanković.

Rat u Ukrajini manje utiče na Kinu i Sjedinjene Američke Države, što svakako utiče na međunarodni poredak, smatra Tatjana Stanković (EPA)

Tatjana Stanković doktorirala je političke nauke na Univerzitetu u Oslu 2015. godine, a trenutno radi u Centru za klimatsku politiku i energetsku tranziciju pri Norveškom institutu za međunarodne poslove (NUPI).

Komentarišući agresiju Rusije na Ukrajinu, ističe kako su norme poštovanja suvereniteta i teritorijalnog integriteta jake i da imaju dugu tradiciju u međunarodnoj politici.

Sve zemlje Zapadnog Balkana vide svoju budućnost kao dio evropske zajednice, naglašava Tatjana Stanković (Ustupljeno Al Jazeeri)

Jedino moguće opravdanje za napad na suverenu državu, napominje, može biti zaštita građana od sistematske državne represije, što je upravo i razlog koji Vladimir Putin navodi kako bi predstavio invaziju Rusije kao legalnu i legitimnu.

Polarizacija u međunarodnim odnosima

„Do rata je došlo pre svega zbog pogrešne kalkulacije Rusije koja je precenila svoje vojne sposobnosti, istovremeno potcenjujući ukrajinske kapacitete i spremnost za odbranu, kao i reakciju Zapada i podršku Ukrajini“, kaže Stanković.

Na pitanje kako se rat odražava na svjetski poredak, smatra da se može odgovoriti analizirajući reakcije međunarodne zajednice. Nekoliko dana nakon početka rata, 141 članica Ujedinjenih nacija osudila je napad Rusije na Ukrajinu na sjednici Generalne skupštine, pozivajući se pritom na principe suvereniteta i nepovredivosti teritorijalnog integriteta.

„Dalje, međunarodna zajednica upotrebila je i brojne diplomatske i ekonomske mere, sve sem vojne sile, u odnosima sa Rusijom. Ovakva reakcija međunarodne zajednice može se tumačiti kao učvršćivanje međunarodnog pravnog poretka uspostavljenog posle Drugog svetskog rata“, smatra Stanković.

Dodaje da istovremeno, dok većina država osuđuje Rusiju, jedan broj je podržava, a te države, kao i sama Rusija, nisu demokratske, dok su države koje pružaju podršku Ukrajini uglavnom ili demokratske ili teže demokratiji i zalažu se da sami građani odlučuju o uređenju svojih država i njihovoj spoljnoj politici, da umjesto njih ne odlučuju susjedne zemlje ili velike sile.

„Ovakva podeljenost, gde demokratske države podržavaju Ukrajinu, a autoritarne Rusiju, ukazuje na polarizaciju u međunarodnim odnosima. Pojam ‘svetski poredak’ definiše se uglavnom odnosom snaga zemalja u međunarodnom sistemu. Kad kažem snaga, mislim pre svega na ekonomsku i vojnu moć.

Rat u Ukrajini, posebno ukoliko se oduži, dodatno će oslabiti Rusiju (koja je posle Hladnog rata izgubila status velike sile), ali i Evropu koja je uvela ekonomske sankcije Rusiji i trenutno prolazi kroz niz teškoća, energetskih, ekonomskih, pa i političkih. Rat u Ukrajini manje utiče na Kinu i Sjedinjene Američke Države, što svakako utiče na međunarodni poredak“, smatra sagovornica.

Nije optimistična da bi u ovom trenutku moglo doći do mirovnih pregovora između Rusije i Ukrajine.

„Za početak i uspeh mirovnih pregovora potrebno je, pre svega, da nijedna od zaraćenih strana ne napreduje na bojnom polju, kao i da su obe strane svesne da je nemoguće vojno poraziti drugu stranu. Trenutna situacija nije takva. Ukrajina je nedavno ostvarila niz vojnih pobeda, a Rusija je najavila mobilizaciju, što ukazuje da obe strane još uvek veruju u mogućnost pobede. Dok god su takva uverenja prisutna, mirovni pregovori nisu realni“.

Neophodnost ublažavanja klimatskih promjena

Prema njenim riječima, da bi globalnu klimatsku politiku ocijenili kao uspješnu, tri uslova moraju biti ispunjena. Prvi uslov je da većina zemalja učestvuje u sprovođenju međunarodne politike za smanjenje klimatskih promjena.

„Ovaj uslov je ispunjen. Godine 2015. usvojen je Pariski sporazum, platforma za međunarodnu saradnju u borbi protiv klimatskih promena i 198 članica Ujedinjenih nacija je ratifikovalo sporazum. Drugi uslov je da države članice usvoje ambiciozne nacionalne planove za smanjenje klimatskih promena i treći uslov je da sprovode te planove i poštuju obaveze sporazuma.

Sadašnji klimatski planovi država članica nisu dovoljno ambiciozni da bi se ispunio dugoročni cilj Pariskog sporazuma, odnosno održanje porasta prosečne globalne temperature znatno ispod dva stepena Celzijusa iznad predindustrijskog nivoa i nastavak napora da se porast ograniči na 1,5 stepeni Celzijusa. To znači da drugi uslov nije ispunjen i, iz tog razloga, veliki broj aktivista, političara i naučnika poziva države članice da usvoje ambicioznije klimatske planove i daju veće individualne doprinose u cilju smanjenja klimatskih promena“, objašnjava Stanković.

Naglašava da je međunarodna saradnja od suštinske važnosti za uspjeh Pariskog sporazuma, smanjenje klimatskih promjena i kontrolu nad globalnim zagrijavanjem te da nijedna zemlja individualno ne može riješiti globalne probleme, kao što su klimatske promjene, jer globalni problemi ne poznaju državne granice i zahtijevaju međudržavnu saradnju.

„Međutim, da bi međunarodna saradnja bila uspešna potrebna je saglasnost svih važnih aktera (jer ne postoji vrhovna svetska vlast) i iz tog razloga su međunarodni pregovori i sprovođenje međunarodnih ugovora zahtevni i nailaze na niz teškoća.

Povrh toga, priroda klimatskih problema je takva da je još teže ostvariti međudržavnu saradnju u ovoj oblasti, jer ispunjenje međunarodnih klimatskih obaveza košta, a uspeh je neizvestan jer zavisi u kojoj meri druge države poštuju svoje klimatske obaveze. To posebno važi za male zemlje, kao sto je Norveška, ili zemlje Zapadnog Balkana. Ukoliko, na primer, jedino Norveška sprovodi klimatsku politiku dok druge zemlje nastavljaju sa nesmanjenom emisijom ugljen dioksida, globalno zagrevanje neće biti smanjeno, ali će zasigurno norveška privreda pretrpeti ozbiljne posledice. Iz tih razloga, važno je da se međunarodna saradnja formalizuje kroz sporazume i odvija pod okriljem međunarodnih organizacija. Institucionalnost doprinosi transparentnosti, pojedinačnoj odgovornosti i time efikasnijoj saradnji“, izjavljuje sagovornica.

Nastavlja da je za ovaj globalni problem prirodno angažovanje Ujedinjenih nacija, imajući u vidu ključnu ulogu koju organizacija ima u svjetskoj klimatskoj politici.

„Ujedinjene nacije stavile su globalno zagrevanje na dnevni red još 1988. godine osnivanjem Klimatskog panela koji je u velikoj meri doprineo podizanju svesti o neophodnosti smanjenja klimatskih promena. Dalje, organizacija je odigrala ključnu ulogu u međunarodnim klimatskim pregovorima i usvajanju svakog značajnog dokumenta, od Okvirne konvencije o promeni klime 1992. godine do Pariskog sporazuma 2015. godine i ima važnu ulogu u organizaciji godišnjih konferencija, koje imaju za cilj dalje unapređivanje globalne klimatske politike. Jednom rečju: Ujedinjene nacije su vodeća međunarodna organizacija u ovoj oblasti“.

Zemljama Balkana potrebna pomoć Zapada

Potom se osvrnula na trenutnu energetsku krizu koja pogađa Evropu.

„Evropska energetska kriza nastala je zbog zavisnosti evropske ekonomije od ruskog gasa i nafte i trajaće sve dok Evropa ne pronađe adekvatnu zamenu za snabdevanje iz Rusije. To mogu biti drugi izvori energije, kao što je nuklearna, ili drugi snabdevači. Očigledno, ovo nije izvodljivo u kratkom vremenskom periodu“, smatra Stanković.

Iznijela je svoje mišljenje i po pitanju angažmana vojske Norveške u zaštiti naftnih i gasnih instalacija.

„Naftna i gasna industrija su najvažnije industrije Norveške, a naftne i gasne instalacije su infrastruktura od nacionalnog značaja. Shodno njihovoj važnosti za norvešku ekonomiju, kao i za snabdevanje evropskih potrošača, normalno je da Norveška želi da obezbedi zaštitu ove infrastrukture od potencijalnih sabotaža“, konstatuje sagovornica.

Napominje da se posljedice rata u Ukrajini uveliko osjećaju u Evropi i svijetu, prije svega na tržištu energenata, što negativno utiče na ekonomski rast.

„Kakve će biti političke posledice recesije ostaje da vidimo, ali moguće je očekivati izborne pobede ekstremne desnice, kao što je nedavno bio slučaj u Švedskoj i Italiji. Ovakva ekonomska i politička situacija u Evropi nije dobra vest za zemlje Zapadnog Balkana koje mogu očekivati ekonomsku stagnaciju i stagnaciju u procesima integracije“.

Tvrdi da su klimatska i energetska politika usko povezane, a da borba protiv klimatskih promjena zahtijeva prelazak sa fosilnih na obnovljive izvore energije, kao što je solarna energija jer korištenje fosilnih goriva znatno doprinosi emisiji gasova sa efektom staklene bašte.

„Tačnije, prema izveštaju Međunarodne energetske agencijeiz 2017. godine, dve trećine svih antropogenih emisija gasova sa efektom staklene bašte dolaze od sagorevanja fosilnih goriva. Problem je što tranzicija sa fosilnih goriva košta i zahteva investicije, a zemlje Zapadnog Balkana su siromašne i imaju druge hitnije prioritete. Da bi dale svoj doprinos borbi protiv klimatskih promena, zemljama Zapadnog Balkana potrebna je finansijska i tehnološka pomoć sa Zapada, od zemalja koje snose istorijsku odgovornost za globalno zagrevanje“, poručuje Stanković.

Zaključuje kako Evropska unija ima veoma ambicioznu klimatsku politiku, koja podrazumijeva i tranziciju sa fosilnih ka obnovljivim izvorima energije.

„Sve zemlje Zapadnog Balkana vide svoju budućnost kao deo evropske zajednice, tako da će, verujem, vremenom uskladiti svoju klimatsku i energetsku politiku sa politikom Evropske unije. Naredne korake u harmonizaciji sa evropskim zelenim zakonima možemo očekivati u vezi sa implementacijom evropske carine na ugljen dioksid (CBAM) koja počinje 2026. godine“, ukazuje sagovornica.

Izvor: Al Jazeera