Prašuma Janj na listi UNESCO-a

Odbor za svjetsku baštinu UNESCO-a proglasio je krajem jula prašumu Janj kod Šipova prirodnim dobrom od svjetskog značaja. Prašuma Janj našla se među 15 novih zaštićenih područja iz šest država potpisnica Konvencije UNESCO o zaštiti prirodne i kulturne baštine.

Zahvaljujući ovoj odluci UNESCO-a Šipovo su ovog ljeta pohodile brojne novinarske ekipe čime je ovo malo mjesto na zapadu Bosne dobilo zasluženu pažnju javnosti.

Prašuma Janj je jedna od 12 bh. prašuma i prvo prirodno dobro iz Bosne i Hercegovine koje je uvršteno na UNESCO listu svjetske baštine. Prašuma Janj je strogi prirodni rezervat površine 295 hektara unutar kojeg je zabranjeno iskorištavanje šume i bilo kakva ljudska djelatnost.

„Prašumom smatramo šume nastale prirodnim putem, koje su po zakonima prirode bez ikakvog djelovanja čovjeka rasle, živjele, obnavljale se i umirale. U prašumama se nalaze stabla svih visina, debljina i starosti, od najmlađih do najstarijih. Na ostacima prirodno umrlih stabala buja novi život“, kaže na početku razgovora Rosa Rakita, inženjerka šumarstva rođena i odrasla u selu Babići, nadomak prašume. Ona je šefica radne jedinice za brigu o prašumi Janj, u sklopu Šumskog gazdinstva “Gorica” Šipovo.

Prvo prirodno dobro iz BiH na UNESCO listi

„Osnovna vrijednost rezervata u fitocenološkom smislu je autohtonost šuma bukve, jele i smrče, koja zbog svoje izvornosti i neizmjenjenih fitocenoloških, strukturnih i ekoloških karakteristika predstavlja autohtonu bukovo, jelovo smrčevu prašumu značajnu na našim prostorima“, dodaje Rakita.

Lokalitet svjetske baštine UNESCO-a “Iskonske bukove šume Karpata i drugih regiona Evrope” trenutno je najveće serijsko dobro svjetske baštine sa 94 lokaliteta u 18 evropski država.

Odlukom Vlade Republike Srpske o zaštiti Strogog prirodnog rezervata „Prašuma Janj“, ovo prirodno dobro na teritoriji opštine Šipovo, površine 295 ha, zaštićeno je najvišom kategorijom Ia, prema klasifikaciji Međunarodne unije (IUCN).

„Prema IUCN kategorizaciji – ta kategorija predstavlja strogi prirodni rezervat, obuhvata strogo zaštićeno područje izdvojeno zbog zaštite biološke raznovrsnosti, gdje je posjećivanje i korištenje prostora strogo kontrolisano i ograničeno. Strogo je zabranjeno branje i uništavanje biljaka, ubijanje, hvatanje i uznemiravanje životinja i bilo kakav oblik privrednog korištenja“, pojašnjava Rakita.

67 godina predanog rada na očuvanju prašume

Strogim prirodnim rezervatom „Prašuma Janj“ upravlja javno preduzeće šumarstva „Šume Republike Srpske“, odnosno Šumsko gazdinstvo „Gorica“ iz Šipova.

„Prema smjernicama UNESCO-a bilo je potrebno izdvojiti P- bafer zonu, kao dodatnu zonu zaštite rezervata, čija je granica morala biti minimalno udaljena 100 m od rezervata. Površina P-bafer zone je 65,95 ha“, kaže Rakita.

Timski rad svih učesnika u procesu apliciranja na UNESCO listu je dao pozitivne rezultate.

„Prašuma Janj“ je sada dio međunarodne mreže zaštićenih prirodnih lokaliteta kojih u svijetu ima 94 u 18 država. UNESCO će obezbijediti dugoročnu zaštitu, a biće omogućen lakši pristup međunarodnim sredstvima, kako bi se unaprijedila zaštita u strogom rezervatu prirode „Prašuma Janj“. Ulaskom „Prašume Janj“ na UNESCO-ovu listu zaštićenih prirodnih dobara je potvrda ŠG „Gorica“ da je predano radilo na očuvanju prašume 67 godina. Treba se zahvaliti generacijama prije nas, a nas obavezati da je očuvamo za naredna pokoljenja“, poručuje Rakita.

Kontrolisane posjete

Kad se govori o posjetama strogom prirodnom rezervatu „Prašuma Janj“ treba imati u vidu stepen zaštite Ia kategorija po IUCN koji dopušta samo kontrolisane organizovane posjete u grupama do 20 učesnika uz obavezno prisustvo stručnog lica – vodiča.

„Od 2017 do 2019. godine u organizaciji UNEP-a organizovani su Dani upravljača zaštićenih područja u Bosni i Hercegovini, na kojima su prisustvovali i predstavnici zaštićenih područja  drugih zemalja. Razmjenjivana su iskustva, nove ideje, dobre prakse u upravljanju zaštićenim područjima. Usljed pandemije COVID 19 onemogućeno je održavanje sastanaka vezano za zaštićena područja, pa su se  mnoge radionice onlajn održavale kao što je radionica za predstavljanje inovativnih modela finansiranja zaštićenih područja i mogućnosti primjene u Bosni i Hercegovini“, dodaje Rakita.

Turizam ima veliki potencijal

Općinske vlasti zadnjih godina ulažu mnogo napora da razviju turizam jer Šipovo obiluje prirodnim ljepotama. Na samo 100 kilometara od Banja Luke nalazi se niz prirodnih atrakcija pored prešume Janj.

Planina Vitorog čiji je najveći vrh 1906 m, na tromeđi Šipova, Glamoča i Kupresa. Planina je izvrsna za pješački pohod, a sa njenih obronaka pruža se jedinstven užitak, pogled na raznolikost reljefa i vegetacije.

„Šumsko gazdinstvo „Gorica“ je korisnik lovišta „Vitorog“ , koje je ustanovljeno na autohtonim staništima medvjeda, velikog tetrijeba, vuka, srneće divljači i divlje svinje, te autohtono stanište lještarke, prisustvo risa i potencijalno stanište divokoze. U svom posjedu ima lovačku kuću za smještaj gostiju na udaljenosti od Šipova 15-tak km, uz svu potrebnu infrastrukturu, opremljene zatvorene čeke za lov na medvjeda i vuka, više otvorenih visokih čeka i automatske hranilice za divljač. Ponuda sadrži foto safari, smještaj u objektu za potencijalne turiste i lov u posebnom lovištu“, dodaje.

Na putu Šipovo-Kupres iznad sela Vagan nalazi se Vaganska pećina, udaljena od centra Šipova oko 19 km.   Pećina je privlači posjetioce obiljem pećinskog nakita, a sastoji se od osam cjelina. Pećinu je istražio prof. dr. Radenko Lazarević, o čemu je objavljena i knjiga. Zadnja istraživanja pećine izvršena su 1999. godine i za sada je istraženo 420 metara dužine pećine sa površinom od 1704 kvadratna metra.

Pored navedenog turističku ponudu Šipova čine i rijeke Janj i Pliva, Olićko i Đol jezero,  prahistoriska naselja, rimski natpisi, stećci, tvrđava Sokograd, spomenik Simi Šolaji i manastir Glogovac.