Crna Gora, zemlja rotirajućih i partijskih općina

Štefan Camaj, iz Demokratske Crne Gore, izjavio je da je DPS još jednom izigrao građane Tuzi, zahtijevajući da Tuzi odmah postanu opština (Al Jazeera)

Crna Gora trenutno ima dvadeset i tri opštine, a  iduće godine pridružiće im se i Tuzi, desetak kilometara udaljene od Podgorice.

Crnogorski parlament usvojio je krajem aprila izmjene Zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore, kojim je predviđeno da Tuzi budu samostalna opština. Zakon će se primjenjivati od 1. septembra sljedeće godine.

Time je ispunjena obaveza iz koalicionog dogovora Demokratske partije socijalista i Albanci odlučno, postignut nakon parlamentarnih izbora iz oktobra prošle godine, kada je albanska koalicija uslovila formiranje vlasti na državnom nivou time da Tuzi dobiju status opštine.

Štefan Camaj, iz Demokratske Crne Gore, izjavio je da je DPS još jednom izigrao građane Tuzi, zahtijevajući da Tuzi odmah postanu opština.

“Oni građane Tuzi i Malesije doživljavaju kao svoje potencijalne birače koji treba da ostanu dio glasačke mašinerije DPS-a i na narednim lokalnim izborima u Podgorici. Pitanje organizovanja ovog područja kao samostalne opštine traje koliko i vladavina DPS – 27 godina”, kazao je  Camaj novinarima.

Rješavanje enigme

Golubovci, takođe nedaleko od Podgorice, i dalje će funkcionisati kao gradska opština u sastavu Podgorice.

Usljed velikog nezadovoljstva građana Golubovaca što će Tuzi dobiti opštinu 2018., a oni neće, u vrhu vladajućeg DPS-a razmatraju razne načine da riješe tu enigmu. Jedna od ideja, za koju se zalaže gradonačelnik Podgorice Slavoljub Stijepović, je neobična. Po njegovoj zamisli sadašnje dvije gradske opštine – Tuzi i Golubovci treba da budu samostalne naizmjenično po četiri godine. Tuzi bi bili punopravna opština do 2022. a nakon toga Golubovci do 2026.

Rotirajuće opštine kao što smo nekad u bivšoj Jugoslaviji imali rotirajuće čelnike predsjedništava i drugih raznih tadašnjih formi partijske i državne vlasti.

“Gradske opštine Golubovci i Tuzi treba da budu opštine, sa svim karakteristikama samostalnosti, koje će imati maksimalne autonomije kada su u pitanju nadležnosti u vezi sa finansiranjem, planiranjem prostora i organizacijom lokalne samouprave, u okviru Glavnog grada”, govorio je Stijepović još 2014. godine.

Upućeni tvrde da ni Tuzi ni Golubovci ne zaslužuju da budu samostalne opštine jer “jednostavno nema para za obje”, ali partijski dogovori za to ne haju. Zbog partijske trgovine uoči izbora prije nekoliko godina u Skupštini opštine Nikšić bilo je zaposleno toliko mladih ljudi da za mnoge nije bilo dovoljno mjesta u kancelarijama, pa su im šefovi davali slobodne dane da ne bi stajali i ometali rad starijim službenicima. 

“Ovo rješenje je najbolje, kada se uzme u obzir finansijska situacija. U periodu kada ne budu punopravne opštine, uskočiće Glavni grad da finansira njihove budžete”, pojasnio je Stijepović svoju ideju.

Gusinje je najmlađa crnogorska opština. Status opštine dobilo je prije tri godine. Po drugi put. Prije nekoliko decenija u požaru je izgorjela zgrada Skupštine opštine Gusinje, pa su vlasti ubrzo organizovale prenošenje dokumentacije u susjedni Plav, a sa dokumentacijom „preselile“ su i opštinu Plav.

Nesvakidašnji događaj

Jednog dana smo samo saznali da nemamo opštinu, pričali su Gusinjani o tom nesvakidašnjem događaju.

Gusinje je postalo treća opština koja je u posljednjih 20-tak godina obnovila taj status. Zanimljivo je da se  tri najmlađe crnogorske opštine nalaze na  sjeveru države. Andrijevica je obnovila status početkom 90- tih godina prošlog vijeka, Petnjica je to učinila 2013. godine, a Gusinje je obnovilo taj status 2014. godine.

Prema posljednjem popisu, iz 2011. godine, Crna Gora je  imala 620.000 stanovnika. a njen glavni grad Podgorica  250.000. U medijima je svojevremeno objavljeno da je Crna Gora rekorder po broju opština u odnosu na broj stanovnika i površinu. Pitali smo Refika Bojadžića, generalnog sekretara Zajednice opština Crne Gore, da li je to tačno.

“Crna Gora je daleko od te pozicije. Naprotiv, Crna Gora ima mali broj jedinica lokalne samouprave, koji se nije mijenjao više od dvije decenije. Andrijevica je dobila status opštine 1991. godine, da bi 2013. i 2014. godine taj status dobile opštine Petnjica i Gusinje. U prilog ovoj činjenici govore i uporedni podaci koji se odnose na veličinu jedinica lokalne samouprave iz zemalja regiona ili zemalja EU-a. Tako u Češkoj, Francuskoj itd. status opštine imaju sredine i sa par desetina ili stotina stanovnika. Naše opštine su relativno velike od 3.000 pa do 250 hiljada stanovnika. Najveći broj opština ima između 10 i 50 000 stanovnika. U tom smislu sasvim je jasno da je Crna Gora, imajući u obzir njenu veličinu i broj stanovnika, među onim državama koje imaju relativno mali broj jedinica lokalne samouprave”, kaže Bojadžić.  

I Čedomir Radičević, ekonomski analitičar iz Podgorice, kaže da je broj opština u Crnoj Gori, koje funkcionišu kao lokalna samouprava,  u granicama realnog.

“Međutim, radi lakšeg upravljanja sa nivoa državne uprave, bilo bi poželjno da se, slično kao u Hrvatskoj, gdje postoji 21 županija sa oko 500 opština ili kao u Srbiji sa 29 okruga, koje imaju po više opština, Crna Gora teritorijalno podijeli organizaciono kao tri regiona. Doduše, ta podjela i postoji ali samo formalno, a ne i funkcionalno pa se sva korespodencija između centralne vlasti i opština, kao lokalnih samouprava, odvija direktno”, kaže Radičević.

Po njegovom mišljenju poseban problem nastaje kada centralna vlast ima selektivan odnos prema opštinama i gdje vrši opstrukciju u njihovom funkcionisanju sa ciljem da oslabi vlast u njima i tako lakše preuzme vlast u njima.

“Kroz indireknu regionalnu upravu, koja bi se sprovodila preko tri regiona, relativizovala bi se ova mogućnost a ujedno i jače sprovodila decentralizacija vlasti, što je od suštinskog značaja za ravnomjerniji razvoj Crne Gore”, smatra Radičević.

Odraz potrebe i mogućnosti

Da li su Crnoj Gori potrebne 23 jedinice lokalne samouprave pitali smo i Refika Bojadžića.

“Broj jedinica lokalne samouprave je odraz potrebe i mogućnosti. Petnjica i Gusinje su u proceduri propisanoj zakonom dobile status opštine. Ostale jedinice lokalne samouprave taj status imaju od ranije. Dakle, radi se o teritorijalnim jedinicama u okviru kojih građani ostvaruju svoja prava u najširem smislu. Da li dio Crne Gore koji naseljava manji broj stanovnika, kao što su ruralna područja na sjeveru, treba da imaju status lokalne samouprave nije pitanje već potreba za bržim razvojem tog područja i stvaranja uslova da se lokalno stanovništvo zadrži na tom području. I u tim sredinama građani imaju potpuno iste potrebe kao i u drugim naseljenijim djelovima Crne Gore, možda čak i više uvažavajući geografski položaj, klimatske uslove i način života stanovništva. Ponavljam da postojeći broj opština nije veliki, ali da svakako treba obezbijediti, putem odgovarajućeg zakonskog okvira, da se njihov broj ne uvećava bez realnih objektivnih kriterijuma za osnivanje novih opština”, kaže Bojadžić.

Da li je racionalno da Crna Gora ima 23 opštine, a od iduće godine 24, sa aspekta finansiranja njihove administracije? 

“Svaki sistem košta, pa i sistem na kojem počiva rad organa i službi u opštini. Ako znamo šta je njihova uloga i zadatak sigurno ćemo se složiti da to iziskuje značajna finansijska sredstva. Opštine predano rade na smanjenju troškova rada organa i službi, značajan broj njih smanjuje broj zaposlenih u lokalnim administracijama, sve u cilju efikasnijeg i ekonomičnijeg rada. Ono što je specifičnost sistema lokalne samouprave u Crnoj Gori je monotipska organizacija lokalne samouprave u kojem sve jedinice lokalne samouprave imaju iste nadležnosti, iste odgovornosti i organizacionu strukturu administracije bez obzira na broj stanovnika, teritoriju, pripadnost ruralnom ili urbanom području i slično, što značajno utiče na troškove rada lokalne administracije”, objašnjava Bojadžić.

Prava i obaveze građana

Taj se izazov, kaže on, planira prevazići kroz uvođenje blagog politipskog sistema i kroz bolju međuopštinsku saradnju “kojom će se obezbijediti da se vršenje određenih poslova obavlja kroz formiranje zajedničkih službi koje bi obavljale određene poslove za više opština ili da jedna opština vrši određene poslove za jednu ili više drugih, što će značajno uticati na smanjenje troškova u vršenju poslova”.

Preovlađujući kriterijum za osnivanje ovolikog broja opština bio je da se omogući građanima da lakše i jeftinije obave razne poslove koji spadaju u nadležnost opštinskih službi. Na pitanje koje prednosti imaju građani u postojećem okviru broja opština, Bojadžić je odgovorio:

“Najznačajnije su te da građani ostvaruju svoja prava i obaveze neposredno u mjestu u kojem žive. Dakle, nemaju troškova koje bi imali kada bi broj opština bio manji zbog čega bi trebali da putuju više desetina kilometara radi ostvarivanja nekog svog prava. Sa druge strane njihovi interesi su zaštićeniji i sa većom mogućnošću da izraze svoje potrebe i utiču na njihovo rješavanje. Saradnja sa lokalnom upravom je neposrednija, intenzivnija čime se obezbjeđuje snažnije učešće građana u donošenju odluka od zajedničkog interesa i njihova realizacija”.

Izvor: Al Jazeera