Podgorica meta lažnih bombaša iz Srbije i BiH

Drugog maja uveče, deset minuta nakon početka, prekinut je košarkaški meč Budućnost-Mornar, koji je igran u podgoričkom Sportskom centru Morača. Razlog – dojavljeno je da je u Sportskom centru podmetnuta bomba. U dvorani se nalazilo oko 3.000 gledalaca.

Bila je to trinaesta takva dojava upućena tokom aprila i maja na razne adresu u Crnoj Gori. Srećom, Antidiverziona jedinica policije utvrdila je da je svaka bila lažna. Iz policije su saopštili da su svi pozivi registrovani sa pripejd kartica iz Srbije i Bosne i Hercegovine i da su one korištene samo za to. Policija je putem Interpola zatražila od policija te dvije države da identifikuju dojavljivače, ali oni su još nepoznati.

Uoči prvomajskih praznika iz istih razloga evakuisana je i zgrada Specijalnog državnog tužilaštva. Policija je prvo dojavu o bombi dobila iz Srbije.

“Nešto kasnije, nepoznato lice je sa broja iz BiH pozvalo osnovne tužioce u Podgorici Miroslava Turkovića i Zoricu Milanović, specijalnog tužioca Sašu Čađenovića, kao i šefa kriminalistike u Upravi policije Enisa Bakovića i reklo im da je u njihovim kancelarijama postavljena bomba”, saopšteno je iz policije. 

Tokom aprila dojavljivano je da su podmetnute bombe u dva trgovačka centra, dva hotela i jednoj diskoteci. Svi objekti nalaze se u glavnom gradu Crne Gore.

Jednom su se dojavljivači usudili da pozovu i na telefon Specijalne antiterorističke jedinice i saoopšte lažnu dojavu o podmetnutoj bombi.

Veliki troškovi

Premijer Crne Gore Duško Marković kazao je da su crnogorski organi na tragu “bombašima”, odnosno osobama koje lažno uznemiravaju crnogorsku javnost lažnim dojavama o bombama i da je policija na vrijeme tražila pomoć kolega iz regiona u vezi tih dojava. 

Ministar unutrašnjih poslova Mevludin Nuhodžić rekao je da mu je bliska ideja da iza lažnih dojava o bombama stoje protivnici evropskog i evroatlantskog puta Crne Gore. I on je potvrdio da je regionalna saradnja između policija intenzivirana.

O lažnim dojavama razgovarali smo sa Vladanom Pavićevićem, detektivom iz Podgorice, koji ima savremenu opremu za otkrivanje i onih koji se bave ovakvim kriminalom. Na primjer, detektori koštaju i po pedeset hiljada dolara.   

 ,,Oprema za otkrivanje onih koji šalju lažne dojave o podmetnunim bombama vrlo je skupa, a dosta košta i otkrivanje dojavljivača. Međutim, mora se povesti hitna istraga i u zemljama u okruženju da se utvrdi ko stoji iza lažnih dojava. Ukoliko se to ne učini uskoro Crna Gora može se imati velikih problema, jer je izložena bezbjednosnom riziku“, upozorava Pavićević.

“Policija, osim angažovanja obučenog  tima koji pregleda prostorije u kojima je navodno postavljen eksploziv, mora da angažuje i ostalo ljudstvo, službene pse, tehniku i ostale resurse kako bi ATP pregled prostorija bio najefikasnije izvršen. Osim dodatnog angažovanja i troškova koje zbog navedenog snosi policija, ovakvim lažnim dojavama se stvara panika i remeti funkcionisanje objekata i rutina zaposlenih i klijenata u objektima koji se po tim lažnim dojavama pregledaju”,  saopšteno je nedavno iz crnogorske policije.

Nanijeti štetu konkurenciji

Na pitanje kako je moguće otkriti ko šalje lažne dojave, Pavićević odgovara: ,,Postoje naučni, forenzički metodi da se otkriju počinioci, no vidjećemo da li će to službe susjednih zemalja uraditi“.

Stručnjaci upozoravaju da je ovo specijalni rat i jedna vrsta terorizma. Crnogorski Nacionalni centralni biro Interpola saopštio je da ne isključuje nijedan motiv za seriju lažnih dojava o postavljenim bombama u Podgorici.

Pavićević kaže da jedan od motiva može biti nanošenja štete konkurenciji kad je riječ o hotelima, trgovačkim centrima i diskotekama.

Miodrag Kruščić, vlasnik podgoričke diskoteke, izjavio je da su u aprilu stigla dva poziva o postavljenim bombama i da su obje dojave bile lažne. Oba poziva su upućena iz srpske mobilne mreže 064, jedan na njegov, a drugi na broj diskoteke, i to za vrijeme nastupa estradnih zvijezda. Koncerti su prekinuti, a posjetioci evakuisani.

“Te pozive shvatam kao finansijski atentat na mene”, izjavio je Kruščić.

Prema mišljenju Pavićevića, moguće je da se radi i obračunu kriminalnih grupa. Ranije je, na primjer, zabilježeno nekoliko lažnih dojava o postavljenim bombama u budvanskim i kotorskim vrlo posjećnim diskotekama, a istrage su pokazale da se radilo o obračunu kriminalnih klanova.

Pavićević kao treću mogućnost za lažne dojave o podmetnutim bombama navodi i to što je Crna Gora na pragu učlanjenja u NATO. Krajem aprila policija je uhapsila jednog Podgoričanina nakon što je na Facebook profilu objavio da je u zgradi parlamenta na Cetinju, kada se glasalo o odluci da li da se Crna  Gora učlani u NATO, postavljena bomba.

Teško pronaći kriminalce

Stručnjaci upozoravaju da blage kazne za ovakva krivična djela treba pooštriti. A u ovom slučaju radi se o dva krivična djela – izazivanje panike i lažno prijavljivanje. Za oba djela predviđena je novčana kazna ili maksimalna kazna zatvora u trajanju do godinu dana.

Pavićević  kaže da se zakoni moraju primjenjivati u punom kapacitetu,  posebno oni koji se odnose na obavezno štićene objekte. “Važno je preventivno djelovanje uz adekvatne kontradiverzione preglede, čime se postiže veći stepen bezbjednosti građana, kao i bolja ekonomičnost poslodavaca”.

Pavićević kaže da sa krivično-pravnog aspekta ovi događaji imaju elemente terorizma, samim tim što u svom značenju terorizam predstavlja protivpravno nasilje praćeno izazivanjem panike i straha.

“Ako se sve dobro isplanira, gotovo da je nemoguće naći osobu ili osobe koje lažno prijavljuju podmetnute bombe. Za razliku od Crne Gore, postoji mnogo država koje prilikom kupovine prepaid SIM kartice ne zahtijevaju lične podatke kupca. Telefonski aparat kome se ne može ući u trag je takođe relativno lako nabaviti. Postoji veliki broj aparata za koje se ne može utvrditi ko im je vlasnik, jer su ili ukradeni, kupljeni na crnoj berzi ili su promijenili veliki broj vlasnika”, kaže elektroinženjer Aleksandar Koprivica, zaposlen u Telenoru.

On kaže da preciznost  lociranja pozicije sa koje je telefonski poziv upućen “ima svoja ograničenja u zavisnosti od gustine pokrivenosti mrežom  tog prostora. U ruralnim područijima greška je veća, a u gradovima, iako je preciznost veća, veća je i gustina ljudi i objekata, pa nisam siguran koliko to pomaže u identifikaciji”.

Stručnjaci za telekomunikacije  ovih su dana izjavljivali da se anonimni dojavljivači mogu otkriti i na osnovu glasa. 

“Identifikacija na osnovu  glasa takođe može biti izbjegnuta korišćenjem raznih kompjuterskih programa za modifikaciju glasa”, kaže Koprivica.

Vještak za telekomunikacije Predrag Boljević predložio je kao preventivnu mjeru suspenziju prepaid poziva iz zemalja iz kojih su dojave stizale. Iz Agencije za telekomunikacije, međutim, saopštili su da to nije izvodljivo.

Stvaranje panike

Ova mjera je suviše drastična i tehnički teško izvodljiva, a i kada bi to bilo učinjeno, pitanje je da li bi se izašlo na kraj sa lažnim dojavljivačima.

Kada se lažno prijavljivanje da je u nekom objektu ili na drugom mjestu postavljena eksplozivna naprava uputi iz Crne Gore, identifikovanje i procesuiranje tih lica je mnogo brže, saopštila je nedavno  policija.

Uprava policije, koja je dobila četiri lažne dojave o bombama, zamolila je građane koji se zateknu na mjestima za koja se javi da je podmenuta bomba da ne paniče, da budu strpljivi i postupe po direktivama policijskih službenika koje se odnose na bezbjedno i brzo napuštanje lica mjesta.

“Učestale dojave o podmetnutim bombama,  koje su na svu sreću bile lažne, stvorile su osjećaj nesigurnosti čak i kod onih građana koji imaju razvijenu bezbjednosnu kulturu. Dojave o podmetnutim bombama treba krajnje ozbiljno i profesionalno posmatrati, pogotovo što stižu sa područja drugih država. A zanimljivo je da su sve dojave stigle na adresu državnih službenika, policije i tužilaštva. Da li je ovo ruganje državi ili sračunata namjera, istraga to mora utvrditi ali da to ne traje ovako neopravdano dugo bez rezultata. Opravdanje nije i ne može biti to što su saopštili neki poznavaoci telekomunikacija da brojevi operatera nijesu registrovani, pa treba po tom pitanju nešto preduzeti kako bi se ubuduće registrovali. Savremene službe imaju za to na raspolaganju materijalno-tehnička sredstva, kao i tehnološka uz primjenu taktičkih metoda”, objašnjava Pavićević.

Ono što je zajedničko lažnim dojavama jeste da se dojavljuje da je bomba postavljena uglavnom u objektima u kojima, po pravilu, boravi veliki broj ljudi.

Kada je stigla lažna dojava da je bomba podmetnuta u novoizgrađenom podgoričkom hotelu, u tom trenutku u objektu se nalazilo više od stotinu gostiju.

“Razišli smo se bez panike. Vjerovatno zato što nas je policija zamolila da napustimo hotel, ali nisu nam rekli da im je javljeno da je u hotelu podmenuta bomba”, kaže doktor Ivo Đurišić, koji je tog dana bio gost hotela.

Antidiverzantskim pregledom ustanovljeno je da je dojava bila lažna.

Šale na račun lažnih dojava

No, nakon serije lažnih dojava, građani se brzo na to navikavaju, pa se čak na račun lažnih dojava zbijaju i šale. Ali, mnogi podsjećaju i na onu staru dosjetku. Grupa momaka više puta je zvala čobana da mu je vuk ušao u stado ovaca. Jednog dana, kad je vuk stvarno došao, oni su čobana uzalud zvali. Mislio je da ga opet lažu.  A vuk mu je prepolovio stado.

„Najgore je ako postanemo ravnodušni na lažne dojave o bombama“, kaže Pavićević.

 I upozorava da uskoro počinje turistička sezona, brojni sportski događaji, muzički festivali…

“Svjedoci smo da je izrečena konstatacija sa relevantnih adresa da je bezbjednosna situacija u državi stabilna i pored učestalih bombaških ubistava i čestih uznemiravanja o podmetnutim bombama sa svim elementima savremenih oblika terorizma. Nažalost, demantovane su sve te izjave konkretnim postupcima i jasnim posljedicama. Sada je obaveza bezbjednosnog sektora još veća, prije svega Agencije za nacionalnu bezbjednost, koja treba da sačini bezbjednosnu procjenu svih vitalnih parametara u državi kao i pojedinačne procjene po potrebi”, kaže Pavićević.

Izvor: Al Jazeera