Budućnost vještačke inteligencije ovisi o nama

Opasnost od vještačke inteligencije jednaka je opasnosti razvoja bilo koje druge tehnologije, kažu stručnjaci (EPA)

Piše: Mario Pejović

Vještačka inteligencija (AI) decenijama predstavlja segment računarskih nauka oko koje brojni naučnici “lome” glavu, dok istovremeno, zahvaljujući popularnoj naučnofantastičnoj literaturi i filmovima, milioni ljudi strahuju od “neizbježne” pobune mašina i gorkog kraja ljudske vrste.

Ovisno o piscu ili režiseru, vještačka inteligencija “pametnija” i moćnija od čovjeka je već među nama, ili smo na korak od nje, a neki novi terminatori, sajlonci, replikatori ili možda HAL 9000 samo što nas nisu pobili, ili živimo u Matrici, sprema nam se novi svijet u kojem će se mašine brinuti da sebi ne naškodimo…

Stvarnost, navode stručnjaci, daleko je od takvih ideja.

Profesorica Bojana Dalbelo Bašić sa Sveučilišta u Zagrebu, podsjeća da je vještačka inteligencija već danas svuda oko nas.

Složena disciplina

Profesor Milosavljević napominje da je vještačka inteligencija složena disciplina koja obuhvata najnaprednije tehnike iz niza pojedinačnih disciplina (matematika, logika, računarstvo, komunikacije, kognitivne nauke, ekonomija, psihologija, lingvistika, neuronauke…), te je stoga ona u neku ruku kraljica prirodnomatematičkih, računarskih i humanih nauka.

U rijetko kojoj oblasti imamo takvu sinergiju, te je zbog toga vještačka inteligencija od izuzetne važnosti, dodao je on.

“Pametni programi ugrađeni su u veliku većinu sustava kojim se svakodnevno služimo, a da možda toga nismo u potpunosti svjesni, od igračaka, telefona, usisavača, perilica za veš, automobila, sigurnosnih sustava, pa sve do sustava podzemnih željeznica, zrakoplova ili svemirskih letjelica”.

Sve su to primjeri koji idu u prilog tezi o razvoju vještačke inteligencije za dobrobit čovjeka, a daleko su od koncepta sistema “jake vještačke inteligencije” koji bi podrazumijevao posjedovanje složenih kognitivnih sposobnosti poput ljudskih i svijesti, dodaje Dalbelo Bašić, voditeljica Laboratorije za analizu teksta i inženjerstvo znanja Fakulteta elektrotehnike i računarstva.

Nema jedinstvene definicije

Kompleksnost vještačke inteligencije opisuje i činjenica da ne postoji konsenzus u pogledu jedinstvene definicije te discipline, odnosno šta taj izraz konkretno predstavlja.

Milan M. Milosavljević, redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, navodi da je za jedne vještačka inteligencija skup naprednih tehnika za postizanje racionalnog ponašanja i rezoniranja vještačkih sistema, dok je za druge naučna disciplina koja će nam omogućiti takozvani HLAI (vještačku inteligenciju na nivou ljudske), odnosno sintezu inteligentnih sistema sa potpunim skupom osobina koje čovjeka čine inteligentnim.

“Konačan cilj veštačke inteligencije je kreiranje novog veštačkog humanoida. Ova težnja je samo jedna manifestacija opšteg epistemološkog principa, po kome je najviši oblik našeg saznanja iskazan u znanju koje istovremeno omogućava konstrukciju objekta saznanja. U Leibnizovoj terminologiji to je bitno ili dovršeno saznanje. Dakle, sebe možemo do kraja saznati samo ako se znamo napraviti. Stoga je krajnji cilj veštačke inteligencije daleko značajniji od svojih sopstvenih granica”, pojašnjava profesor Milosavljević.

Protivnike vještačke inteligencije pogoni strah da bi se ta napredna tehnologija jednog dana mogla odmetnuti i okrenuti protiv svojih tvoraca, svojevoljno ili pod utjecajem vanjskih faktora kao što su hakerski napadi ili računarski virusi. Profesorica Dalbelo Bašić podsjeća da je to dilema koja dugo postoji u području filozofije o mogućnosti razvoja “jake vještačke inteligencije”.

U tom smislu podijeljena je i naučna zajednica pa uz pobornike “jake vještačke inteligencije” ima naučnika čiji se stavovi opisuju takozvanom “slabom vještačkom inteligencijom” i koji smatraju da takav cilj neće biti dostignut, ali jest moguće stvoriti sisteme koji uspješno rješavaju složene probleme unutar jedne ograničene domene.

Mogućnosti i ograničenja

“Sustavi koje danas razvijamo u znanstvenom području računarske znanosti koje se naziva umjetna inteligencija i koji pokazuju neki oblik inteligentnog ponašanja zaista nadmašuju ljudske sposobnosti unutar te domene. Takvi sustavi onda mogu proširiti naše spoznaje ili sposobnosti te pomoći ljudima ili ih potpuno zamijeniti u obavljanju nekih poslova”.

Primjena AI

Stručnjak iz Srbije navodi da nije teško zaključiti da će dostignuća vještačke inteligencije biti prvo oprobana u vojne svrhe, ali je to nešto što se dešava sa svakom tehnologijom.

“Istorija nas uči da to ne može biti prepreka naučnom razvoju. Prometej je svojim primerom pokazao da u krajnjoj liniji veruje osnovnoj humanoj crti našeg odnosa prema naučno tehničkim dostignućima”.

Profesorica iz Zagreba navodi da je “opasnost” vještačke inteligencije jednaka “opasnosti” razvoja bilo koje druge tehnologije i nauke općenito.

“U umjetnoj inteligenciji, kao i u svemu drugome što je ljudskoj vrsti donijela znanost i tehnologija, pitanje je etičnosti, odgovornosti i načina uporabe odnosno mogućnost zlouporabe. Svaki inteligentni sustav oblikovali su neki ljudski umovi s nekom namjerom. Mogućnost da se takvi sustavi otmu kontroli i nanesu neku štetu mogli bi reći da je jednaka, ili čak manja, od mogućnosti da se neki medicinski, biološki ili farmakološki eksperiment otme kontroli kada se stvaraju neke nove kemijske supstance (lijekovi, bojni otrovi i slično) ili se eksperimentira s nekim bakterijama ili virusima”.

Profesor Milosavljević smatra da je mračna slika budućnosti sa odmetnutom vještačkom inteligencijom samo jedna od mnogih ideoloških konstrukcija današnjeg globalnog kapitalizma.

“Mnogima je u interesu promocija straha i nemoći i pred poznatim i pred nepoznatim. Strah parališe, i apsorbuje višak vremena i energije koji bi mogao biti upotrebljen za kreativno promišljanje današnje situacije i njene revolucionarne promene u pravcu daleko humanijeg, pravednijeg i solidarnijeg društva”.

Kreatori straha

“Kreatori straha su i kreatori zakona, a takođe i kreatori virusa i antivirusa. Stoga će se stvari po ovim pitanjima odigravati po nužnostima moći i njenih interesa, a znatno manje pod uticajem zdravog razuma i opštih interesa”, kaže profesor beogradskog Elektrotehničkog fakulteta.

U svakom slučaju, razloga za paniku zbog pobune mašina u ovom trenutku nema zbog ograničenja u samoj tehnologiji.

Kako navodi stručnjak za vještačku inteligenciju iz Srbije, nema drastičnih napredaka u oblasti vještačke inteligencije.

Značajno su unapređene oblasti mašinskog učenja, matematički rezultati vezani za automatsko rezoniranje, obradu i prepoznavanje senzorskih signala, kao i sistemi upravljanja u robotici. To su sve pojedinačne kockice koje spajanjem ne daju emergentna svojstva koje zahtijevamo od HLAI-ja.

Lakši život

Odgovornim ponašanjem i odgovornom primjenom naučnih istraživanja, vještačka inteligencija može olakšati život ljudima u svim mogućim područjima, riješiti ih teških, zamornih, repetitivnih poslova, omogućiti im stjecanje novih spoznaja i omogućiti im proširivanje njihovih kognitivnih i fizičkih granica, navodi profesorica Dalbelo Bašić.

“Na primjer, već postoje sustavi koji  oduzetim osobama omogućuju da mislima (uz pomoću umjetnih fizičkih potpora) pokreću dijelove svog tijela ili pokreću aplikacije na računalu”.

Profesor Milosavljević navodi da prepreka ne leži u ograničenju procesorske moći već u fundamentalnim osnovama računarstva zasnovanog na digitalnom računaru Turingovog tipa, kome pripadaju svi savremeni digitalni računari.

Ovaj tip računarstva nosi sa sobom fundamentalno svojstvo razdvojenosti semantike i sintakse (neko spolja mora dati interpretaciju simbolima koji se pojavljuju u jednom programskom kodu), dok čovjekov mozak ima suprotno, intencionalno svojstvo, koje se najprostije može iskazati kao jedinstvo misli i objekta mišljenja.

“Dakle, nema mišljenja bez objekta mišljenja, nema slepog simbola kome neko tek naknadno treba da pripiše smisao. Stoga mnogi teoretičari smatraju da će fundamentalni zaokret u oblasti veštačke inteligencije nastati tek sa promenom postojeće računarske paradigme”.

Ograničenje razmišljanja

Profesor Milosavljević dodaje da ako se zadržimo na postojećoj računarskoj tehnologiji, to ne znači da se ne možemo približiti HLAI proizvoljno blizu.

“Ova opservacija u vezi tehnologije samo govori da do potpunog poklapanja ne može doći. Lično verujem da SF filmovi, u kojim veštačka inteligencija može u potpunosti imitirati čovjeka i razmišljati kao on, dobro odražavaju budućnost. Zapravo, oni su potvrda Church Turingove hipoteze, koja u gruboj interpretaciji kaže da sve što možemo zamisliti i ispričati se može pretočiti u algoritam odnosno računarski program. Dakle, stepen realnosti naše mašte je određen samo računarskom tehnologijom”.

Danas vrlo uspješno razvijamo inteligentne sisteme koji rješavaju jedan specifičan i dobro definiran aspekt problema za koji je potrebno vrhunsko domensko znanje, ali nismo u mogućnosti napraviti univerzalni sistem koji će moći uspješno rješavati svu širinu problema s kojima se svakodnevno susrećemo, dodaje profesorica Dalbelo Bašić.

Tako danas, zahvaljujući vještačkoj inteligenciji, znatno uspješnije rješavamo, za većinu ljudi, složene probleme koji pripadaju jednom uskom području (primjera radi, ekspertne sisteme za predviđanje kretanja dionica ili dijagnosticiranja bolesti). Međutim, danas nemoguće napraviti sistem koji će moći zdravorazumski zaključivati i imati svu širinu svakodnevno korištenog znanja koje svaka osoba, pa i dijete,  ima i koje nastaje višegodišnjom interakcijom čovjeka s okolinom.

U to spadaju “banalna” znanja poput činjenice da trebamo ponijeti kišobran kada vani  pada kiša ili da će predmet pasti na pod ako ga ispustimo iz ruke. Svu širinu takvog tipa znanja još ne znamo ugraditi u tehnički sistem.

Izvor: Al Jazeera


Povezane

Dvadesetogodišnji Haris Aščalić iz Visokog, koji je sam naučio programirati, napravio je prvu bh. virtuelnu asistenticu, o kojoj razgovara s Markom Zuckerbergom.

Published On 08 Jan 2016

Prema najavama naučnika, sljedeće godine počinje zlatno doba tehnološkog napretka. Razvoj umjetne inteligencije, infomaciono-komunikacijske tehnologije i robota, osim što život mogu da učine jednostavnijim, pred čovječanstvo postavljaju i neke nove izazove. Prije svega one sigurnosne i etičke.

Published On 03 Jan 2016
Više iz rubrike TEME
POPULARNO