Šta je zagađenije – vazduh ili zrak u dva Broda?

Piše: Nađa Diklić

Rafinerija nafte u Bosanskom Brodu narednog mjeseca treba da dobije još jednu ekološku dozvolu od Vlade bh. entiteta Republika Srpska kako bi mogla da nastavi sa radom. Problem koji je trebao da bude ekološki pretvorio se i u politički problem susjednih država, Bosne i Hercegovine i Hrvatske.

Dok u Bosanskom Brodu nastoje da održe radna mjesta za 1.200 radnika, dotle u Slavonskom Brodu, koji je udaljen nekoliko stotina metara preko rijeke Save, tvrde da ih zrak koji dolazi iz Bosne i Hercegovine – truje. Tonino Picula, poslanik Hrvatske u Evropskom parlamentu, traži reakciju od Evropske komisije, jer je 8. januara 2016. godine Slavonski Brod bio “najzagađeniji grad u Europskoj uniji”.

I Bosna i Hercegovina je potpisala s Evropskom unijom Ugovor o Energetskoj zajednici, kojim se obavezala na integrisano sprečavanje zagađenja, a u međuvremenu je na snagu stupio Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju. No, Bosna i Hercegovina ima status kandidata za EU, dok je Hrvatska punopravna članica Unije. Tako da Bosna i Hercegovina i Hrvatska još ne moraju da imaju iste granične vrijednosti za čestice u zraku iznad Bosanskog i Slavonskog Broda. Bosna i Hercegovina je samo u obavezi da u procesu stabilizacije i pridruživanja postepeno usklađuje zakone s onim evropskim. Iako zvuči paradoksalno, to praktično znači da isti zrak “truje” stanovnike Slavonskog Broda, dok je apsolutno čist u Bosanskom Brodu.

Benzin iz Rafinerije još na bh. pumpama

Prema redovnom mjesečnom mjerenju, koje obavlja opština Bosanski Brod, u Izvještaju o kvaliteti vazduha na mjernoj stanici Brod – Rafinerija nafte a. d. Brod za oktobar ove godine, nijedna vrijednost koja se mjeri u mikrogramima po milimetru nije prešla ni graničnu ni tolerantnu vrijednost koja bi na bilo koji način mogla da ugrozi zdravlje stanovnika u ovom gradu u sjeverozapadnoj opštini Bosne i Hercegovine, ali prema bh. mjerilima. No, pitanje zagađenosti sumporovodikom u Bosni i Hercegovini pretvorilo se u političko prepucavanje sa bh. susjedima.

Komentirajući izjavu Tonina Picule, premijerka RS-a Željka Cvijanović naglasila je da o ekološkim standardima računa vodi i Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju, kao i sama Vlada, ali i lokalna zajednica. “Bojim se da Piculi više smeta ko je vlasnik Rafinerije nego šta ona proizvodi.”

Nema sumnje da će entitetsko ministarstvo ponovo dati ekološku dozvolu Rafineriji nafte u Brodu.

No, pitanje je šta se desilo s Odlukom koju je 2010. godine potpisao tadašnji ministar sigurnosti i tadašnji zamjenik predsjedavajućeg Vijeća ministara Bosne i Hercegovine Sadik Ahmetović. On nije dao saglasnost da se gorivo iz Rafinerije u Brodu prodaje na bh. pumpama bez posebnog znaka da ovo gorivo ne zadovoljava standarde Evropske unije.

Ova odluka bila je na snazi, ali se nije sprovodila ni tu prvu godinu. Benzinske pumpe u Bosni i Hercegovini prodavale su gorivo iz brodske Rafinerije kao i ostalo, koje je ispunjavalo uslove EU-a. Nakon toga odluka nije produžena, što znači da je, kako sada pojašnava Ahmetović, trebalo da bude uklonjeno iz prodaje.

“Vijeće ministara Bosne i Hercegovine dalo je tada nalog inspekcijama da jednostavno spriječe zabranu prodaje goriva iz brodske Rafinerije jer šteti i okolišu, ali i automobilima u koje se toči. Nalog smo proslijedili, ali gorivo je i dalje na pumpama”, ističe Ahmetović.

Kancerogene čestice

Brođani iz Hrvatske se i dalje bune i traže zatvaranje Rafinerije u Brodu, a razlog je jednostavan: kancerogenost mikročestica koje udišu stanovnici oba Broda i njihova štetnost mogu da se primijete i nakon dvije decenije. U opštini Bosanski Brod pojašnjavaju da kvaliteta zraka nije ista kao što je bila prije rata.

“Imamo Toplanu, koja je zagađivač, imamo granični prelaz, kojim dnevno pređe desetine hiljada automobila, i svi oni ispuštaju gasove štetne za okolinu. Svjesni smo činjenice da prerada nafte takođe spada u tešku industriju, ali isto tako znamo i vidimo da kupac [ruski Njeftegazinkor] ulažu u kolektore i prečišćavače zraka. I situacija je mnogo bolja nego kada su počeli sa proizvodnjom, 2008. godine. Kada se sve to uračuna, što je sve dodato poslije rata, od Toplane, do graničnog prelaza, preko Rafinerije, vjerujte da ni ja ne bih voljela da odgajam dijete u gradu koji je najzagađeniji u EU. Ali, koliko vidimo mi u Brodu, ovaj problem će morati da rješavaju dvije vlade”, pojasnila je jedna od službenica za odnose s javnošću u opštini Bosanski Brod, koja je obećala da će načelnik opštine kontaktirati s nama čim dođe sa službenog puta.

Mikrogrami nečistih materija koje udišu građani Bosanskog Broda i Slavonskog Broda očito postoje u zraku jedne općine, koja je od druge opštine udaljena stotinjak metara. Od ekologije, zrak u oba grada postao je međudržavni problem, a bh. građani i dalje na benzinskim pumpama mimo zakona plaćaju i kupuju gorivo koje im sporo, ali sigurno uništava automobile.

Između zraka i vazduha “visi” 1.200 radnih mjesta, ali i zdravlje s ove ili one strane Save, o kojem neko očito previše ne brine.

Izvor: Al Jazeera