Bosanski, kosa crta, bošnjački jezik

Niko nema pravo osporavati Bošnjacima ime njihovog jezika. (Arhiva)

Piše: Esad Kučević

Tranziciona Srbija je prepuna novotarija. Gotovo istovremeno, kad je promovisana međunarodno markirana fusnota za Kosovo, u obrazovanju se nameće  tragikomični izum –  bosanski, kosa crta, bošnjački jezik (bosanski/bošnjački).

Ako je fusnota, kao dopunsko objašnjenje za nepriznavanje kosovske nezavisnoti, uglavnom apsolvirana tema, onda bi pravopisni znak ‘kosa crta’, u aktuelnom primeru trebalo da označava dva jezika iste vrednosti.

Međutim, ne govore sve oči istim jezikom, kao što je ne tako davno tvrdio Džordž Herbert.

Još jedan u nizu zbunjujućih izuma proevropske Srbije kovertiran je najnovijim neuspelim pokušajem ovdašnjeg Nacionalnog prosvetnog saveta da inicira otvaranje debate o statusu bosanskog/bošnjačkog jezika. U izostanku podrške većine članova NPS-a, rasprava je po ko zna koji put završena bez konrektnih zaključaka, iako je planirano da u debati o statusu bosanskog jezika učestvuju Islamska zajednica u Srbiji, zamenik zaštitnika građana Saše Jankovića, Matica srpska, Narodna bibiloteka Srbije i Odbor za standardizaciju srpskog jezika. Nedelju dana kasnije, ista tema biće ponovo na dnevnom redu Odeljenja za jezik i književnost SANU.

Međutim, loš nakovanj boji se svakog čekića. Pre tačno godinu dana, akademici SANU-a, obavestili su javnost da “bosanski jezik ne postoji”.

“Jezik kojim govore Bošnjaci, može da se zove bošnjački, po narodu, a nikako bosanski, po državi. Tu nema šta da se doda. Bošnjački nije različit od srpskog ili od hrvatskog jezika”, kategoričan je dr Ivan Klajn, predsednik Odbora za standardizaciju jezika SANU i potpisnik saopštenja o statusu  bošnjačkog ili bosanskog jezika.

Bošnjaci svoj jezik treba da zovu kako hoće

Disonantni tonovi su usamljeni. Ljubomir Popović, predstavnik Društva za srpski jezik i književnost, rekao je da NPS ne može da donese odluku kako na srpskom standardnom jeziku treba da se zove jezik Bošnjaka, već da mogu da se obrate naučnim i državnim institucijama i ukažu da zvaničan naziv treba da bude ono što odgovara srpskom standardnom jeziku. On je naglasio da Bošnjaci imaju pravo da svoj jezik koncipiraju i zovu kako hoće i dodao da u Odboru za standardizaciju srpskog jezika nema predstavnika bošnjačkih institucija, jer veruje da Bošnjaci taj odbor ne priznaju. Naveo je i da Odbor ima težinu, ali da njegovo mišljenje nije jedino i presudno.

Na potezu je država Srbija. Bez obzira što politika, najčešće namerno i nemarno, nameće odgovore, koje struka ne može da normira. Naročito, u situaciji kad se Zakonom o ratifikaciji Evropske povelje o regionalnim i manjinskim jezicima Srbija obavezala da štiti 10 manjinskih jezika. Među njima i bosanski, uprkos negiranju na najvišem nivou, što je u Sandžaku i Bosni i Hercegovini ocenjeno kao “ništa novo, u cilju velikosrpkog nacionalističkog projekta. Samo je aktivirana etnonacionalistička matrica teritorijalno ekspanzionističkog projekta usmerenog prema Bosni.”

Dakle, što bi rekli Turci, ko se pred jednim klanja, drugome okreće leđa. Povodom saopštenja Odbora za standardizaciju jezika SANU, usledila je očekivana reakcija Bošnjačke akademije nauka i umetnosti iz Novog Pazara.

“Nauka i struka treba da usaglase stavove. U iščekivanju da posle opstrukcije i pritisaka naiđemo na razumevanje, sproveli smo dopunsko izjašnjavanje roditelja,  o uvođenju bosanskog jezika u obrazovne ustanove u Novoj Varoši, Prijepolju i Priboju”, objasnio je Esad Džudžo, potpredsednik Bošnjačkog nacionalnog veća.

Balkanski jezici predmet ucjene ili političke trgovine

Oštre oči za oštar razum. Balkanski jezici su česti predmet ucene ili političke trgovine, ali Bošnjaci znaju da se bosanski jezik ne može potisnuti iz Srbije, kao što Srbi veruju da je crnogorska hajka protiv Vuka jalova. U balkanskom fabrikovanju jezičkih identiteta nema pobednika, ni poraženih, pa otuda ne čudi što 12 godina od uvođenja nastave na bosanskom jeziku u Sandžaku pohađa oko 10 hiljada učenika, u 483 odeljenja. 

U srpskom delu Sandžaka, bosanski jezik podnosi niske udarce. Negiranje, stigmatizacija i izjednačavanje sa srpskohrvatskim jezikom, indirektno dokazuju (veliko)srpske muke po bosanskom jeziku, čiji je prvi rečnik, od kojeg  postoje četiri sačuvana primerka, Muhamed Hevaija Uskufi napisao 1631. godine, blizu dva veka ranije, od rečnika Vuka Stefanovića Karadžića (1818). 

“Pismenost je jedna od najvažnijih odlika svake civilizacije. Ona znači karakterističan sistem običaja i propisa. Zato kodifikacija upotrebe jezika ima integrativnu funkciju, jer doprinosi osećanju pripadnosti zajednici. Da su članovi iste društvene grupe”, objasnio je prof. dr Predrag Piper, redovni član SANU-a, stalni član Matice srpske i redovni profesor na Filološkom fakultetu Univerziteta Beograd.

Naravno, profesor Piper priznaje da na Balkanu nije dozvoljeno da jezik grmi, ako snaga šapuće. Jezička politika ima za predmet, pre svega, pitanja statusa jezika i pisma. Da bi ih štitila, kultivisala i usmeravala dinamiku njihovog razvoja. To su primarno identitetska pitanja, koja usporavaju tzv. lngvistički polukoraci, pri kojima se predlažu rešenja, daju saveti, pokreću inicijative i podržavaju ili kritikuju odluke nadležnih ministarstava. Ali, konačne odluke sprovodi, kontroliše i za njih odgovara država, glavni nosioc jezičke politike i prvi uslov njene uspešnosti.

“Na kraju, biće kako nalažu trenutni politički interesi. Jer, opasno je biti u sukobu s vremenom”, upozorila je Latinka Perović.

“Lingvistička dilema”

Savremeni geolingvisti idu dalje. Bosanski kosa crta bošnjači jezik, po uzoru na isprekidanu belu liniju je iznuđena rampa Srbije na putu ka Evropskoj uniji. Zato, s ove strane Drine, u kampanji nesmanjene žestine, za i protiv bosanskog jezika, najjače odjekuju već apostrofirane reči Alise Mahmutović, lingvistkinje iz Instituta za jezik u Sarajevu:

“U SANU ništa novo. Isti projekat, isti  ciljevi, isti ljudi, samo je sad sve pod lingvističkom maskom. Srbija se, kao postgenocidna država i društvo, nije uspjela suočiti sa svojom prošlošću, obilježenom ekspanzionističkim ratovima prema svojim susjedima. I ne samo da nije uspjela, nego to nije ozbiljno ni pokušala, što vodi zaključku da se takva politika još uvijek smatra opravdanom. Ne čudi što su srpski građani Bošnjaci prozvali svoj maternji jezik bosanskim, upravo po uzoru na Srbe u Bosni i Hercegovini.  Što se tiče “lingvističke dileme”, poznato je da  na jednoj štokavskoj osnovici imamo četiri standardne varijante koje se različito imenuju. Bosanska varijanta, prije rata nazvana bosanskohercegovački standardnojezički izraz, preimenovana je u bosanski jezik. I to nije samo stav “bošnjačkih” lingvista. Drugačije nije ni moguće, jer je svaki ideološki pristup jeziku, u suštini, samo jezička strana jednog šireg političkog procesa”.

Zaključak se nameće, po inerciji. Ono što je teorija, važi u praksi. Svaka je lingivstika u službi političke ideologije. Ili, što reče Meje:

“Svaki vek ima svoju gramatiku koja odgovara njegovoj filozofiji, a mi vidimo da svako društvo ima lingvistiku prema njegovim državnim i ideološkim projektima. Ma kakvi bili”.

Zato stigmatizirajuća kvalifikacija ‘bosanski, kosa crta, bošnjački’ jezik predstavalja civilizacijski korak u srpsku prošlost. U vreme ratnih huškača, kad smo bili univerzalni davaoci krvi. Kad je greh bilo, biti svoj.

Izvor: Al Jazeera

 


Povezane

Stotine predmeta na sudovima su u blokadi i otići će u zastaru jer jedini sudski tumač za bosanski jezik u Srbiji, živi u Novom Sadu.

Published On 12 Apr 2014

Od ukupno 13 ustava koji su na snazi u Bosni i Hercegovini, njih četiri, bosanski jezik naziva bošnjačkim. Prema Opštem okvirnom sporazumu za mir, zvanični jezici u BiH su hrvatski, srpski i bosanski. Isto stoji i u Ustavu Federacije već 20 godina, a Ustavni sud više je puta svojim presudama nalagao kantonima da usaglase svoje […]

Published On 06 Jul 2015
Više iz rubrike TEME
POPULARNO