Zašto Srbija nema snage za historijsko ‘njet’ Putinu

Hoće li Beograd (p)ostati ruska gubernija ili 28. ili 29. članica Evropske unije?

Sve prijateljske veze Beograda i Moskve uglavnom se svode na obične ekonomske (nafta i gas) i političke (Kosovo) veze, piše autor (EPA)

Veza Rusije i Srbije počiva na političkom pragmatizmu i zasnovana je prije svega na ljubavi iz interesa. Sviđalo se to nekome ili ne, zaklinjanje na tradicionalne i istorijske odnose među slovenskom i pravoslavnom braćom koje posljednjih godina (i decenija) buja uglavnom u političkom diskursu i proruski nastrojenim medijima, više služi kao paravan za prikrivanje ove notorne činjenice, nego što govori o realnim odnosima Beograda i Moskve.

Koji jesu prijateljski, ali i daleko od želje da Srbija (p)ostane obična ruska gubernija, kako bi to volio, naprimjer, Vojislav Šešelj.

Ništa tu nije i neće promijeniti ni besramni razorni atak Putina na Ukrajinu, te opkoljavanje i bombardovanje ukrajinskih gradova, uz manje ili više prikrivenu podršku dijelova srbijanskog društva, ali i primjetnu suzdržanost zvaničnog Beograda (čitaj: Vučića), koji istrajava u osudi vojne intervencije, ali i odbijanju da Rusiji uvede bilo kakve sankcije, kao što su to uradile sve evropske države osim Moldavije.

Zvanično, treba se prisjetiti, Srbija je i dalje kandidat da postane 28. ili 29. članica Evropske unije dok ulazi u finiš trke sa Crnom Gorom za tu poziciju. Koja može potrajati još prilično dugo.

Fakat da je i predstavnik Srbije, zajedno sa još 140 država svijeta na Generalnoj skupštini OUN-a podigao ruku i glasao za rezoluciju kojom se osuđuje agresija Ruske Federacije na susjednu suverenu i nezavisnu Ukrajinu, u potpunosti je potvrdio tvrdnju kako se, i pored izliva bratske i pravoslavne ljubavi u patriotsko-propagandnim medijima, sve prijateljske veze Beograda i Moskve uglavnom svode na obične ekonomske (nafta i gas) i političke (Kosovo) veze.

Šmira kod Hrama Svetog Save

Vidjelo se to još prije tri godine na “sajmu 1.200 autobusa u Beogradu”, kako je nazvano okupljanje 100.000 ljudi iz cijele Srbije prilikom otvaranja Hrama Svetog Save na Vračaru, a kojem je nazočio i predsjednik Rusije Vladimir Putin. Sve je tu bilo (loše) glumljeno: i tzv. ljubav Vučića i Putina, i tzv. ljubav ruskog i srpskog naroda, i tzv. ljubav dovezenih ljudi uz obavezni sendvič i dnevnicu prema rečenom dvojcu… Zato niko nije ni zamjerio predsjedniku Ruske Federacije na govoru od svega tri riječi koji je glasio: “Hvala na prijateljstvu”.

Tako će i biti sve dok predstavnik ruskog predsjednika u SB OUN-a uredno stavlja veto na sve odluke koje se dotiču statusa Kosova. Zbog toga niko od vlastodržaca u Beogradu u dogledno vrijeme neće ponoviti “njet” Rusima, poput onog Titovog iz 1948. godine. Što mu (Titu) srpski nacionalisti nikad neće oprostiti i što se najbolje pokazalo devedesetih godina prošlog vijeka kad su se oni, srpski nacionalisti, vratili na “fabrička podešavanja”.

Istine radi, Putin je u Palati Srbija na pitanje šta će reći okupljenim građanima ispred hrama, rekao da je to okupljanje za njega “iznenađenje i neočekivano”.

“Moje posjete ne predviđaju učešće na mitinzima”, rekao je, ali i dodao kako se “veoma toplo odnosimo prema ovakvim potezima prijateljstva”.

“Odnosi između Rusije i Srbije nisu od danas i juče, oni su se stvarali tokom vijekova, imaju jake i duboke korjene i povezani smo duhovnom bliskošću. Možda neću dobro citirati, ali – kad smo zajedno – očekuje nas pobjeda”, rekao je Putin.

Umjesto ‘njet’ Putinu, no Bidenu i Briselu

Problem je što ima previše onih koji misle kako treba reći “no” Bidenu, Zelenskom i Evropi, umjesto “njet” Putinu. Jer ne žele prihvatiti društveni kontekst početkom XXI stoljeća, a ni najprostije činjenice, istina zatrpane debelim slojevima ratne propaganda, kako bi o sudbini Ukrajine odluku ipak morali donijeti Ukrajinci, a ne Rusi, Amerikanci, Evropljani…

Tako je to zapisano i u međunarodnom pravu i praksi dobrih običaja, ona mjesta o neotuđivim pravima svih država svijeta da brane i odbrane svoj integritet i suverenitet (pogotovo tamo gdje je umjesto suverena instaliran narod), ali nije sve tako jednostavno. Kao što nije bilo jednostavno ni još jedne prijelomne godine, 1948, u tek obnovljenoj Titovoj Jugoslaviji. Kada su mnogi dopali robije jer su dali pogrešan odgovor na pitanje: Staljin ili Tito?

Jer, nije to bila samo komunistička dilema, kako to mnogi čak i pametni ljudi čak i danas objašnjavaju. Dogmatskim očima gledano, bio je to izbor između Istoka i Zapada. Jugoslavija, iako nikad zvanično, tada je navodno ušla u NATO. Kasnije će osnovati Pokret nesvrstanih, ostati izvan zemalja Varšavskog ugovora ali i kupovati ruske avione i kamione, pa i kasnije kada ih je počela raditi sama.

Ali, čemu ova digresija i paralela sa Ukrajinom?

Zbog toga što se politički procesi i interesi, pogotovo kada se u njih uključe sve moguće velike i male silnice svijeta a, bogme, kao što vidimo i njihove ubojite vojne efektive, ponekad toliko prepletu i izukrštaju da ih je moguće presjeći tek uz pomoć tih kratkih riječi za afirmaciju ili negaciju, da ili ne, bez obzira da li kao glavnog svjetskog kabadahiju prepoznajete onoga koji je u komšijsku avliju ušao kamionima i avionima ili onoga koji napadnutom dotura oružje kako bi branio svoju avliju. Pogotovo kada te kratke jednosložne riječi imaju veću snagu od mača kojim se presijeca gordijevski čvor.

‘Ja san uvik na strani onih na koje pucadu’

Na ovom mjestu treba čitatelja ovog uratka podsjetiti na bajkovitu sagu o malom mravu koji je nosio kap vode u velikoj akciji gašenja šumskog požara. Kada su ga krupniji i snažniji šumski stanovnici upozoravali da je njegov trud uzaludan i da kap vode neće značiti ništa u gašenju vatre, mrav im je odgovorio: “Znam ja to, ali hoću da se zna na kojoj strani sam ja bio”.

Kako izabrati i prepoznati pravu stranu u ratnim sukobima, možda je ponajbolje opisivao Miljenko Smoje u svom glasovitom Velom mistu kroz usta koga drugog nego Roka Prča kojeg je maestralno igrao Boris Dvornik.

“Ja san uvik na strani onih na koje pucadu, a protiv onih koji pucadu!”

Ove naizgled simplificirane u osnovi sasvim precizne poruke odvešće nas i do onog vječnog pitanja može li se u ratu, pogotovo onom globalnom, ostati neutralan i ne izabrati stranu u napadu ili odbrani tuđe avlije? I da li biste u slučaju da se radi o vašoj avliji dopustili da o njenoj sudbini odlučuje neko drugi, a naročito ako je taj drugi pouzdano bar 100 puta jači od vas? I ako cijeli svijet, evo već skoro čitav mjesec, sa zebnjom iščekuje sljedeći Putinov ili Bidenov potez.

Za kim zvone ukrajinska zvona

Srbija i pola Bosne i Hercegovine (bh. entitet Republika Srpska) i bez rata u Ukrajini ostali su ostrvce u Evropi okruženo zemljama koje su izabrale Evropu i NATO kao trajno opredjeljenje, pa se odluke Aleksandra Vučića i Milorada Dodika s razlogom stavljaju pod posebnu lupu ne samo domaćih, nego i stranih posmatrača. Jer i jedan i drugi navodno žele u Evropu i navodno ne žele u zapadni vojni savez (uz podršku Moskve), što jest legitiman politički stav, kao i zagledanost u mitski kremaljski sat koji pragmatično otkucava je li ili nije isteklo vrijeme pomenutog dvojca.

Nije tajna kako Ruska Federacija kojom Vladimir Putin upravlja duže od dvije decenije i koja otvoreno želi vratiti svoju imperijalnu snagu iz doba Sovjetskog Saveza ima vlastite interese i na Balkanu, prije svega ekonomske, ali i političke. Kao što nije tajna da je Beogradu ruski veto i insistiranje na provedbi Rezolucije UN 1244 jedino oružje u borbi za kakav-takav uticaj na prilike na Kosovu. Uostalom, nije li upravo iz tog razloga kompletna naftna industrija Srbije skoro poklonjena Rusima.

To su dva glavna, ako ne i jedina razloga za opstanak ljubavi iz interesa velikog i malog “brata” iz Moskve i Beograda. Vjerski, kulturni, istorijski i drugi razlozi uglavnom su providna romantičarska zavjesa koja služi da prikrije politički pragmatizam.

To su i razlozi zašto zvanični Beograd ne može i po svoj prilici neće izreći Moskvi još jedno istorijsko “njet” i konačno se okrenuti Evropi i Zapadu kao svom najprirodnijem utočištu. Sve dok srpski seljak, onaj što vječito računa “na olovku”, prosto ne sabere gdje mu se više isplati prodavati sir, kajmak ili pšenicu.

Ili, što bi u ovom trenutku bilo sasvim neočekivano, da se u Srbiji iznenada prisjete jednog poznatog “stranog plaćenika” iz Španskog građanskog rata: “Nikad ne pitaj za kim zvone ukrajinska zvona, ona zvone za tobom!” Riječ ukrajinska ubačena je namjerno.

Ernest (Hemingway) ne bi imao nikakvu dilemu ko se brani, a ko je napadnut u Ukrajini. Ah, da. On je bio zapadnjak. I nije mrzio Ruse.

Stavovi izraženi u ovom tekstu autorovi su i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera