Uprkos dobrim vijestima, Zapadni Balkan je u nevolji

Ured Ministarstva vanjskih poslova u Skoplju upalio je plava svjetla da obilježi dan ulaska u NATO (Reuters)
Ured Ministarstva vanjskih poslova u Skoplju upalio je plava svjetla da obilježi dan ulaska u NATO (Reuters)

Tridesetog marta se zastava Sjeverne Makedonije po prvi put vijorila ispred sjedišta NATO-a u Briselu. Ova bivša jugoslovenska republika je čekala na ovaj trenutak duže od desetljeća. Da nije susjedna Grčka uložila veto zbog diplomatske razmirice, Sjeverna Makedonija bi se pridružila Atlantskom savezu zajedno s Albanijom i Hrvatskom 2009. godine. Nakon potpisivanja sporazuma s Atinom o promjeni imena države u junu 2018. godine, Skoplje je ostvarilo značajan napredak u nastojanjima da se pridruži zapadnjačkim institucijama. Dvadesetčetvrtog marta su se ministri vanjskih poslova država članica Evropske unije složili da će dati zeleno svjetlo pregovorima o pridruživanju sa Sjevernom Makedonijom i Albanijom. Ovo je uslijedilo pet mjeseci nakon što je francuski predsjednik Emmanuel Macron uložio veto na rano glasanje Evropske unije da počne pregovore s ove dvije države.

U vrijeme kada su pandemije, populizam i ponovni uspon autoritarizma naizgled potpuno preokrenuli međunarodne poslove, Zapadni Balkan se drži ustaljene politike. Evropska integracija je jednako popularna kao što je bila u zlatno doba proširenja Evropske unije 2000-ih. Ranjive države na evropskoj periferiji, kao što su Sjeverna Makedonija i Crna Gora, koja je postala članica NATO-a 2017. gidine, i dalje cijene garant sigurnosti koji je pakt na njih proširio. Članstvo u NATO-u učvršćuje historijski osporavanu državnost Sjeverne Makedonije i sve ga etničke zajednice u ovoj državi vide pozitivno, kao i pridruživanje Evropskoj uniji. U Crnoj Gori NATO je i dalje kontroverzan, ali drži se ista logika. Članstvo čuva nezavisnost i osigurava granice.

Srbija, najveća i nedvojbeno najznačajnija država iz bivše Jugoslavije, zamjera Zapadu i neprijateljski je nastrojena prema Atlantskom savezu. Međutim, ankete pokazuju da većina građana podržava potencijalno pridruživanje Evropskoj uniji. Građani Srbije više vole Evropu od Rusije ili Kine, kao mjesto za život i rad, studiranje ili poslovanje. Pa ipak, uprkos ovim nedavnim pozitivnim događajima i kontinuiranom odobravanju euro-atlantskih integracija na Balkanu, prisutni su i razlozi za zabrinutost. Odnos između ove regije i ekskluzivnih međunarodnih klubova prema kojima lokalne države gravitiraju sve je bremenitiji. Evropska unija je sada preokupirana unutrašnjom konsolidacijom. Nakon Brexita, prioritet je izgradnja otpornosti unutar postojećih institucija.

Tenzije neizbježno potkopavaju NATO

Evropski lideri poput Macrona zalažu se za produbljivanje eurozone. Autoritarni pad u Mađarskoj i Poljskoj i populistički uspon u zapadnoj Evropi dodatno ograničavaju entuzijazam za širenjem. Kao rezultat, Evropska unija nije pretjerano voljna požurivati proširenje na Balkanu. Atlantski savez, također, ima problema. Amerikanci i Evropljani su podijeljeni zbog trgovinskih razmirica, a američki predsjednik Donald Trump kudi saveznike zbog nepoštene prednosti u odnosu na SAD. Odluka Bijele kući o zatvaranju američkih granica prema Evropljanima u ranim fazama krize u vezi korona virusa, bez prethodnog upozorenja, iznijela je na vidjelo ovaj rascjep. Nadalje, evropske države favoriziraju slojevitij pristup Kini i skeptične su spram vašingtonskog neprijateljskog stava prema Pekingu. Američko povlačenje iz iranskog nuklearnog sporazuma je slično tome, tačka razilaženja. Tenzije neizbježno potkopavaju NATO.

Zapadnjačke institucije su na Zapadnom Balkanu postale dio statusa quo. One sebe žele vidjeti kao promotore demokratije, transparentnosti i vladavine zakona, ali nisu u stanju zaustaviti korupciju. Srbija, koja prednjači na stazi pridruživanja Evropskoj uniji, od slobodne je degradirana na djelomično slobodnu od nevladine organozacije Freedom House 2019. godine. Crna Gora nikada nije vidjela transfer moći ka opoziciji. Zapadni Balkan se ugleda na mađarskog premijera Viktora Orbana prije nego na demokratske politike u sjeverozapadnoj Evropi koje dobro funkcioniraju.

Napomena o autorskim pravima

Preuzimanje dijela (maksimalno trećine) ili kompletnog teksta moguće je u skladu sa članom 14 Kodeksa za štampu i online medija Bosne i Hercegovine: “Značajna upotreba ili reprodukcija cijelog materijala zaštićenog autorskim pravima zahtijeva izričitu dozvolu nositelja autorskog prava, osim ako takva dozvola nije navedena u samom materijalu.”

Ako neki drugi medij želi preuzeti dio autorskog teksta, dužan je kao izvor navesti Al Jazeeru Balkans i objaviti link pod kojim je objavljen naš tekst.

Ako neki drugi medij želi preuzeti kompletan autorski tekst, to može učiniti 24 sata nakon njegove objave, uz dozvolu uredništva portala Al Jazeere Balkans, te je dužan objaviti link pod kojim je objavljen naš tekst.

Ovaj je izazov dobro shvaćen u Briselu. Evropska unija vrši pritisak da se provedu sudske reforme u Sjevernoj Makedoniji i Albaniji. Na Macronovo insistiranje, Evropska komisija je osmislila novu metodologiju proširenja, koja dozvoljava rigoroznije ispitivanje država kandidata. Ali, duboke promjene su teške i često nailaze na tvrdoglavu opoziciju i njene interese. Evropska unija, a još manje NATO, koji je u srži vojni savez, ne može popraviti države ako ne postoji lokalna inicijativa. Zapadne sile su, također, počele provoditi različite politike u ovoj regiji. Evropska unija i SAD su se nedavno sukobili na Kosovu. Na zaprepaštenje Evropljana, vladajuća koalicija u Prištini raspala se 26. marta. To se desilo nakon što je administracija Donalda Trumpa stala na stranu predsjednika Kosova Hashima Thacija protiv premijera Albina Kurtija.

Zapad više nije jedina opcija za Balkan

Bijela kuća je saglasna s idejom zamjene teritorija, koju promoviraju Thaci i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić. Članice Evropske unije i dalje su skeptične, a Kurti se oštro protivi. Njemački ambasador na Kosovu je upozorio Demokratski savez Kosova, mlađeg partnera u vladi, da ne podržava glas nepovjerenja. Demokratski savez Kosova je to svejedno napravio. Američki ambasador u Prištini je na Twitteru napisao kako je zadovoljan što će Skupština Kosova napraviti takav potez. Evropa i SAD su ranije govorili jednim glasom u bivšoj Jugoslaviji. Više ne.

Činjenica da Zapad više nije jedina opcija za Balkan došla je do izražaja kada je Kina najavila ofanzinvnu kampanju borbe protiv korona virusa. Vučić je hvalio Peking zbog podrške i izrazio žaljenje zbog evropske bešćutnosti. Kao i obično, provladini glasovi su pojačali ovu poruku. Plakati u znak zahvale “bratu Xiju” [Jinpingu] osvanuli su u Beogradu, a platio ih je Vučiću bliski tabloid. Dok Kina i Rusija nisu ni blizu Evropske unije u pogledu trgovine, investicija i finansijske pomoći ovoj regiji, oni grabe jeftine poene – sve uz pomoć balkanskih političara, koji iskorištavaju takvo vanjskopolitičko partnerstvo za svoju dobrobit.

Ali, najveći rizik s kojim se Zapadni Balkan suočava ne proizilazi iz njihove rascjepkane politike, već iz ekonomije. Remećenje koje je izazvao Covid-19 prijeti da gurne eurozonu u duboku recesiju. Domino efekat će se osjetiti akutno u regiji, koja je već blisko povezana s tržištem Evropske unije. Bečki institut za međunarodne ekonomske studije predviđa da Balkan i centralnu Evropu očekuje najgora godina od ekonomske krize 2008-09. Oporavak ove regije u 2010. godini bio je spor, bolan i nepotpun. Taj je šok pogoršao negativne tendencije, od pada u autoritarizam do jezivog odliva mozgova. Nova ekonomska kriza bi razorila zapadnjački narativ na Balkanu, umanjila demokratske aspiracije i nastavila korupciju.

Stavovi izraženi u ovom tekstu autorovi su i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera



Povezane

Više iz rubrike Piše
POPULARNO