Nova izborna inicijativa – novi promašaj

Apelovati na svijest u nakaradnom sistemu (koji su elite uspostavile) je nekulturno (Reuters)
Apelovati na svijest u nakaradnom sistemu (koji su elite uspostavile) je nekulturno (Reuters)

Tek što su predstavnici Centralne izborne komisije podijelili certifikate novoizabranim načelnicima i gradonačelnicima proteklih bh. lokalnih izbora, čime oni i zvanično preuzimaju svoje dužnosti, lideri stranaka koje čine vlast na nivou BiH dogovorili su inicijativu o spajanju lokalnih i opštih izbora. Inicijativa na tu temu odmah je izazvala reakcije, naročito entitetskih stranaka u Republici Srpskoj, ali i pokazala da o toj inicijativi ne postoji jedinstven stav, čak ni u vladajućoj koaliciji.

“Srpska demokratska stranka (SDS) u ovom momentu daje podršku prijevremenim izborima. Dogovorili smo da definišemo određene radne grupe koje će sagledati kako ćemo te izmjene definisati, a potom da pristupimo načelnom dogovoru o spajanju parlamentarnih i lokalnih izbora”, rekao je novoizabrani predsjednik SDS-a Vukota Govedarica.

Drugačije mišljenje ima novoizabrani gradonačelnik Banje Luke i predsjednik Gradskog odbora Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) Igor Radojičić.

“Može se uređivati spajanje lokalnih i opštih izbora tamo negdje 2020. ili 2022. godine, jer su svi izabrani odbornici, načelnici i gradonačelnici prema postojećem Izbornom zakonu dobili mandat na četiri godine. Retroaktivno se nikome ne može uskratiti stečeno pravo, jer bi u suprotnom bili izazvani ustavni i sudski sporovi”, rekao je Radojičić.

Predsjednik Socijalističke partije Petar Đokić smatra da bi bilo racionalno rješenje da se konačno donese odluka o spajanju lokalnih i opštih izbora u BiH.

“U ime Socijalističke partije bio bih spreman sutra da potpišem dokument kojim bi za dvije godine skratili mandate izabranim funkcionerima na nedavno održanim lokalnim izborima i da 2018. godine izađemo na opšte izbore koji bi obuhvatili sve ono što se bira u BiH”, izjavio je Đokić. Napomenuo je da bi to trebalo učiniti uz prethodnu promjenu Izbornog zakona BiH, kojim bi bila eliminisana pojava korupcije, a koja je, kako kaže, na proteklim lokalnim izborima bila najvidljivija, najružnija i najstrašnija.

“Postojećim zakonskim rješenjem praktično je legalizovana korupcija na ulici i javnim mjestima. Nedopustivo je da ćutimo i da ništa ne preduzmemo da to sprečimo u datom trenutku”, smatra Đokić.

Đokić je potpuno u pravu kada govori o političkoj korupciji koja je, eto, postala toliko vidljiva i, toliko opterećenje, da o njoj javno priča i jedan od ministara u entitetskoj vladi i šef jedne od stranaka vladajuće koalicije, kojem je sigurno najmanje u interesu da o tome govori s obzirom da je njegova stranka najslabija karika te koalicije.

Kao fudbaleri u prelaznom roku

Naravno da nikome na pamet ne pada da govori o tome da se opštinski i gradski odbornici, ali i poslanici u brojnim bh. parlamentima, ponašaju kao fudbaleri u prelaznom roku, po principu – ko da više, tamo i idemo. Sve to zbog izborne trgovine mandatom, prelijetanja iz jedne u drugu stranku ili iz jednog političkog tabora u drugi. Ali niko nije spreman za promjenu sadašnjeg stava da mandat pripada izabranom nosiocu i da se potraže druga rješenja da bi izborni inženjering i kupovina mandata bili spriječeni.

Umjesto toga i potrebe da se skoncentrišu na to da Stolac ne postane drugi Mostar i da se u njemu što hitnije održe nasilno prekinuti lokalni izbori, izazvavši reakciju i rukovodstva susjedne države, kao i da se konačno poslije osam godina održe izbori u Mostaru, stranke u vlasti na nivou države su se skoncentrisale na spajanje lokalnih i opštih izbora, i to po mogućnosti već za dvije godine.

Uzmimo da je veoma prihvatljiv argument da bi se spajanjem lokalnih i opštih izbora uštedjela značajna suma novca kada taj argument u državi kao što je to BiH ne bi zvučao licemjerno. Ko još u ovoj državi, u kojoj je korupcija način života, a bavljenje politikom najunosniji posao, vjeruje u priču o brizi za racionalizacijom troškova?

Šta je onda motiv za takvu inicijativu i zašto prvo nije pokrenuta inicijativa da se riješe sva ona problematična pitanja koja su otvorena i, koja su drugačije riješena u zemljama okruženja, kao i ustavna i druga ograničenja unutar BiH, na koja političke stranke nisu do danas odgovorile ni “da” ni “ne”, pravdajući to potrebom šireg političkog konsenzusa?

Činjenica je da su protekli lokalni izbori mimo svih očekivanja prošli ubjedljivim porazom opozicije u Republici Srpskoj i velikim gubitkom vladajućih stranaka u Federaciji BiH, izuzev HDZ-a. Tim strankama, koje tvore i vlast na nivou BiH itekako odgovara da što prije pokušaju da eventualno promijene svoju poziciju i na lokalnom, ali i na ostalim nivoima vlasti u državi. No, od te inicijative jednostavno ne može biti ništa.

Nezabilježen broj glasačkih listića

Opšti principi izbora su regulisani Izbornim zakonom BiH i za opšte izbore postoje četiri glasačka listića i pri tome ogromne, otvorene liste, sa nekoliko stotina kandidata. To je komplikovan sistem i za glasanje i za utvrđivanje rezultata, kao i za raspodjelu i popunu organa. Iako nije poznat sistem da se istovremeno glasa za četiri nivoa, mi smo takav sistem smislili i sada imamo to što imamo. Kada bi tome dodali i glasanje za skupštine opština, načelnike i gradonačelnike to bi bilo šest glasačkih listića što nigdje do sada u svijetu nije zabilježeno. I sada se građani veoma teško snalaze na biračkim mjestima oko toga kako pravilno glasati.  

U principu svagdje se izbori održavaju za jedan nivo i niko još nije smislio nijedan racionalan razlog da izbori za više nivoa budu spojeni. Lokalni izbori imaju sasvim drugačiji karakter od onih opštih, i njihovo regulisanje je entitetska nadležnost. U Ustavu BiH nema nijedno pitanje koje se toga tiče i mogu se samo urediti principi.

Inicijative o spajanju izbora, pa tako i ova, morale bi se riješiti u entitetskim parlamentima, te Izbornim zakonom i Zakonom o lokalnoj samoupravi u Republici Srpskoj, od čega nema ništa. U FBiH bi morale biti izvršene radikalne ustavne promjene, a trebali bi biti promijenjeni i ustavi kantona i Statut Brčko distrikta, od čega takođe nema ništa. Takođe u FBiH postoji i nemogućnost popune delegata za Dom naroda i time uspostavu kompletnog parlamenta, jer Ustav je tako propisao da se onemogućava popuna.

Činjenica je da niko i ne razmišlja o inicijativi da se, naprimjer, bar na lokalnom nivou poveća izborni cenzus sa tri na pet odsto kao i broj potrebnih potpisa prilikom prijavljivanja na izbore koji je izuzetno nizak u odnosu na zemlje okruženja.

Osim tako komplikovanog sistema dosadašnji lokalni izbori, pa tako i ovi posljednji, dali su još jedan izuzetno važan argument protiv spajanja lokalnih i opštih izbora. U predizbornoj kampanji za lokalne izbore skoro da je zanemaren značaj lokalnih zajednica i lokalnih problema, najbitnijih za svakodnevni život ljudi, u korist opštih tema koje malo imaju veze i sa lokalnim zajednicama i sa rješavanjem najbitnijim pitanja sa kojima se građani susreću.

Već sada neko ko sa strane dođe u vrijeme lokalnih izbora teško može uočiti o kojem nivou izbora se radi. Spajanjem izbora, oni lokalni bi postali čisti privezak onih opštih, a stranke bi predizbornu kampanju potpuno podredile temama kojima najlakše manipulišu biračima, čime bi se lokalni izbori potpuno obesmislili.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera



Povezane

Više iz rubrike Piše
POPULARNO