Težak put palestinskog filma do Hollywooda

U filmu 'Oči lopova' glumi egipatski glumac Khaled Abul Naga (AFP)

Piše: Hamid Dabashi

Nakon što je premijerno prikazan u Palati kulture u Ramali, drugi dugometražni film Najwe Najjar pod nazivom „Oči lopova“ (2014.) iz Palestine, sada je zvanično nominovan za nagradu Oscar u kategoriji za najbolji film na stranom jeziku.

Nominacija Najjarinog filma, čije snimanje je trajalo šest godina, predstavljala bi čast za mladog režisera iz bilo koje države, ali s obzirom da je riječ o Palestini, duboko traumatiziranoj naciji, takva čast ima i svoje drugo lice.

Kako možemo pričati o „palestinskoj kinematografiji“ kada je Palestina pod okupacijom, kada Palestincima redovno otimaju njihovu domovinu, a palestinskim režiserima nedostaju najosnovniji aspekti kinematografske industrije?

Nekada ranije, kada sam uređivao i objavio knjigu o palestinskoj kinematografiji „Snovi jedne nacije: O palestinskoj kinematografiji“ (2006.), predložio sam da posmatramo nacionalnu kinematografiju zasnovanu na nacionalnoj traumi – definirajućoj nacionalnoj traumi (kao što je palestinska Nakba), koja upravo u svojoj traumatičnoj prirodi pozicionira ljude kao naciju i daje njihovim umjetničkim izričajima nacionalni karakter.

Historija kinematografije od ruske u njenim ranim fazama, do francuskog novog vala, njemačke nove kinematografije, talijanskog neorealizma, pa do kubanske, kineske i iranske kinematografije i sl., govore u prilog ovoj tvrdnji.

Političke dimenzije

Političke dimenzije nacionalne kinematografije su stoga ključne za njenu tematsku orijentaciju. Najjar, u svom najnovijem filmu, u kojem igra egipatski glumac  Khaled Abul Naga, ispituje temu povratka palestinskog zatvorenika ličnom životu duboko traumatiziranom političkim dešavanjima koja su zadesila njegovu domovinu u periodu od 2002. do danas.

„Kod nominacije filma ‘Oči lopova’ za nagradu Oscar“, kako je nedavno izjavila Najwa Najjar za Hollywood Reporter, „radi se o stavljanju palestinskog narativa koji oslikava ljudsku priču na osjetljivu temu u srž palestinsko/izraelskog sukoba“, o prepričavanju „nevjerovatnih poteškoća u snimanju filma koji je u cijelosti snimljen na palestinskim teritorijama“.

U doglednoj budućnosti, sudbina palestinske kinematografije ograničena je i omogućena (u isto vrijeme) unutar te političke traume, koja sa sobom donosi i prednosti i nedostatke. 

Najjar predstavlja najnoviji primjer slučaja u kojem talentovana mlada režiserka testira granice te teške situacije. Njen prvi dugometražni film „Narovi i mirta“ (2008) premijerno je prikazan na Međunarodnom filmskom festivalu u Dubaiju, nakon čega je prikazan na više od 80 festivala, osvojio međunarodna priznanja, prodavan širom svijeta i uveden na velika vrata.

U ovom filmu, Najjar se bavila osjetljivim pitanjem mlade Palestinke koja može imati i druge strasti – od plesa do prirodnih seksualnih poriva – dok joj muž služi zatvorsku kaznu u izraelskom zatvoru.

Može li palestinska režiserska dopustiti sebi da se bavi ovakvim pitanjima u kontekstu okupacije i položaja njenog naroda i njene domovine? Stvari koje su prirodne, normalne, obične i čak bezazlene u bilo kojem drugom kontekstu, kada je u pitanju palestinsko društvo i kinematografija, dobijaju iznenadne političke implikacije koje uveliko premašuju ograničenu ulogu bilo kojeg režisera.

Najwa Najjar zasigurno nije jedina palestinska režiserka sa ambicijama i uspjesima. May Masri i  Annemarie Jacir su svjetski poznate i nadaleko cijenjene režiserke koje iza sebe imaju sjajne filmove.

Ali i Masrii Jacir bave se pitanjima koja se uklapaju u okvir palestinske narodnooslobodilačke borbe – dok se Najjar usuđuje pokrenuti običnija pitanja ljudskih ludorija koje su inače uskraćene ljudima koji prolaze kroz dugu državnu borbu.

Najjarin film morao je prevazići ova i druga politička razmatranja dok su ga razmatrali za nominaciju za Oscara u kategoriji film na stranom jeziku iz Palestine.

Snimanje pod okupacijom

Zasnovan na istinitoj priči, film „Oči lopova“ prati sudbinu Tareqa, oca koji skriva opasnu tajnu dok traži kćerku koju je ostavio prije mnogo godina.

Od priče do okolnosti pod kojima je Najjar snimila film, njen rad doslovno predstavlja kinematografiju nastalu pod okupacijom. Film je u cijelosti snimala na okupiranoj palestinskoj teritoriji tokom perioda od 25 dana, od kojih kaže da je tokom 21 dana boravka u Nablusu svjedočila izraelskim noćnim izletima u obližnji izbjeglički kamp Balata.

Da bi učinili samu ideju „nacionalne kinematografije“ za Palestince vjerodostojnom, režiseri kao što je Najjar, morat će se posvetiti pronalasku i obučavanju Palestinaca da rade na različitim aspektima filmske produkcije.

No, priroda današnje filmske produkcije je takva da nijedan režiser ne može raditi isključivo unutar nacionalne granice.

Scenario za Najjarin film nagrađen je na Međunarodnom filmskom festivalu u Dubaiju i odobren mu je grant od Sundance Instituta za dokumentarne filmove, a učestvovao je i na Međunarodnom filmskom festivalu u Rimu.

Palestinsko ministarstvo kulture podržalo je film „Oči lopova“, kao i Filmski institut iz Dohe, te fond Kraljevske filmske komisije iz Jordana,   Wataniya Palestine i Fondacija  Friedrich-Ebert iz Jerusalema, kao i Islandski filmski fond i ZDF/Arte.

Mladi palestinski režiseri kao što je Najjar u prvim su redovima generacije hrabrih i maštovitih režisera koji nastavljaju trnovitim putem nacionalne kinematografije u području globalne postnacionalne kinematografije.

Njihovu kinematografiju palestinskom definira i održava upravo središnja trauma naroda čija domovina je sistematski opljačkana, i iz tog osjećaja prisustva koje iščezava oni moraju sanjati o svojoj budućnosti.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera



Povezane

Više iz rubrike Piše
POPULARNO