Prekomponovanje građanske Srbije

Piše: Marko Matić

Oluja koja je nakon teškog izbornog poraza zahvatila takozvane proevropske partije u Srbiji, praćena unutarstranačkim lomovima i borbom za vlast, čini se da je konačno otvorila prostor za novo prekomponovanje tog dela političke scene Srbije.

U sklopu nastalih procesa pregrupisavanja i dugo očekivane smene generacije političara, u Beogradu je 7. aprila osnovana Nova stranka bivšeg premijera Zorana Živkovića, koji je u javnosti u prethodnom periodu ostao upamćen kao jedan od najbližih saradnika ubijenog premijera Zorana Đinđića i beskompromisnih protivnika idejnih skretanja do kojih je unutar Demokratske stranke došlo pod vođstvom Borisa Tadića.

Vodeća uloga

Pored Živkovićeve Nove stranke, u kojoj se okupio veliki broj relativno mladih i obrazovanih ljudi koji su do sada pripadali nepolitičkom krugu “belih listića”, u srbijanskim medijima sve češće se oglašavaju i drugi pokreti u začetku, koji se ideološki, takođe, mogu smestiti unutar proevropskog dela političkog neba Srbije.

Među njima se ističu Liberalni pokret Srbije Vladimira Bebe Popovića, nekadašnjeg bliskog Đinđićevog saradnika, potom Pokret pozitivne Srbije koji su formirali nezadovoljni bivši članovi Liberalno-demokratske partije i novoosnovani NGO Građanski savez kao nastavljač ideja nekadašnje istoimene partije koja se devedesetih godina istakla kao nosilac antiratnog pokreta.

Rastakanje onih stranaka kojima je u prethodnoj deceniji pripisivana vodeća uloga u takozvanom proevropskom političkom bloku, praćeno pojavljivanjem novih organizacija na tom delu političkog spektra, neminovno su u fokus posmatrača stavili pitanje zašto je taj proces kulminirao baš sada, a ne ranije, s obzirom na to da godinama unazad postoje ozbiljne sumnje u sposobnost starih stožernih partija.

U potrazi za odgovorom na to pitanje treba poći od konstatacije da je, deset godina nakon ubistva prvog demokratskog premijera Zorana Đinđića i nasilnog zaustavljanja reformi koje je on počeo, postalo jasno da bi do njihovog nastavka moglo doći tek po okončanju ere onih koji su, skrivajući se iza evropskih ideja, čitavu deceniju populistički koketirali sa nacionalističkim diskursom.

Poslednji postizborni zemljotres, koji je dodatno prodrmao ostatke interesnim sukobima ranije razorene Demokratske stranke i trulim kompromisima kompromitovane Liberalno-demokratske partije, usledio je kao logična posledica onih procesa dezintegracije tih organizacija koji su se ispod površine zahuktavali tokom prethodnih godina.

Rastakanje onih stranaka kojima je u prethodnoj deceniji pripisivana vodeća uloga u takozvanom proevropskom političkom bloku, praćeno pojavljivanjem novih organizacija na tom delu političkog spektra, neminovno su u fokus posmatrača stavili pitanje zašto je taj proces kulminirao baš sada, a ne ranije, s obzirom na to da godinama unazad postoje ozbiljne sumnje u sposobnost starih stožernih partija.

Poraz koji su Tadićeve demokrate i liberali Čedomira Jovanovića pretrpeli na izborima doveli su u pitanje daljnju privrženost tim partijama, čak i njihovih najodanijih sledbenika, uzrokujući istovremeno opšte osipanje ne tako malog jata onih koji su za njih bili isključivo interesno vezani.

Zajedno s okončanjem iluzija koje su te dve stranke sistematski stvarale o sopstvenoj nezamenjivoj ulozi u procesu transformacije postmiloševićevske Srbije se, napokon, otvorio širok prostor za nova pregrupisavanja i artikulaciju novih građanski orijentisanih političkih opcija. Pa ipak, uprkos relativno povoljnom istorijskom trenutku i brojnim inicijativama u tom pravcu, na putu ponovnog okupljanja rasutih proevrospki orijentisanih građana Srbije još stoje ne tako male prepreke.

U atmosferi lomova koji su nastali među samoproklamovanim čuvarima evropskog puta Srbije u građanskom delu javnosti rodile su se dve grupe kritika, od kojih je svaka podjednako udaljena od realnosti i isto toliko štetna po samu ideju modernizacije srbijanskog društva.

Škola mišljenja

S jedne strane, u mesecima nakon izbora mogla su se čuti mišljenja svestrano podržana iz postojećih stranačkih centrala, da su talasanja unutar DS-a i LDP-a pre svega posledica nastojanja vladajućih stranaka da uguše jedinu postojeću opoziciju aktuelnom režimu Miloševićevih sledbenika.

U najkraćem, ta škola mišljenja može se svesti na zaključak da je svako preispitivanje politika i liderstva unutar “proevropskih” partija, zapravo, direktan rad u korist Srpske napredne stranke i njenih koalicionih partnera, zbog čega bi i pored brojnih očiglednih nedostataka, ipak, trebalo prihvatiti postojeće kvazigrađanske stranke kao najbolju alternativu u okviru postojeće političke ponude.

Zajedno s okončanjem iluzija koje su te dve stranke sistematski stvarale o sopstvenoj nezamenjivoj ulozi u procesu transformacije postmiloševićevske Srbije se, napokon, otvorio širok prostor za nova pregrupisavanja i artikulaciju novih građanski orijentisanih političkih opcija. Pa, ipak, uprkos relativno povoljnom istorijskom trenutku i brojnim inicijativama u tom pravcu, na putu ponovnog okupljanja rasutih proevrospki orijentisanih građana Srbije još stoje ne tako male prepreke.

Pored očiglednog negiranja mogućnosti stvaranja novih političkih alternativa, ta grupa kritika zasniva se na potpuno pogrešnoj percepciji postojeće realnosti u Srbiji, koja je na prethodnim izborima jasno pokazala da su građani definitivno raščistili sa zabludama o onim partijama koje su širile lažni mit o sebi kao dežurnom manjem zlu na političkoj sceni Srbije.

Taj lažni mit dodatno je urušen brojnim saznanjima o raširenoj korupciji u koju su bili umešani vodeći funkcioneri tih stranaka, kao i informacije koje potvrđuju ranije sumnje da su se one u prethodnom periodu nalazile pod kontrolom tajkuna, što ih ozbiljno diskvalifikuje u pogledu kapaciteta i stvarne namere da provedu neophodne reforme i da Srbiju odlučno povedu prema članstvu u Evropskoj uniji.

Druga grupa kritika došla je iz reda onih koji su do krajnjih granica razočarani svim postojećim srbijanskim političkim akterima i koji, za razliku od prve grupe koja je još zarobljena u diskursu mita o manjem zlu, u svim postojećim partijama vide podjednako veliko zlo po sistemu “svi su oni isti”.

Ta škola mišljenja, koja uglavnom egzistira u dubokoj političkoj apstinenciji, smatra da je u postojećim uslovima uzaludan bilo kakav pokušaj novog okupljanja, sve dok se na pozornici ne pojavi neka nova generacija političara koja će biti proizvod potpunog diskontinuiteta sa dosadašnjim idejnim tokovima i koja će na sebe preuzeti mesijansku ulogu izbavljenja Srbije.

Poraz koji su Tadićeve demokrate i liberali Čedomira Jovanovića pretrpeli na izborima doveli su u pitanje dalju privrženost tim partijama, čak i njihovih najodanijih sledbenika, uzrokujući istovremeno opšte osipanje ne tako malog jata onih koji su za njih bili isključivo interesno vezani.

Lutajući u bespućima neselektivnog moralisanja, ta mišljenja izbegavaju da formulišu jasan odgovor na pitanje odakle bi ta nova generacija političara mogla da se pojavi, previđajući jednostavnu činjenicu da stvaranje novih lidera predstavlja dugoročni proces političkog odgoja koji u Srbiji još nije ni u začetku.

Nasuprot grupama nepomirljivih skeptika, čini se da je sve više onih koji su svesni da su Srbiji danas, više nego ikada, potrebni vesnici razuma i nade, koji će zaustavljene političke procese napokon pokrenuti. Oni u novim okolnostima, nastalim okončanjem ere Borisa Tadića, napokon vide otvoren dovoljno širok prostor za artikulaciju nove građanske opcije.

Nove generacije

S obzirom na ljudske potencijale s kojima Srbija danas raspolaže, jasno je da bi pokretanje novog procesa okupljanja trebalo da iniciraju upravo oni ljudi koji su činili jezgro i okosnicu Đinđićeve politike, a koji su u međuvremenu ostali izvan prljavih kombinacija koje je sobom nosila politička scena postđinđićevske Srbije.

Pored organizacione i programske reafirmacije Đinđićevog idejnog nasleđa, ta grupa ljudi bi na sebe morala da preuzme i zadatak promocije nove generacije političara koji će, oslobođeni tereta prošlosti, u narednim decenijama biti u stanju da iznesu težinu reformskih zadataka koji stoje pred srbijanskim društvom.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera