Opozicija gubi bitku za slobodnu Siriju

Piše: Osman Softić

Sirijska opozicija je u posljednjem trenutku pristala na učešće u pregovorima o obustavi sukoba i postizanju mira sa Assadovim režimom, te o političkoj budućnosti Sirije, ali njeni predstavnici u Ženevu idu u najnepovoljnijem trenutku po nju od početka sukoba. Njihova pregovaračka pozicija u odnosu na despotski režim u Damasku u ovom trenutku je, stoga, slaba. 

Sirijski građanski rat jedan je od najkrvavijih i najkompliciranijih sukoba u novijoj povijesti Bliskog istoka, koji istovremeno sadrži elemente građanskog i sektaškog sukoba, ali i sukoba u kojem učestvuju zemlje regiona, pomažući otvoreno ili tajno svoje favorite na terenu, koje žele vidjeti kao pobjednike. To je istovremeno i nastavak hladnog rata, pa će njegov konačni ishod imati dalekosežne implikacije po budućnost geopolitičkih odnosa na Bliskom istoku.  

Nepovoljna pozicija opozicije

Upravo zbog složenosti sukoba, te multipliciteta interesa i ciljeva zaraćenih strana, ali i njihovih regionalnih sponzora, od predstojećih pregovora u Ženevi se ne može očekivati da će uroditi instant-rezultatima i automatski proizvesti mir i stabilnost.

U prilog sirijskoj opoziciji ne idu ni vojna situacija na terenu ni odnos regionalnih političkih snaga prema sirijskom građanskom ratu. Osim toga, na štetu joj ide opći kontrarevolucionarni i antidemokratski trend usmjeren protiv fenomena Arapsko proljeće, koji je proteklih mjeseci doživio svojevrstan poraz.

Ni Saudijska Arabija, vodeći regionalni sponzor sirijske opozicije, također, nije oduševljena održavanjem pregovora o Siriji u postojećim okolnostima, vjerujući da oni u ovom momentu nimalo ne pogoduju ciljevima njenih favorita u redovima sirijske opozicije.

Ahamad al-Jarba, predsjedavajući Sirijske nacionalne koalicije (SNK), ranije je u više navrata izjavljivao da je pesimističan u pogledu uspjeha ženevskih pregovora.

Lakhdar Brahimi, specijalni izaslanik Arapske lige i UN-a, zadužen za vođenje pregovora sa zaraćenim stranama u Siriji, izjavio je da svi ratovi na kraju, ipak, završavaju pregovorima i kakvim-takvim političkim rješenjem, tako da ni Sirija u tom pogledu neće biti izuzetak.

Eufemistički nazvana ‘Ženeva 2’, mirovna konferencija o Siriji pod pokroviteljstvom UN-a, nakon dvije i po godine krvavog sukoba koji je u martu 2011. počeo mirnim protestima protiv Assadovog režima, a koji je do danas uzrokovao više od 115 hiljada žrtava, neće ispuniti očekivanja oružane opozicije Assadovom autoritarnom režimu u Damasku, ali bi mogla ponuditi makar tračak nade sirijskom narodu da će njegove patnje konačno prestati.

Doza optimizma na Assadovoj strani

SNK, krovna organizacija koja okuplja 114 različitih političkih grupacija sirijske opozicije, koje na terenu imaju svoje vojne formacije, među kojima je najbrojnija i najrespektabilnija Slobodna sirijska vojska, svoj odlazak na pregovore u Ženevu uvjetovala je zahtjevom da režim u Damasku odmah obustavi ratne operacije protiv opozicionih snaga, da osigura neometanu dostavu humanitarne pomoći narodu Sirije, te da bezuslovno oslobodi sve zatvorenike, posebno žene i djecu.

SNK pritom nije odustao od svojih ranijih zahtjeva, koji podrazumijevaju odstupanje Bashara al-Assada iz svake buduće tranzicijske vlasti, koja bi trebala biti definirana na predstojećim pregovorima.

S druge strane, Assadov režim na pregovore odlazi sa dozom optimizma i bez posebnih preduvjeta, čvrsto vjerujući u svoju superiornu poziciju i neprikosnovenu podršku Rusije i Irana.

Režim u Damsku ojačan je nedavnim diplomatskim uspjesima na međunarodnom planu, kojima je, između ostalog, doprinijelo i američko odustajanje od vojne intervencije. Pored toga, najnovije približavanje Washingtona i Teherana bi, također, moglo dodatno osnažiti pregovaračku poziciju Assadovog režima u Ženevi.

Svjestan vojne nadmoći na terenu, gdje su režimske snage u zadnjih nekoliko mjeseci ostvarile značajan uspjeh, službeni Damask je izjavio da je cilj njegovog učešća na pregovorima “zaustavljanje krvavog nasilja i terorizma” u zemlji i dalje istrajavajući u tvrdnjama da je legitiman i legalan.

Saudijska Arabija, koja vojno i na drugi način pruža podršku selefističkim segmentima oružane sirijske opozicije, zabrinuta je mogućim ishodom pregovora.

Sirijsko nacionalno vijeće (SNV), jedna od najuticajnijih komponenti sirijske opozicije, sve do prije nekoliko dana odbacivalo je mogućnost učešća u pregovorima. Pored Vijeća, čak 19 većinom islamističkih opozicionih grupacija su, također, odbijale učešće. Predstavnici SNV-a izjavili su da ne žele učestvovati u pregovorima ako na njih bude pozvan i Iran, budući da ovu zemlju smatraju okupatorom, jer se neke njene oružane formacije, poput Qudsa, bore na strani Assadovog režima.  

Očito je da do pregovora ne bi moglo doći bez pritisaka SAD-a i Rusije, država koje već nekoliko mjeseci vode intenzivne diplomatske razgovore sa zaraćenim stranama u sirijskom sukobu, kao i sa zainteresiranim i u sukob duboko uključenim regionalnim silama – Iranom, Saudijskom Arabijom, Katarom i Turskom, od kojih neke (Saudijska Arabija) ne podržavaju održavanje pregovora u trenutnim uvjetima.

Neslaganja u vezi sa budućom vladom

Saudijska Arabija, koja vojno i na drugi način pruža podršku selefističkim segmentima oružane sirijske opozicije, zabrinuta je mogućim ishodom pregovora. Ova zemlja, neosporno jedan od najuticajnijih regionalnih aktera, nedavno je odbijajući preuzeti mjesto nestalne članice u Vijeću sigurnosti UN-a protestirala zbog pasivnosti te ogranizacije kada je u pitanju krvoproliće i stradanje sirijskog naroda.

Ženevski pregovori logičan su ishod građanskog rata u Siriji, budući da vojnim putem, zbog velike vojne nadmoći i snažne podrške Rusije i Irana režimu, te zbog razjedinjenosti i neefikasnosti sirijske opozicije i nedostatka volje za vojnom intervencijom međunarodne zajednice, prvenstveno SAD-a, nije bilo moguće ostvariti zadate ciljeve, pod čim se prevashodno podrazumijeva svrgavanje Assadovog režima vojnim putem. 

Predstojeći pregovori su, također, nastavak početnog Annanovog plana za Siriju, kojeg je sirijski režim odbio prihvatiti. ‘Ženeva 2’ bi, prije svega, trebala zaustaviti sukobe i uspostaviti mir, a zatim postići sporazum o budućoj tranzicijskoj vladi, koja bi trebala odražavati volju svih građana Sirije, odnosno svih interesnih grupa i segmenata sirijskog društva, na osnovu jasno izražene autonomne volje.

Strah da bi ovaj radikalni selefistički trend mogao prevladati jedan je od vodećih uzroka zbog kojeg Assadov režim u posljednje vrijeme nailazi na razumijevanje, pa čak i na podršku nekih krugova na Zapadu.

U tom pogledu principijelno su saglasne sve opozicione frakcije. Međutim, kada je u pitanju konkretan izgled buduće sirijske vlade, pogotovo njen sastav, kao i ustavno, teritorijalno i administrativno uređenje zemlje, tu postoje velika razilaženja i neslaganja u redovima opozicije i aktuelnog režima u Damasku.

Preovladavajući dio sirijske opozicije, iako islamski orijentiran, zalaže se za slobodnu, sekularnu demokratsku i građansku državu jednakih prava za sve građane.

 Njen radikalniji dio, pak, u sukobu je sa demokratskom vizijom društva i države i teži ka uspostavi neke vrste “islamskog” poretka, u kojem bi preovladavala redukcionistička interpretacija šerijatskog zakona, čemu se suprotstavlja legitimna opozicija okupljena oko Sirijske nacionale koalicije.

Strah da bi ovaj radikalni selefistički trend mogao prevladati jedan je od vodećih uzroka zbog kojeg Assadov režim u posljednje vrijeme nailazi na razumijevanje, pa čak i na podršku nekih krugova na Zapadu.

Strah od selefističkog trenda

Inače dijametralno suprotnih stavova, vodeći međunarodni akteri – SAD, Rusija i Iran jedinstveni su kada je u pitanju strah od rastućeg radikalnog selefističkog trenda u Siriji, zbog njegovih veza sa Al-Kaidom i njenim proklamovanim liderom Aymanom al-Zawahirijem.

Iran, iako nema posebnih ekonomskih interesa u Siriji, u nju je od početka rata do danas uložio 14 milijardi dolara pomoći i smatra se vodećim zaštitnikom Assadovog režima, budući da od njegovog preživljavanja ovisi očuvanje iranske geopolitičke pozicije u regionu, opstanak Hezbollaha u Libanu, kojeg, također, izdašno finansira, te očuvanje balansa snaga koji je u posljednju deceniju, promjenom režima u Bagdadu, pomjeren u korist Irana.

Mir u Siriji bit će nemoguće postići bez pristanka Saudijske Arabije, Turske i Katara s jedne strane, te Irana i Rusije s druge strane

S druge strane, Saudijska Arabija finansira formiranje nove vojne formacije u Siriji, poznate kao Vojska islama. Time nastoji oslabiti ekstremnije vojne formacije, koje ne prihvataju autoritet centralne komande opozicionih snaga. Saudijska Arabija otuda paralelno podržava dva rata – jedan protiv Assadovog režima i drugi protiv ekstremista u redovima opozicije.

Mir u Siriji bit će nemoguće postići bez pristanka Saudijske Arabije, Turske i Katara s jedne strane, te Irana i Rusije s druge strane, regionalnih sila koje u sirijskom sukobu indirektno učestvuju putem svojih favorita na terenu. U slučaju da interesi spomenutih zemalja, posebno Irana i Saudijske Arabije, ne budu poštovani u pronalasku trajnog političkog rješenja, bilo koja od ovih zemalja bit će u stanju destabilizirati svaku buduću vlast u Siriji, što bi značilo dodatnu nestabilnost Bliskog istoka.

Ako se rat u Siriji što prije ne zaustavi i ako ne dođe do formiranja tranzicijske vlade bez Assada, savez i zajednički uticaj Irana i Rusije na Bliskom istoku, koji se može smatrati najozbiljnijim i strateški dalekosežnim produktom sirijskog građanskog rata, bit će dodatno osnažen.

Pomenuti duo, nije teško predvidjeti, pokušat će poslije proširiti svoj uticaj na region Arapskog zaljeva, posebno na zemlje sa znatnom šiitskom populacijom. Takav scenario mogao bi dovesti do eskalacije sukoba u regionu GCC-a, čega se posebno pribojavaju njene članice. Otuda je njihova ljutnja na Sjedinjene Države sasvim opravdana. Da li su toga svjesni sponzori ženevskih pregovora o Siriji, pokazat ce njihov ishod.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera