Izborna pobjeda – između nagrade i kazne

Piše: Marko Matić

Nakon održanih opštih izbora u Srbiji i neuspeha opozicije da ozbiljnije uzdrma konglomerat vladajućih stranaka, središte dinamike političkog procesa definitivno će se pomeriti sa odnosa na relaciji vlast-opozicija na odnose unutar vladajućih političkih struktura.

U tom smislu posebno će biti zanimljivo ispratiti novu konstelaciju odnosa nastalu propašću projekta formiranja dvopartijskog sistema, neočekivanim političkim uzletom stranke sledbenika Slobodana Miloševića i sudbonosnim izazovima sa kojima će se bivši, najverovatnije i budući predsednik Boris Tadić suočiti unutar svoje Demokratske stranke, nakon velikog izbornog uzleta njegovog glavnog partijskog rivala, beogradskog gradonačelnika Dragana Đilasa, koga već sada mnogi vide kao verziju “srpskog Berluskonija”.

Dve stožerne stranke vlasti i opozicije dobile su za trećinu manje glasova od broja koji su dobile na prethodnim izborima. 

Iako su protekli izbori najavljivani kao događaj koji će doneti tektonske promene u rasporedu snaga na srbijanskoj političkoj sceni, nakon prebrojavanja glasova čini se da su, sa manje ili više uspeha, svi ključni igrači ostali na predizbornim pozicijama.

Stranke koje su i do sada učestvovale u vlasti, biće u prilici da zadrže svoje pozicije i u naredne četiri godine. Najveća opoziciona stranka je ostala najveća ali i opoziciona, dok su liberali Čedomira Jovanovića ponovo tek jedva prešli cenzus i pitanje je da li će uopšte biti u prilici da iz nezahvalne pozicije kvaziopozicione stranke, koja u kritičnim situacijama podupire vlast, i formalno pređe u vladajuće jato.

Pred uspavanom i prilično ravnodušnom političkom publikom dogodilo se tek nekoliko iznenađenja poput političke eliminacije ekstremnih Šešeljevih radikala, relativnog uspeha protestnih belih listića i osetno manje izlaznosti građana u odnosu na prethodne izbore iz 2008. godine.

Slabljenje stožernih stranki

I mada su ključni akteri ostali na predizbornim političkim pozicijama, njihov međusobni odnos snaga bitno se izmeneo.

Posmatračima je posebno u oči pao veliki pad podrške dvema najvećim strankama, što je dugo najavljivano ukrupnjavanje političke scene i sudbinski korak ka dvopartijskom sistemu zamenilo daljom fragmentacijom biračkog tela i parlamentarne političke ponude.

Normalizacija odnosa sa Kosovom uslov je svih uslova za dobijanje datuma za početak pregovora.

Dve stožerne stranke vlasti i opozicije dobile su za trećinu manje glasova od broja koji su dobile na prethodnim izborima.

Njihovo relativno slabljenje u odnosu na takozvane male stranke i međusobni odnosi posebno onih partija koje će činiti vlast u naredne četiri godine, predstavljaće centralni deo političkog procesa u predstojećem periodu.

U uslovima postojanja komotne parlamentarne većine, članice buduće vladajuće koalicije zasigurno će u svojim istupima znatno više voditi računa o svojim interesima nego što je to do sada bio slučaj, što će sa svoje strane verovatno izazvati i snažnije unutarkoalicione potrese i nesuglasice nego što je to bio slučaj u prethodnom periodu.

Naglo ojačani SPS

U tom smislu posebno će biti zanimljiv odnos doskora neprikosnovene Demokratske stranke Borisa Tadića i iznenađujuće dobrim izbornim rezlutatima naglo ojačanih političkih naslednika Slobodana Miloševića, koji su po jednodušnoj oceni posmatrača istinski pobednici održanih izbora.

Bez obzira na to što je novi lider socijalista Ivica Dačić umivenom retorikom prethodnih godina nastojao da svoju partiju prikaže kao novu, reformisanu i od nasleđa devedesetih godina prošlog veka očišćenu stranku, njena kadrovska slika i javni istupi njenih funkcionera pre i neposredno posle izbora, ukazuju da je ideološka matrica u pristupu stvarnosti zadržala bitne elemente nekadašnjeg partijskog lidera.

Sve češća hapšenja Albanaca na jugu Srbije po nacionalnoj osnovi, zagovaranje ideja o etničkom razgraničenju i podeli Kosova, najave čvršćeg povezivanja Srbije sa Republikom Srpskom zaobilaženjem institucija u Sarajevu, zaoštrena retorika usmerena protiv Međunarodnog monetarnog fonda i reformskih zahteva Evropske unije, samo su deo aktuelnog ideološkog folklora prevejanih veterana Miloševićeve političke škole.

Đilas vs. Jeremić

Rezultat njihovog međusobnog odmeravanja moći unutar zajedničke vladajuće koalicije neće biti prosta rezultanta njihove pokazane izborne snage, već će se kao bitan faktor u položaju DS-a pojaviti i izazovi Tadićevom političkom liderstvu do kojih će sasvim izvesno doći unutar njegove stranke.

Za očekivati je da će se narastajući uticaj beogradskog gradonačelnika demonstrirati već tokom kadrovskih odluka o sastavu nove vlade. 

Mršav, jedva prolazni rezultat koji je partija pod njegovim vođstvom ostvarila na državnom nivou u izrazitoj je neravnoteži sa ubedljivom pobedom koju je stranka odnela na lokalnim izborima u Beogradu, gde je nastupala pod dirigentskom palicom Tadićevog stranačkog zamenika i po mnogima glavnog rivala Dragana Đilasa.

Za očekivati je da će se narastajući uticaj beogradskog gradonačelnika demonstrirati već tokom kadrovskih odluka o sastavu nove vlade.

Đilas, pored sjajnog izbornog rezultata, na svojoj strani ima i okolnost da u svojim rukama poseduje veliku finansijsku moć i dominantnu kontrolu nad medijima, dok je za sve umornijeg Tadića izbor za predsednika države postao pitanje političkog opstanka i odbrane sopstvenih, ozbiljno poljuljanih, pozicija unutar stranke.  

Lakmus novog odnosa snaga unutar stožerne vladajuće stranke mogao bi biti ishod polemike oko ponovnog izbora Vuka Jeremića za ministra spoljnih poslova koji je kao Tadićev kadar, u decembru prošle godine, bio meta oštre Đilasove kritike koji ga je označio glavnim krivcem za odlaganje dobijanja statusa kandidata za članstvo u EU. 

Vlast sve više podseća na kormilara srpskog državnog Titanika.

Već tada je bilo jasno da je napadom na šefa diplomatije Đilas imlicitno uputio izazov predsedniku stranke, a kao jedna od strategija novog pretendenta na lidersku poziciju pominjana je i njegova namera da rezultatima izbora na nivou Beograda, za koje se on angažovao, zaseni rezultate na republičkom nivou koji se mogu pripisati Tadiću kao nosiocu stranačke liste.

O narastajućem strahu oslabljenog stranačkog lidera svedoči i izjava Borisa Tadića, data samo dan nakon održanih izbora, kojom je poručio da su mu veći protivnici od Tomislava Nikolića oni članovi Demokratske stranke koji isključivo rade u svom ličnom interesu, što je bila jasna aluzija na njegovog partijskog rivala.

Nepopularne odluke

Bez obzira na svoje unutrašnje probleme, vladajuća koalicija predvođena oslabljenom Demokratskom strankom i sve uticajnijim Miloševićevim sledbenicima, suočiće se u narednom periodu sa brojnim izazovima i nepopularnim odlukama koji će zahtevati njeno jedinstvo i koji će biti test sposobnosti da se održi još jedan mandat na vlasti.

Novu vladu će odmah sačekati brojni akutni ekonomski problemi u vidu sve većeg budžetskog deficita, pretećeg iscrpljivanja deviznih rezervi i bankrota države, koji će morati da se rešavaju paralelno sa zahtevima koji će pristizati iz Brisela, a koji će se odnositi na normalizaciju odnosa sa Kosovom kao uslovom svih uslova za dobijanje datuma za početak pregovora.

Tu neugodnoj poziciji vlasti, koja sve više podseća na kormilara srpskog državnog Titanika, neće biti kraj pošto će već sa otvaranjem prvih poglavlja u pregovorima sa EU biti otvoren i konkurs za srpskog Sanadera, za šta ima podosta kandidata, uglavnom među istaknutim članovima stranaka vladajuće koalicije.

Zbog veličine izazova sa kojima će se neizostavno suočiti, malo ko je spreman da se upusti u predviđanje životnog veka tek obnovljene vladajuće koalicije, čija bi izborna pobeda od trijumfa lako mogla da se pretvori u njenu najveću noćnu moru.

Stavovi izraženi u ovom članku su autorovi i nužno ne predstavljaju uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera