Podjela evropskog sjevera i juga

Suverena dužnička kriza oživjela je i ubrzala evropske podjele. Ekonomske i strukturalne razlike, za koje su eurokrate nekada vjerovale da se mogu prevladati kroz monetarnu uniju, ustvari se šire i otkrivaju sve dublje političke i kulturne pukotine. Te podjele se ne mogu jednostavno prevladati injekcijama gotovine i stvaranjem novih struktura EU.

Podjele sjever-jug postale su potpuno očigledne u ekonomskom učinku tokom tekuće finansijske oluje. Iako su praktično sve ekonomije eurozone opale tokom 2011., većina sjevernih država održala je svoju ravnotežu, dok većina juga, od Portugala do Grčke, leži zakopana ispod planine dugova. Jaz raste između bogatijih nacija sjeverne Evrope i siromašnijih i manje konkurentnih mediteranskih zemalja, koje su živjele daleko iznad svojih mogućnosti, te se sada suočavaju s godinama oštrih mjera za smanjene dugova i reformiranje svojih ekonomija.

Mjere štednje koje traže bogatiji zajmodavci će nesumnjivo osigurati da se ekonomski i socijalni uslovi dodatno pogoršaju na jugu, bez ikakvih opipljivih poticaja za inovacije i privatni biznis.

U brojkama, italijanska ekonomija se smanjila za više od očekivanih 0,7 posto u posljednjem kvartalu 2011. To je gurnulo zemlju u dugoročniju ekonomsku recesiju, iako još nije na nivou Portugala ili Grčke. Portugal, koji se polako kreće ka drugom finansijskom spašavanju, doživio je pad od 1,3 posto bruto društvenog proizvoda (BDP) u posljednjem tromjesečju 2011., više nego dvostruko od prethodnog kvartala.

Stezanje kaiša

U samoj Grčkoj, BDP je pao za ukupno 16 posto tokom četverogodišnje recesije. Istovremeno, ogromni državni sektor i snažni sindikati nastavljaju blokirati strukturne reforme, neophodne za konačni ekonomski oporavak. Evropska komisija upozorila je da su strukturalne reforme zajedno sa produženim “stezanjem kaiša” neophodni, ukoliko južne evropske države žele ostati dijelom iste unije.

Mjere štednje koje traže bogatiji zajmodavci će nesumnjivo osigurati da se ekonomski i socijalni uslovi dodatno pogoršaju na jugu, bez ikakvih opipljivih poticaja za inovacije i privatni biznis. No, dok ekonomisti i političari raspravljaju o najpogodnijem lijeku, građani, koji su koristili dugogodišnje divlje zaduživanje i manično trošenje, snosit će strašne troškove štednje u narednih mnogo godina.

Ekonomske nejednakosti između evropskog sjevera i juga su, također, otkrile dublje političke i kulturne varijable. Iako treba biti oprezan zbog historijskog determinizma, mediteranske države ipak dijele neke zajedničke karakteristike koje potkopavaju ekonomsku efikasnost, uključujući neadekvatno upravljanje, glomazne birokratije, visok stepen korupcije, manjak potrošnje, prožimajući klijentelizam i nedovoljno transparentnosti poslovanja. Sociolozi i historičari mogu raspravljati o tome da li su ovi faktori proizvod nacionalne kulture ili strane okupacije, no, u svakom slučaju, njihov negativni utjecaj je neosporan.

Kako se podjele produbljuju, razvijenije zemlje će težiti tome da se izoliraju od zaraze, a to bi moglo olakšati pojavu određenih regionalnih grupacija sa bližim institucionalnim vezama.

Još više uznemirujuće je to da ove podjele podrivaju evropsko jedinstvo. Historijski, kulturni, socijalni pa čak i psihološki faktori se ne mogu brzo promijeniti pristupnim kriterijima, uslovima sporazuma ili nacionalnim zakonodavstvom. EU jednostavno može biti prevelika i nezgrapna da bi efikasno kontrolirala te rastuće pukotine. Zajedničke institucije i politike će se vjerovatno pogoršati u narednim godinama i znatno oslabiti gravitacionu privlačnost panevropske ideje.

Učinak Evropljana sa juga dovodi u pitanje pretpostavku da će integracija u EU automatski dovesti do konvergencije između svih evropskih država. Kako se podjele produbljuju, razvijenije zemlje će težiti tome da se izoliraju od zaraze, a to bi moglo olakšati pojavu određenih regionalnih grupacija sa bližim institucionalnim vezama.

Stoga, Evropa u više brzina neće biti zasnovana na članstvu u Schengenu, eurozoni ili bilo kojem drugom funkcionalnom sistemu, kako su mnogi posmatrači pretpostavili, već na nivou poštivanja političkih i ekonomskih normi određenih regionalnih grupa država. 

Rast antigermanizma

Podjele između sjevera i juga su, također, u prvi plan stavile antigermanizam, zasnovan na neprekinutoj ljutnji iz Drugog svjetskog rata. Konkretno, veze između Berlina i Atine su se dramatično pogoršale. Predsjednik Karolos Papoulias ljutito je optužio njemačkog ministra finansija Wolfganga Schaeublea za vrijeđanje njegove nacije nakon što je Grčku uporedio sa “rupom bez dna”, kada je u pitanju ulijevanje inostranog novca. Takve izjave su, također, podstakle sumnju da se Evropljani sa sjevera pripremaju izbaciti Atinu iz eurozone, jer su proteklih mjeseci bili zauzeti izgradnjom finansijskog zaštitnog zida za očuvanje eura.

Papouliasove primjedbe izazvale su emocionalnu reakciju u Grčkoj, pošto ratna sjećanja ostaju snažna gdje god je nacistička okupacija rezultirala velikim zvjerstvima. Demonstranti su u centru Atine spalili njemačku zastavu, dok su novine objavile kompjuterski generirane slike njemačke kancelarke Angele Merkel u nacističkoj uniformi. Potraga za žrtvenim jarcem među političarima i javnosti je sada fokusirana na kreditore iz sjeverne Evrope koji nameću teške uslove.

Grčku ljutnju prema Berlinu dijele i druge južne države, uključujući Italiju, gdje su se ponovo pojavile priče o ratnim odštetama iz Njemačke. Neki komentatori i vladini zvaničnici u Rimu zvone na uzbunu, jer bi fiskalna politika Berlina i uslovi finansijskog spašavanja mogli južne države dovesti do bankrota i na kraju uništiti euro ili čak podijeliti EU.

Sve veći broj građana je ogorčen jer fokusiranje Njemačke na “stezanje kaiša” umjesto na rast predstavlja imperijalističko nametanje koje će potopiti države u problemima i podići ugled Njemačke kao glavne kontinentalne sile. Ljutnja juga odražena je sumnjom sjevera, naročito među građanima u Njemačkoj, Holandiji i Finskoj, da Grci i drugi južnjaci obećavaju reforme, ali ih nikako ne uspijevaju implementirati. Ove uočljive podjele pojačavaju negativne stereotipe i ne slute na dobro za budućnost evropskog projekta.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i nužno ne odražavaju uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera