Teorijska nedosljednost ili opasne namjere

Čitavu deceniju nakon rata, svaki iole značajniji politički događaj, tumačen je na principima 'matrice' (AFP)

Piše: Enes Ratkušić

Neosporno je da je formiranje državne vlasti, odnosno Vijeća ministara Bosne i Hercegovine, nakon četrnaest mjeseci bezuspješnih pregovaranja najjačih političkih stranaka u zemlji, uistinu dobra prilika da se na račun ovakvog koncepta uspostavljanja vlasti upute oštre kritike.  

One bi, međutim, za svoj prevashodni cilj trebale imati inicijaciju za predlaganje rješenja koja bi maratonske procese u formiranju vlasti u budućnosti onemogućile ili barem svele na neko, demokratskim standardima primjerenije vrijeme. No, u ambijentu koji dopušta samo jednostranu kritiku, teško je vjerovati da će Vjekoslav Bevanda i njegov tim nešto ozbiljnije napraviti.

Već viđeno

Rezimirajući reagiranja koja su u medijima orkestralno uslijedila odmah po dogovoru „šestorke“, teško da ćemo tako nešto dočekati, jer je više nego očito da su „pretplaćeni komentatori“, u ladicama već imali pripremljene „stavove“, te su samo požurili da formiranje Vijeća ministara BiH apriori proglase porazom Lagumdžijinog SDP-a, odnosno novom pobjedom nacionalista. Čak su se potrudili biti bržim i od predstavnika Evropske unije i Američke ambasade u BiH, jednom riječju međunarodne zajednice, koja je dogovor o Vijeću ministara okarakterizirala pozitivnim korakom u nastojanjima zemlje da se okrene evropskim integracionim procesima. Ništa se drugo, međutim, nije ni moglo očekivati.

U atmosferi tako intoniranih refleksija, u kojoj se sve moguće kritike imaju podrediti jednoj matrici promišljanja, teško da u budućnosti nećemo prisustvovati samo ponavljanjima već viđenog. Ne zbog matrice, same po sebi, nego zbog činjenice da se ta matrica, kroz postojeće strogo kontrolirane medijske cjevovode, predstavlja jedinim „podobnim“ objašnjenjem sa vizom za eter, bivajući jedinim „izborom“, koji se javnom mnijenju nudi na „masovno žvakanje“. Kakva god da je, vlastima se apriori u takvim opservacijama nastoji pripisati nesposobnost, neinventivnost i sklonost bavljenja isključivo ličnim ili lobističkim interesima.

Zbog čega su „pretplaćeni mislioci“, požurili da formiranje Vijeća ministara apriori proglase porazom Lagumdžijinog SDP-a, odnosno pobjedom nacionalista, upravo zato je pitanje koje uistinu zaslužuje ozbiljnu analizu. O kakvoj matrici je, dakle, riječ i šta se suštinski krije iza takvih kvalifikacija?

Riječ je o matrici koja svaki politički događaj u zemlji sagledava kroz prizmu sukoba nacionalnih stranaka, odnosno etno-oligarhija. Podsjećanja radi, ta matrica je utemeljena 90-ih godina, nakon prvih višestranačkih izbora, kao specifična refleksija emocionalno-ideološke naravi kao jedino pribježište snaga zarobljenih idealima društva koje je na historijskoj pozornici bilo definitivno pregaženo, a čije je urušavanje, s njihove strane, opet, doživljeno kao svojevrstan smak svijeta.

Na takvom odnosu spram društvene zbiljnosti sagrađen je jedan klasičan ideološki eksplikativni sistem koji, u godinama koje će uslijediti, svaki mogući društveni problem u BiH, od konstituiranja vlasti do epidemije gripe, sagledava i tumači kao posljedicu sukoba etniciteta ili njihovim neprincipijelnim koaliranjem. Čitavu deceniju nakon rata, svaki iole značajniji politički događaj, tumačen je na principima tako utemeljene matrice, koja je našla svoje pristalice, ne samo u javnom mnijenju, nego i u „akademskim krugovima“.

‘Zlatna rezerva’

Drugim riječima, sva društveno-politička zbivanja su u pravilu tumačena kao posljedica sukoba ili dogovora na relaciji  Stranka demokratske akcije (SDA) – Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) – Srpska demokratska stranka (SDS). Rodonačelnici navedenog obrasca nisu se dali zbuniti ni nakon što je SDS definitivno poražen u međustranačkoj utakmici. Dodikov Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) je, mada lišen nacionalnog predznaka, bez ikakvih pojašnjenja, u postojeću matricu samo uvršten kao „zlatna rezerva“.

Naravno, bilo bi krajnje neodmjereno pa čak i naivno misliti da bi snimak zakonomjernosti ili anarhičnosti društvenih kretanja bilo moguće promatrati izvan navedene matrice, jer ta vrsta slojevitosti bosanskohercegovačkog društva tako nešto naprosto ne dozvoljava. S druge strane, neosporno je da je u vlasti snažno prisutna i korupcija i da su njeni predstavnici prečesto u funkciji zastupanja lobističkih, nacionalnih i drugih interesa, da su mnogima ti interesi važniji od državnih. Ipak, kad pojedini analitičari baš svako, pa čak i minorno zbivanje u bosanskohercegovačkom društvu, promatraju kroz navedenu dioptriju, onda je sam način na koji su se u javnosti nametnuli kao eksperti za tumačenje društvenih zbivanja, krajnje problematičan.

Drugim riječima, bosanskohercegovačku društvenu zbilju je, kao što je već naglašeno, nemoguće analizirati bez spomenute matrice, ali usiljeno je promovirati kao jedinu, predstavlja više nego neozbiljan, gotovo apsurdan odnos spram društvenih, posebno političkih pojava i događaja. Štaviše, ovakav odnos odnosno afirmacija jedne jedine lekcije iz raskošnog instrumentarija koji nudi metodologija savremene društvene nauke, predstavlja klasičan atentat na naučnu istinu.

Posljedice o pogubnosti takve logike o tome više nego jasno svjedoče. Možda će na prvi pogled zvučati neodmjereno, ali takva logika na ruku ide upravo nacionalističkim odnosno etno-oligarhijskim strukturama u zemlji odnosno njihovim interesima?! U nastojanju da se na polju eksplikacije održi po svaku cijenu, čak i kad je to bilo više nego apsurdno, takva „logika“ je zapravo legalizirala mogućnost uzurpacije ovakvih tumačenja i od strane osvjedočenih nacionalista, što se i dogodilo!

Legalizacija stava, po kome je jedna, po svom imenu socijaldemokratska stranka (SNSD), bez posebnih pojašnjenja okvalificirana kao nacionalna, što, naravno, ne znači da ona to nije, dala je za pravo hrvatskim i srpskim nacionalistima, da Lagumdžijinu Socijaldemokratsku partiju (SDP), bez ikakvih ustezanja, kvalificiraju „bošnjačkom političkom strankom“, optužujući je za projekat izgradnje unitarne BiH, u kojoj bi srpski i hrvatski interesi bili marginalizirani, odnosno ugroženi.

Mračni stav

Utemeljitelju ove matrice, odnosno SDP-u, u čijim retortama se na koncu odgojio ovakav model razumijevanja društvene stvarnosti, nije padalo na pamet da bi mu izum iz vlastite produkcije jednog dana mogao raditi o glavi. Tvrdoglava permanencija u naglašavanju etniciteta kao jedine logike u politici, nije, nažalost, samo znak znanstveno-teorijske nedosljednosti u tumačenju društvenih pojava, nego prije svega, afirmacija jednog mračnog stava po kome su upravo etniciteti jedina suština bosanskohercegovačkog društva.

Takva tumačenja suštinski, u svojoj konačnici ne plediraju samo na monopol eksplikacije, nego takvim podsjećanjima zapravo snažno održavaju filozofiju po kojoj je podjela zemlje jedino rješenje. Upravo zato u tim nadobudnim analitičarima, koji u javnosti uživaju reputaciju slobodoumnih pojedinaca, i koji po svaku cijenu spomenutu matricu nastoje održati kao jedini metodološki i saznajni okvir za relevantno identificiranje društvenih problema, treba prepoznavati kreatore plana uništenja zemlje sa višestoljetnom tradicijom i pravno-političkim subjektivitetom.

Stavovi izraženi u ovom članku su autorovi i nužno ne predstavljaju uredničku politiku Al Jazeere.

Izvor: Al Jazeera



Više iz rubrike Piše
POPULARNO