Izraelski krajnji desničar Ben-Gvir u Al-Aksi: Zašto je to provokacija?

Ekstremni desničar, ministar nacionalne sigurnosti Itamar Ben-Gvir ignorirao je upozorenja izraelskih političara da bi njegovo pojavljivanje na svetom mjestu izazvalo napetosti.

Jevreji se nesmetano mole na strani zida koja je van kompleksa (Reuters)

Izraelski ekstremno desničarski ministar nacionalne sigurnosti Itamar Ben-Gvir ušao je u kompleks džamije Al-Aksa u okupiranom istočnom Jeruzalemu u potezu koji su Palestinci nazvali “namjernom provokacijom”, ignorirajući upozorenja izraelskih političara da bi njegovo pojavljivanje na tom svetom mjestu izazvalo napetosti.

Ben-Gvir je rekao da se neće “predati prijetnjama Hamasa” nakon što je ta palestinska grupa upozorila da će njegov ulazak na mjesto u utorak značiti prelazak “crvene linije”.

Ministar, kojeg mnogi smatraju provokatorom, ranije je pozivao na raseljavanje Palestinaca.

Pogledajmo zašto je njegov ulaz u kompleks džamije Al-Aksa toliko kontroverzan.

Kakav je status Al-Akse?

  • Kompleks džamije Al-Aksa (također poznat kao Al-Haram al-Sharif kod muslimana i Brdo hrama kod Jevreja) je širok, zidom ograđen trg u srcu Starog grada u okupiranom istočnom Jerusalemu. Uključuje džamiju Al-Aksa i Kupolu na stijeni (Dome of the Rock).
  • I muslimani i Jevreji smatraju ga svetim; palestinski je nacionalni simbol.
  • Jedan od zidova kompleksa, Zapadni zid – koji se naziva i Zid plača ili Buraqov zid – sveto je mjesto za jevrejsku molitvu. Jevreji se nesmetano mole na strani zida koja je van kompleksa.
  • Izrael je okupirao istočni Jerusalem 1967. godine. Okupacija je nezakonita prema međunarodnom pravu.
  • Kompleksom su kontinuirano upravljali muslimani, pod vakufom (vjerskim zadužbinama), stotinama godina.
  • Vakuf koji finansira Jordan nastavio je upravljati mjestom od 1967, dok Izrael ima sigurnosnu kontrolu. Prema dugotrajnom sporazumu i statusu quo mjesta, dopušta se samo muslimanska molitva, a posjete nemuslimana dopuštene su samo u određeno vrijeme.

Zašto je ovo mjesto tako osjetljivo za Palestince?

  • Kao mjesto koje ima vjerski i nacionalni značaj, Palestinci su oprezni na sve pokušaje promjene statusa quo Al-Akse.
  • Povećan broj ultranacionalističkih Jevreja koji ulaze u kompleks i česti napadi izraelskih snaga sigurnosti na mjesto, uključujući i unutar molitvene dvorane džamije Al-Aksa, povećali su palestinski bijes.
  • Sukobi između izraelskih snaga sigurnosti i grupa doseljenika s jedne i Palestinaca s druge dogodili su se mnogo puta u protekle dvije godine, naročito nakon incidenata u Al-Aksi.
  • Palestinci vide Al-Aksu kao jedan od rijetkih nacionalnih simbola nad kojim zadržavaju neki element kontrole. Oni se, međutim, plaše laganog prodora jevrejskih grupa, slično onome što se dogodilo u Ibrahimijevoj džamiji u Hebronu, gdje je polovina džamije nakon 1967. pretvorena u sinagogu, koja se postepeno povećavala.
  • Palestinci su također zabrinuti zbog krajnje desnih izraelskih pokreta koji žele srušiti islamske strukture u kompleksu džamije Al-Aksa i izgraditi jevrejski hram na njihovom mjestu.

Da li se Jevreji mole u Al-Aksi?

  • Tradicionalno, ultraortodoksni Jevreji, uključujući više vjerske autoritete, smatraju da je vjerski nedopustivo ući u kompleks džamije Al-Aksa, a kamoli moliti se u njoj. To je zato što smatraju mjesto previše svetim da bi ljudi kročili na njega.
  • Ultranacionalistički Jevreji sve se više pokušavaju moliti u kompleksu, uprkos tome što su to zabranile izraelske vlasti.
  • Prošlog maja izraelski je sud potvrdio zabranu nakon što su je osporila trojica jevrejskih mladića koji su dobili zabranu prilaska nakon molitve na tom mjestu.
  • Međutim, izraelske sigurnosne snage često su žmirile na “tihu” molitvu Jevreja u pratnji policije u Al-Aksi.
Ben-Gvir je osuđen zbog rasističkog huškanja protiv Arapa i podrške ‘terorizmu’ (Reuters)

Šta želi Ben-Gvir?

  • Ben-Gvir je dio izraelskog ideološkog pokreta “Religiozni cionisti”, koji se pojavio u pokušaju pomirenja religioznih Jevreja i cionizma. Mnogi religiozni Jevreji bili su sumnjičavi prema svjetovnim uticajima cionizma.
  • On je također dio rastućeg pokreta u Izraelu koji je doveo u pitanje tradicionalna jevrejska ograničenja molitve u Al-Aksi i umjesto toga ih želi poticati.
  • Kao pripadnika izraelske krajnje desnice, Ben-Gvira su mnogi izraelski političari smatrali previše ekstremnim da bi s njim sarađivali, ali premijer Benjamin Netanyahu bio je prisiljen potražiti saveznike iz krajnje desnice, uključujući Ben-Gvira, kada su mu se mnogi u izraelskoj političkoj struji suprotstavili.
  • Ben-Gvirov položaj u vladi, koji uključuje kontrolu nad izraelskom policijom, naglašava snagu pokreta “Religiozni cionizam”, koji želi zadržati i proširiti izraelsku kontrolu nad okupiranim palestinskim teritorijama.
  • Ben-Gvir je osuđen zbog rasističkog huškanja protiv Arapa i podrške “terorizmu”. Također je izrazio podršku Baruchu Goldsteinu, izraelskom Amerikancu koji je ubio 29 Palestinaca u Ibrahimijevoj džamiji 1994. godine.

Kakva će biti reakcija Palestinaca?

  • Glasnogovornik Hamasa Hazem Qassem rekao je za Al Jazeeru da je Ben-Gvirov “juriš” na Al-Aksu “nastavak agresije cionističke okupacije protiv svetinja i njenog rata protiv arapskog identiteta”.
  • Iako su upućeni opšti pozivi na palestinski odgovor, nijedna grupa još nije posebno pozvala na napade na izraelske ciljeve.
  • Analitičari vjeruju da Hamas i Fatah žele izbjeći oružani sukob s Izraelom, a i Netanyahu je u sličnoj poziciji.
  • Međutim, napetosti, posebno na okupiranoj Zapadnoj obali mogle bi eskalirati, usljed nastavka izraelskih napada koji su 2022. učinili najsmrtonosnijom godinom za Palestince na toj teritoriji od 2006, te rasta novih naoružanih palestinskih grupa.
  • Čelnik izraelske opozicije i bivši premijer Yair Lapid upozorio je u ponedjeljak da bi planirani ulazak Ben-Gvira u kompleks doveo do nasilja i nazvao ga “namjernom provokacijom koja će dovesti živote u opasnost”.
Izvor: Al Jazeera