Bagram: Burna historija vojne baze u kojoj je spaljivan Kur'an, a zarobljenici mučeni

Američke i NATO snage napuštaju historijsku vojnu bazu Bagram, nakon dvadesetogodišnje intervencije, pa u čemu je poenta?

Na ovo pitanje su francuske novine Le Parisien pokušale dati odgovor na samom početku teksta autora Ludwiga Galleta, smatrajući da je ovaj ključni događaj početak nove ere, a možda i pokazatelj nemoći Zapada.

Gallet je prenio riječi zvaničnika Ministarstva odbrane Sjedinjenih Američkih Država, koji je govorio pod uvjetom da ostane anoniman, kako su sve američke i NATO trupe napustile ovu bazu. Autor je ovakav potez prokomentirao kao očekivan, ali da u ovoj fazi nije poznato kada se taj odlazak tačno dogodio.

O važnosti ove baze, koju su Amerikanci izgradili pedesetih godina prošlog vijeka, Gallet kaže da Bagram na mnogo načina odražava burnu i stravičnu historiju Afganistana.

Objasnio je da je ova baza prvobitno bila pripremljena za suprotstavljanje drugom neprijatelju, Sovjetskom Savezu, jer je Washington strahovao da bi moglo doći do njegovog napada na Afganistan.

Bagram se nalazi na sjeveroistoku Afganistana, oko 50 kilometara od glavnog grada Kabula, i to je zaista strateška tačka.

Žestoka konkurencija

Pista na aerodromu Bagram, duga 3.003 metra, izgrađena je 1976. godine i brzo je postala predmet žestoke konkurencije. Kada je Narodna demokratska stranka Afganistana došla na vlast 1979. godine, Sovjeti su zauzeli bazu što je bio početak velikog sukoba na Bliskom istoku i jedan od posljednjih sukoba hladnog rata, a potrajao je devet godina, prema riječima autora.

Talibani su devedesetih godina postepeno zauzeli većinu afganistanskog teritorija. Aerodrom Bagram je ponovo na savršen način prikazao novonastalu situaciju, jer je jedna strana piste bila pod kontrolom talibana, a druga pod kontrolom Sjevernog saveza, a zatim su talibani preuzeli kontrolu nad Kabulom 1996. godine.

No, početak prve decenije 21. vijeka predstavljao je veliku prekretnicu u povijesti Afganistana, nakon što su Sjedinjene Američke Države bile izložene napadima u samom srcu te države 11. septembra 2001. godine, a izvela ih je grupa kojoj Afganistan služi kao pozadinska baza, prema Galletu.

S tim u vezi, autor citira Eliea Tenenbauma, direktora Centra za sigurnosne studije pri Francuskom institutu za međunarodne odnose (IFRI), koji je, komentirajući taj period, rekao: „U to vrijeme, George W. Bush, tadašnji američki predsjednik, nije pravio razliku između izvršitelja ovih napada, organizacije Al Kaida, i njihovih domaćina, pokret talibani. Amerikanci odbijaju pregovore s talibanima gotovo 20 godina“.

Da bi svoju vojnu operaciju proveli na najbolji način, kaže autor, Amerikanci su odlučili potrošiti milione dolara na modernizaciju baze Bagram, konkretno 68 miliona dolara.

“Amerikanci su tokom godina ovu bazu pretvorili u pravi mali američki grad s bazenom, restoranima brze hrane i sportskom salom… Bagram je bio poput pupčane vrpce koja je spajala vojnike na frontu sa njihovom zemljom,” smatra Tenenbaum.

Kontraverzni pritvorni centar

Uloga Bagrama nije bila ograničena samo na to, štaviše, tu se nalazio i pritvorski centar koji je posljednjih godina izazivao dosta kontroverzi. Kako Gallet navodi, pozivajući se na Tenenbauma, dokazano je da su mučenja tamošnjih zatvorenika vršena “izvan zakonskih okvira, čak i više od toga, postojali su odredi specijalnih snaga specijalizirani za ispitivanje pripadnika talibana i izvlačenje informacija iz njih”.

Za Bagram se vezuju i druge kontroverze koje su “američko prisustvo” u Afganistanu prikazale u lošem svjetlu. Jedan od njih je incident iz 2012. godine kada su dvojica muškaraca obučenih u uniforme NATO-a bacali u vatru primjerke Časnog Kur'ana. Nakon toga je uslijedio talas protesta koji je doveo do izbijanja nereda u Afganistanu u kojima je stradao veliki broj ljudi.

Budući da onaj ko ima kontrolu nad Bagramom ima kontrolu i nad Kabulom, kako to Tenenbaum smatra, očekuje da će njegovo zauzimanje biti jedan od prioriteta talibana.

Gallet na kraju svog članka zaključuje: „Nakom povlačenja iz Bagrama, vrijeme je da se sagleda 20 godina ovog oružanog sukoba. Sjedinjene Američke Države vodile su više ratova dok su njihove trupe bile raspoređene u Afganistanu. Kao prvo, vođen je rat protiv Al Kaide, koji je bio prilično uspješan 2001. Od tada se na otvorenom prostoru u Afganistanu nisu pojavljivali džihadistički kampovi za obuku. Washington je, također, pokrenuo rat protiv talibana s ciljem uspostavljanja alternativne afganistanske države, a rezultat je u tom pogledu bio katastrofalan“, smatra autor.