Smrt saudijskog ministra: Nixonu uveo embargo i bio ‘Šakalov’ talac

Ahmed Zaki Yamani pomogao je da Saudijska Arabija zauzme dominantnu poziciju u OPEC-u.

Ahmed Zaki Yamani u Dohi 1976, po dolasku na sastanak OPEC-a (AP)
Ahmed Zaki Yamani u Dohi 1976, po dolasku na sastanak OPEC-a (AP)

Ahmed Zaki Yamani, dugogodišnji ministar nafte Saudijske Arabije koji je vodio tu državu kroz naftnu krizu iz 1973. godine i nacionalizaciju državne kompanije za energiju, te bio talac Carlosa “Šakala”, preminuo je u Londonu u 90. godini.

Saudijska državna televizija izvijestila je u utorak o njegovoj smrti, bez ulaska u detalje.

Yamani će biti sahranjen u Meki.

Poznat po zapadnjačkim odijelima i mekom i odmjerenom tonu, Yamani je dao doprinos da Saudijska Arabija zauzme dominantnu poziciju u Organizaciji zemalja izvoznika nafte (OPEC) još od njenog nastanka. Zaljevska kraljevina je i danas sila čije odluke utiču na naftnu industriju i cijene nafte.

„Za globalnu industriju nafte, političare, više službenike i novinare, Yamani je bio predstavnik, zapravo, simbol, novog doba nafte“, napisao je Daniel Yergin u knjizi o naftnoj industriji Nagrada (The Prize).

Uloga u Oktobarskom ratu 1973.

Yamani je postao ministar nafte 1962. godine i na toj poziciji bio je do 1982. Odigrao je ključnu ulogu u procesu u kojem je naftni kartel OPEC počeo diktirati cijene na svjetskom tržištu, na kojem je ranije dominirala ekonomska politika zapadnih zemalja.

Bio je poznat po smirenom stilu pregovaranja, uprkos tome što je nerijetko prolazio kroz teške izazove, poput onih koji su donosili prevrate na globalnom energetskom tržištu. To se posebno odnosilo na Oktobarski rat iz 1973. godine, u kojem su Egipat, Sirija i njihovi saveznici iznenada napali Izrael na jevrejski praznik Yom Kippur.

Šeik Yamani u razgovoru sa američkim državnim sekretarom Henryjem Kissingerom u Parizu 1975. (AP)

Kada je američki predsjednik Richard Nixon iskazao podršku Izraelu, arapski proizvođači iz OPEC-a dogovorili su da smanje isporuku nafte za pet posto, a kada je Nixon nastavio s podrškom, rodila se ideja koja je postala poznata kao „naftno oružje“ – potpuni embargo na naftu SAD-u i ostalim zemljama koje su podržavale Izrael.

Cijene nafte u SAD-u skočile su za 40 posto, a uslijedile su nestašice benzina i dugi redovi na benzinskim pumpama. Cijene nafte na globalnom tržištu su se učetverostručile, što je zaljevskim zemljama otvorilo mogućnost sticanja velikog bogatstva.

Godine 1975., Yamani se dva puta našao u situacijama koje će historija pamtiti.

Konflikt sa kraljem Fahdom

Bio je prisutan kada je u martu te godine rođak kralja Faisala ubio monarha, a u decembru, bio je među taocima u napadu na sjedište OPEC-a u Beču, koji je vodio Carlos “Šakal”, u kojem su ubijene tri, a zarobljeno 11 osoba.

Yamani je kasnije Venecuelanca Carlosa, čije je pravo ime Ilich Ramirez Sanchez, nazvao „nemilosrdnim teroristom koji radi sa hladnokrvnom i hirurškom preciznošću“. Od tog momenta, uz Yamanija su uvijek bili tjelohranitelji.

Yamani je nadgledao i puni nacionalizaciju Arabian American Oila nakon krize 1973. Danas, ta kompanija je poznata kao Saudi Arabian Oil Co, ili Aramco, najveći poslodavac u državi i njen glavni izvor prihoda.

Godine 1986., kralj Fahd je otpustio Yamanija u kratkoj izjavi koju je objavila saudijska državna novinska agencija. U to vrijeme, vjerovalo se da je došao u konflikt sa kraljem zbog želje da OPEC uspostavi trajni sistem proizvodnih kvota, te da Saudijska Arabija dobije veći udio.

Yamani je rođen u Meki 1930, a studirao je na univerzitetima New York i Harvard.

Izvor : Agencije

Povezane

Više iz rubrike Svijet
POPULARNO