Antička Medijana u Nišu: Mnogo više od arheološkog lokaliteta

Posjeta Medijani prerasta u intenzivan doživljaj načina i stila života, koji je prije 17 vijekova vođen u luksuznom predgrađu antičkog Naisusa.

Kompleks Medijana obuhvatao je nekoliko luksuznih vila, terme, vojničke barake, skladište, a između objekata je postojao prostor za poljoprivrednu proizvodnju (Ustupljeno Al Jazeeri)

Antičko naselje Medijana u Nišu je, nakon 10 godina pauze, ponovo otvoreno za posetioce. Reč je o kompleksu objekata različitih namena od kojih je najatraktivnija vila sa peristilom, rezidencijalni objekat jednog od najznačajnijih rimskih imperatora, rođenog upravo u Naisusu, današnjem Nišu.

“Danas sam srećna jer mislim da smo na najbolji mogući način predstavili zaveštanje cara Konstantina Velikog”, kazala nam je Vesna Crnoglavac, direktorka Narodnog muzeja Niš.

I zaista, zahvaljujući što stručnom vođenju kustosa, što informacijama sa panoa postavljenih na ključnim mestima kompleksa, danas je poseta Medijani mnogo više od obilaska arheoloških iskopina. Poseta Medijani prerasta u intenzivan doživljaj načina i stila života, koji je pre 17 vekova vođen u luksuznom predgrađu antičkog Naisusa.

Ulaz u rezidencijalnu vilu Medijane (Ustupljeno Al Jazeeri)

Gradnja Medijane je počela na samom prelazu između III i IV veka, da bi tokom vladavine cara Konstantina (324-337), bili sprovedeni opsežni graditeljski radovi – postojeći objekti su se prepravljali i ulepšavali, a novi podizali.

“Iako 10 godina nismo bili otvoreni za posetioce, mi smo zapravo sve vreme radili. U severozapadnom delu vile smo radili konzervatorske poslove na mozaicima i arhitektonskim delovima, ali smo paralelno radili i konzervaciju pokretnog arheološkog materijala. Zahvaljujući tome, danas imamo sačuvano 1.000 kvadratnih metara prelepog mozaika, ostatke zidnog slikarstva i skulpture koje možete videti u arheološkim salama na Medijani i u muzeju u gradu, gde se nalazi i maketa Konstantinove vile”, navodi Crnoglavčeva.

Zadivljujući prizor

Kompleks Medijana obuhvatao je nekoliko luksuznih vila, terme, vojničke barake, skladište, a između objekata je postojao prostor za poljoprivrednu proizvodnju. Snabdevanje vodom je bilo obezbeđeno veoma složenim i za ono vreme naprednim sistemom olovnih cevi koje su od vodotornja vodile do objekata i rezervoara iz kojih je vršeno navodnjavanje bašti i njiva. Topla voda je posebnim sistemom dovođena iz Niške banje. Kompleks je korišćen tokom cele godine, što potvrđuje pronađeni sistem grejnih kanala.

Centralni prostor sa peristilom (Ustupljeno Al Jazeeri)

Rezidencijalni kompleks je projektovan tako da lepotom i luksuzom zadivi goste, a funkcionalnošću omogući odvijanje društvenih aktivnosti.

U rezidencijalnu vilu se ulazilo kroz grandiozni slavoluk. Posetioci su prvo nailazili na skulpturu boginje Dardanije, koja je jasno ukazivala na Konstantinovo poreklo iz ugledne dardanske porodice. Iz središnjeg peristila (trema sa stubovima), ukrašenog fontanom sa bazenom i skulpturama, dalje se išlo u dvoranu za prijeme, sale za gozbe i kupatilo. Peristil je služio i za važne razgovore i dogovore koje nije trebalo svako da čuje, pa se pojačavao mlaz vode iz fontane, što je maskiralo glasove, kazao nam je viši kustos niškog Narodnog muzeja, Slobodan Mitić. Monumentalnost same vile, način ukrašavanja, zidno slikarstvo i mozaički dekor, govore nam da su ovde radili majstori iz tada najznačajnijih radionica.

“Dok su naši konzervatori radili konzervaciju fresko-slikarstva, uradili su različite analize koje su pokazale da je upotrebljavan najskuplji pigment. Skulpture su izrađene od prelepog belog mermera iz Grčke, za ukrašavanje carskih dvorana korišćen je kamen iz Egipta – sve to govori da je Medijana bila jedan ozbiljno isplaniran projekat i poduhvat, u čijoj je realizaciji učestvovao veliki broj ljudi”, objašnjava Vesna Crnoglavac.

O načinu života koji je funkcionisao u Medijani saznajemo iz pisanih istorijskih izvora, ali i zahvaljujući velikom broju arheoloških nalaza, poput zanatskog centra gde su pronađeni razni upotrebni predmeti ili niza vojničkih baraka u kojima je bila stacionirana vojska. Ona je, osim što je imala značajnu ulogu u pratnji imperatora, radila i različite poslove na imanju i popravljala puteve.

Impresivan mozaik

Lepota konzerviranih ostataka podnih mozaika na nalazištu Medijana može da se meri sa lepotom onih iz ostalih carskih vila starog Rima. Ističe se pod ukrašen sa pet različitih mozaičkih tepiha sa geometrijskim i vegetabilnim motivima iz jedne od dve sale za gozbe, iznad koje je 1936. godine podignut muzej, odnosno arheološka sala u kojoj su izložene skulpture.

Prelep mozaik iz polukružne trpezarije vile koja se nalazila u blizini rezidencijalne, prenet je i izložen u natkrivenom delu Medijane. Urađen je u tehnici slaganja kamenih kockica bele, oker i crvene boje, nejednake veličine. Na središnjem delu mozaika predstavljena je mreža rombova, koju okružuje spoljna traka sa motivom vinove loze.

Impresivan je i mozaički pod u dvorani za prijeme, sa dva figuralna prikaza: rečnim božanstvom Fluviusom i glavom Meduze. Postoje rimski književni izvori koji bankete organizovane upravo o ovoj dvorani opisuju kao svojevrsne spektakle. Naime, odlikovala su ih posebno osmišljena jela, sačinjena od skupih i egzotičnih sastojaka, uz to dramatično aranžirana. Vino se služilo mešano sa vodom, već prema ukusu gosta. Nakon večere je sledila zabava, jednako atraktivna kao i jelovnik. Uključivala je muzičare, akrobate, plesače, pantomimičare i dresirane životinje. Cilj ovako organizovanih banketa je bio predstavljanje bogatstva, statusa i značaja cara Konstantina.

“Car Konstantin je zajednički imenitelj ne samo Italiji, kao nekadašnjem Rimskom carstvu, i gradu Nišu, kao nekadašnjem delu tog Rimskog carstva, već je zajednički imenitelj celom hrišćanskom svetu”, kazala nam je Marija Ignjatović, profesorka Rimskog prava sa Pravnog fakulteta u Nišu.

Prema njenim rečima, o značaju cara Konstantina svedoče istorijski podaci po kojima je ostao upamćen kao veliki rimski imperator koji je 313. godine priznao hrišćanstvo za zvaničnu religiju. “Kao građanin Naisusa, on je i današnji Niš učinio poznatim celom svetu.”

Bogata historija

O radovima na iskopavanju i konzervaciji, kao i o konstrukciji koja natkriljuje i na taj način štiti arheološko nalazište Medijana, vrlo pozitivno se izrazio Roberto Činkota, direktor Italijanskog instituta za kulturu i savetnik za kulturu italijanske ambasade, u Beogradu.

Dio podnog mozaika iz vile sa konhama (Ustupljeno Al Jazeeri)

“Značaj obnovljene Medijane nije samo u konzervaciji arheoloških nalaza, već i u vrednovanju kulturne, istorijske i arheološke baštine. Ovakva mesta i treba da nam pruže mogućnost produbljivanja dodatnog znanja o istoriji ove veoma značajne teritorije, jer, kao što znamo, u Nišu je rođen Konstantin Veliki”, navodi Činkota. On smatra da je izuzetno značajno nastaviti dalja istraživanja, jer ona otvaraju mogućnost ostvarivanja međunarodne saradnje.

“Sa zadovoljstvom dajemo podršku ovakvim inicijativama jer se kroz otkrivanje antičkog sjaja Medijane ujedno valorizuje teritorija Rimskog carstva, koja je za nas Italijane i Italiju itekako značajna”, zaključio je Činkota.

Pozivajući se na reči čuvenog akademika i državnika Stojana Novakovića, koji je pričajući o značaju rimskog kulturnog nasleđa na prostoru današnje Srbije rekao da nikada ne smemo zaboraviti da smo mi samo došli na teritoriju jednog velikog carstva, na teritoriju na kojoj je rođeno nekoliko velikih rimskih imperatora, od kojih su najpoznatiji upravo car Konstantin zbog priznavanja hrišćanstva, ali isto tako i car Justinijan, koji je poznat u svetu pravnika kao veliki kodifikator prava, profesorka Ignjatović je poručila da moramo da budemo dostojni ove teritorije i da čuvamo rimsko kulturno nasleđe, ponosni što smo stanovnici ovih prostora.

Izvor: Al Jazeera

Vaša dnevna doza vijesti, tema, mišljenja, blogova sa Balkana i iz svijeta u samo jednom kliku
Pročitajte sada