Prijedlog novog ustava RS: Konfederacija sa drugim državama i pravo na samoopredjeljenje

Radio-televizija Republike Srpske (RTRS) je na Facebooku objavila radni tekst prijedloga novog ustava bh. entiteta Republika Srpska, koji će se naći na dnevnom redu jedne od narednih sjednica Narodne skupštine Republike Srpske.

U tekstu su primjetne radikalne izmjene dosadašnjeg ustava, a sam ustav se uglavnom bavi političkim i pravnim pitanjem tog entiteta, te sadrži članove koji su kontradiktorni Ustavu Bosne i Hercegovine.

Iako se radi o otvorenom kršenju Dejtonskog mirovnog sporazuma, vlasti entiteta RS time produbljavaju krizu koja je najprije stvorena samim usvajanjem četiri sporna zakona, a prije toga i najavama ovakvog ponašanja tik nakon presude predsjedniku entiteta RS Miloradu Dodiku, kojom je prvostepeno osuđen na godinu dana zatvora i šest godina zabrane djelovanja na funkciji koju obnaša.

U preambuli prijedloga ustava RS-a se ističe tvrdnja da entitet ima pravni kontinuitet sa 9. januarom 1992. godine, datumom koji je Ustavni sud BiH proglasio neustavnim.

Preambula se poziva na “istorijski kontinuitet srednjovjekovne državnosti” kroz dinastije Nemanjića i Kotromanića.

Pravo na otcjepljenje

Novi prijedlog ustava RS-a takođe tvrdi da je Republika Srpska “suveren, jedinstven i nedjeljiv ustavnopravni subjekt”, što je u kontradiktornosti sa Ustavom Bosne i Hercegovine, koji jasno definiše BiH kao međunarodno priznatu državu sa dva entiteta, bez prava na samostalnost.

Član 5 predviđa da RS može istupiti iz sporazuma na nivou BiH, dok član 6 omogućava institucijama RS-a da obustave primjenu bilo kog akta institucija Bosne i Hercegovine koji, po njihovoj procjeni, nije u skladu s Ustavom BiH.

Član 7 spominje Brčko Distrikt, te kaže kako je to zajedničko vlasništvo oba entiteta, te se ne može mijenjati “bez njihove saglasnosti”.

Član 9 RS-u daje pravo na “samoopredjeljenje”, čime se praktično otvara mogućnost za pokretanje secesije, a pored toga, isti član sadrži rečenicu koja kaže kako se entitet RS može udruživati sa susjednim ili drugim državama federalnog ili konfederalnog uređenja.

Državna imovina na udaru

Član 10 govori o ljudskim pravima i slobodama, te spominje “srpski i druge narode”, vladavinu prava, socijalnu pravdu, slobodne izbore, nacionalnu ravnopravnost itd.

Novopredloženi ustav negira bosanski i hrvatski jezik, te ih naziva “jezicima bošnjačkog i hrvatskog naroda”, ali srpski jezik je ostao u svom originalnom imenu, dok se građanima RS-a omogućava i državljanstvo Srbije, “u skladu s međunarodnim ugovorom između entiteta i Republike Srbije”.

Radni tekst ustava takođe sadrži odredbe po kojima Republika Srpska “samostalno upravlja i raspolaže svojom imovinom”, što je kontradiktorno s presudama Ustavnog suda BiH koji je nekoliko puta presudio da državna imovina pripada državi, a ne entitetima.

Ranije je predsjednik entiteta RS Milorad Dodik rekao da u novom ustavu neće biti Vijeća naroda Republike Srpske, a budući da su klubovi naroda imali pravo veta na zakone u NSRS-u, odnosno mogli su se pozvati na zaštitu vitalnih nacionalnih interesa, ukidanjem ovog tijela ni to više ne bi bilo moguće.

Glavni grad i prijestolnica, te entitetska vojska

Glavni grad entiteta bi po novom ustavu bila Banja Luka, “prijestolnica” Istočno Sarajevo, a sjedište “prijestolnice” na Palama.

Pored toga, tekst ustava sadrži članove kojima se omogućavaju ljudska prava, ravnopravnost, slobode, zaštita od diskriminacije, pravo na pravnu zaštitu bez obzira na pol, rasu, vjersko ili drugo opredjeljenje, socijalno rođenje, imovinsko stanje itd., a taj cijeli dio je obilježen pod poglavljem koje se zove “Ljudska prava i slobode”.

Sloboda štampe i informisanja, te sloboda mišljenja su zagarantovane ovim tekstom ustava, a spominju se i prava na obrazovanje, rad, udruživanje zbog sindikalnog djelovanja, i druga prava zagarantovana ustavom.

Političko uređenje povjerava se Narodnoj skupštini, a u tom dijelu se obrazlaže i kompletno političko uređenje Republike Srpske.

U odjeljku o odbrani, kaže se kako Republika Srpska ima svoju vojsku, te da je pravo i obaveza svakog građanina da brane suverenitet, teritorijalni integritet i nezavisnost entiteta.

Ustavni sud se ovim ustavom stavlja iznad zakona i Ustava Bosne i Hercegovine, budući da se kaže kako “odlučuje o primjeni zakona i akata organa Bosne i Hercegovine”.

Presuda Dodiku

Podsjećamo, svim ovim aktivnostima prethodila je osuđujuća presuda predsjedniku entiteta RS Miloradu Dodiku, kojom je osuđen na godinu dana zatvora i šest godina zabrane političkog djelovanja kao predsjednik entiteta.

Najprije je Narodna skupština RS-a izglasala zakone koji bi onemogućili četiri institucije da nesmetano rade na prostoru RS-a, a vrlo brzo nakon toga Ustavni sud BiH je donio privremenu mjeru koja je poništila sporne zakone.

Milorada Dodika i Narodnu skupštinu podržavaju jedino Srbija, te stidljivo Mađarska i Rusija, dok je gotovo svaki drugi zvaničnik izjavio kako “čvrsto stoji uz BiH”.

Pretpostavlja se da vlast neće imati dvotrećinsku većinu za promjenu postojećeg ustava.