Prevaranti profitiraju

Piše: Vedat Spahović

Island je nekada bio mala prosperitena zemlja sa svega oko 320.000 stanovnika i bruto društvenim proizvodom od oko 9,5 milijardi eura. Neki su Island zvali zemljom na kraju obećanog puta.

U septembru 2008. godine islandske privatizirane banke, putem famozne deregulacije, oznanile su gubitak veći od 70 milijardi eura. Tačnije, spektakularni finansijski kolaps malene države koja se usudila prihvatiti kockanje s parama i usteđevinama svojih poreskih obveznika zarad obećanog finansijskog buma uvezenog iz SAD-a i, naročito, Velike Britanije.

Od tog buma je profitirala manjina prevaranata.

Samo tako se može dočarati priča sada već legendarnog dokumentarnog i fikcijskog filma Unutrašnji posao (Inside Job) Charlesa Fergusona, koji pruža sveobuhvatnu analizu globalne finansijske krize započete krajem 2007. godine, procijenjene na desetine triliona dolara, od koje oko milijardu ljudi gubi poslove, radna mjesta i domove dok se sapunica od para topi od Amerike do Grčke sve do danas. Bogati se i dalje manjina.

Ko je počeo pjenušanje sapunice parama teško je reći, ako se traži kontinent ili država. Mnogo lakše je tvrditi da su globalnu krizu izazvali finansijski “inženjeri” svjetskih Stock marketa novcem, kockajući se na kriminalan način (korupcija u politici, bankama, čak i akademskim zajednicama) sa sudbinama miliona ljudi.

Pjenušave pare

Dakle, nisu u pitanju vlade SAD-a ili Velike Britanije, dvije najmonstruoznije igraonice pozajmljivanjem para putem kredita i osiguranja i precijenjenih vrijednosti kupljenih kuća i vila. Veće od vlada su korporacije, konglomerati, globalni nezasiti kreatori profita, ma gdje im je sjedište.

Prvo, suština je u nemogućnosti, recimo, moćne Amerike da zaustavi kolosalni pad investitora i bankara Lehman Brothersa. Drugo, Velika Britanija ne spašava tako lako Bradford and Bingley (spašen je narodnim parama Northern Rocka).

Potom u SAD-u padaju GP Morgan, Meril Lynch, Bear Stearnes i onda lančano mnogo manji bankovni moćnici i investitori pjenušavim parama, pred kojima Island danas izgleda kao labaratorija s pokusnim kunićima.

Mnogi su smatrali da velikan kakav je Lehman Brothers ne može pasti, ali je potom, nakon privatnog sektora, došao na red i javni sektor, a prva zemlja koja je u Evropi od Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) i Evropske unije (EU) označena kao nemoguća za dalje pokrivanje bila je Grčka.

Agonija Grčke se nastavlja. Mediji u Velikoj Britaniji, naročito analitična sedmična štampa, ne smatra Grčku najvećim problemom. Independent sa prve strane, s ogromnim naslovom i slikom Berlusconija, pita: “Hoćete li vjerovati ovom čovjeku da nas spasi od finansijske katastrofe?”

Dakle, Grčka još nije nista uradila da bi pomislili da je spas Evrope moguć, a već se najavljuje kolaps treće evropske ekonomije – Italije.

Šta se u međuvremenu događa u Velikoj Britaniji i kako svjetski analitičari ocjenjuju ponašanje britanskog “majstora kuhanja” u tuđim avlijama i dvorištima. Zbog stagnacije ekonomije, velikih finansijskih šokova i opasnog stezanja kaiša u srednjoj klasi, mnogi doživljavaju tihi šatorski protest pred Katedralom st. Paula, sa zvučnim nazivom koji se ne odnosi samo na ovu katedralu – “zauzmi”(Occupy), samo uvertirom u nešto veliko.

Od augustovskih narodnih pobuna, požara i pljački diljem Velike Bratnije niko se još nije oporavio i krenuo u oblačenje svečarskih uniformi za kraljičin dijamantni jubilej (60 godina na tronu) i Olimpijske igre iduće godine u Londonu. Glavni udar javnosti je na bankare i njihove famozne bonuse.

Komentatori Guardiana, Sunday Timesa i naročito cijenjena Janet Street Porter iz Independenta se pitaju: “Zar je moguće da u glavi finansijskog inženjera stanuje takav mozak koji je vredniji od mozga inženjera mehaničara hiljade i hiljade puta?”

Sada je već legendarno da je prvi čovjek Lehman Brothersa Richard Fuld imao vlastitu flotu od šest aviona i helikopter, brzi lift koji je stizao samo za njega na 31 sprat dok trepneš okom ili bonus od 565 milona eura.

Kockari se zaigrali

Na udaru britanskih javnih glasila je Barclays Bob Diamond, koji sada nudi izvinjenje za svoje bonuse i hoce da bude fini normalni građanin koji doprinosi društvu.

Gdje je izlaz iz ovog ludila osiromašenja većine i daljeg bogaćenja manjine?

Ogroman broj ljudi se slaže u jednom: pohlepa je dostigla tačku ključanja. Sunday Times se u svom sedmičnom izdanju izrugivao nadama onih koji su mislili da će Kina uskočiti sa svojim milijardama.

Britanci su spremni dati svoje pare, ali ne u džep evropskim očajnicima, nego MMF-u, I to pod strogim uslovima, šta god to značilo.

Times i, naročito, Guardian također se slažu da je Evropa na koljenima i zbog toga što je uvijek bila i ostala tragično podijeljena. Radilo se o Bosni i Hercegovini ili Grčkoj, Stara dama se ne dogovara lako.

Ni priča o SAD-u, kompaktnijoj sa svojih 50-tak država od Evrope, koja bi sada da se dijeli na stabilni Sjever i potonuli Jug, nije sjajna. Ne radi se o Americi i Evropi. Riječ je o krizi čitavog zapadnog sistema lažnih finansijskih i drugih vrijednosti. Riječ je o kockarima koji su se zaigrali, kojima je ponestalo laži i ideja, a čipova je sve manje na stolu.

Još uvijek se ne puca u kaubojskoj krčmi. “Revolucije” drugog i trećeg svijeta su trenutno najsigurnija izvozna roba tog istog Zapada. Do kada?

Izvor: Al Jazeera