Novinar sam, nisam istoričar. Upravo zbog toga nemam pravo da se bavim analizama četničko–partizanskog sukoba u Srbiji, niti da dajem ocene tog sukoba. Ali kao novinar i kao čovek imam i pravo i obavezu da ukažem na proces koji se trenutno odvija pred Višim sudom u Beogradu. Pred tim sudom vodi se postupak za rehabilitaciju lika i dela generala Dragoljuba Draže Mihailovića.
Četnički pokret ili ono što se početkom Drugog svetskog rata, nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije, zvalo Jugoslovenska vojska u otadžbini, zaista jeste zamišljeno kao jezgro otpora nemačkom okupatoru. U početku, vrlo kratko, četnici su to i bili. U vrlo kratkom vremenskom periodu Jugoslovenska vojska u otadžbini i partizanski pokret su sarađivali, ali je do prekida te saradnje došlo vrlo brzo. To je ono što kažu istoričari. A evo šta nas još istorija uči.
Lažno Jugoslovenstvo
Nedavno je ministar inostranih poslova Republike Srbije Vuk Jeremić izjavio da je rehabilitacija Dragoljuba Mihailovića unutrašnja stvar Srbije. U pravu je samo delimično, a evo i zbog čega. U arhivu Vojno-istorijskog instituta može se pronaći program četničkog pokreta Draže Mihailovića iz 1941. godine. U tom dokumentu u tački dva stoji sledeće:
– „Omeđiti srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj;
– Posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjavanje svežim srpskim elementom;
– Izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti državne zajednice;
– U srpskoj jedinici kao naročit težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.“
Prema istom planu trebalo je napraviti “veliku Jugoslaviju” od delova Bugarske i Albanije, a unutar nje “veliku Srbiju”. I to nas dovodi do prva dva zločina koja ću pomenuti.
Zločini u BiH i Hrvatskoj
U svom izveštaju od 14. februara 1943. godine komandant limsko–sandžačkog četničkog odreda, major Pavle Đurišić, piše Draži Mihailoviću sledeće:
“…Sva muslimanska sela u pomenuta tri sreza (Foča, Čajniče i Pljevlja) su spaljena, tako da nijedan njihov dom nije ostao čitav… Za vreme operacija pristupilo se potpunom uništavanju muslimanskog življa bez obzira na pol i godine starosti… Naše ukupne žrtve su 22 mrtva, od kojih dva nesretnim slučajem… Kod muslimana 1.200 boraca i do 8.000 ostalih žrtava: žena, staraca i dece…”
Izveštaj Pavla Đurišića o zločinima
Učestvujući u italijanskoj operaciji ALBIA na Biokovu između 29. 8. i 3. 9. 1942. hercegovački četnici, pod komandom Petra Baćovića, izvršili su masovni teror nad civilima hrvatske narodnosti u zoni operacije. Baćović opisuje ove aktivnosti u izveštaju Mihailoviću od 5. 9. 1942.:
“…Naknadno dodajem u vezi odlaska naše kaznene ekspedicije u Ljubuški i Imotski da su naši četnici (…) između Ljubuškog i Vrgorca, oderali živa tri katolička sveštenika. Naši četnici ubijali su sve muškarce od 15 godina na više. Žene i deca ispod 15 godina nisu ubijana. Sedamnaest sela je potpuno spaljeno…”
Pokolj sopstvenog naroda
Osim pripadnika partizanskog pokreta, četnici su u Srbiji ubijali svakog za koga su smatrali da pruža pomoć partizanima.
U noći između 20. i 21. decembra 1943. godine, dakle iste godine kada je počinjen zločin nad fočanskim muslimanima, četnici su upali u selo Vranić, udaljeno 35 kilometara od Beograda. Ko god se zatekao u kući od četrnaest seoskih porodica bio je ubijen.
Zaklano je 72 ljudi, među kojima 35 žena i desetoro dece, od kojih je dvoje bilo u kolevkama. Četiri devojčice bile su pred roditeljima silovane pa zaklane, a jedan mladić bio je kastriran pa zaklan.
Najstarija žrtva pokolja bio je deda Joksim Pantić, star 87 godina, a najmlađi jednogodišnji Ljuba Pantić, koji je zaklan u kolevci i izboden osam puta nožem. Iz iste porodice ubijen je i Stevan Pantić, nosilac Albanske spomenice, dakle pripadnik pobedonosne srpske vojske iz Prvog svetskog rata, koji je prešao u Albaniju, a zatim učestvovao u proboju solunskog fronta i oslobađanju Srbije.
Iz porodice Pantić ubijeno je 10 članova, a da tragedija bude veća, poklanu porodicu i komšije pronašao je dvanaestogodišnji Dragoljub Pantić, koji je sticajem okolnosti preživeo.
(Više o četničkom zločinu u selu Vranić može se pročitati u delu “Noć kame” Dragoljuba Pantića).
U ovom slučaju nema ideologije. Srbija je crvena, ali ne zato što je izrazito levičarska i socijalistička, već zbog krvi koju su narodu prolili okupatori i oni koji su sa njima sarađivali.
Prema istraživanju Gojka Škore, u užičkom kraju je tokom rata od ravnogorskih četnika stradalo 1.364 osobe.
A prema istraživanju Vladimira Nikšića imenom i prezimenom, mestom događaja i vremenom, utvrđen je sledeći broj poginulih i ubijenih osoba u čačanskom okrugu tokom rata: nemački okupator je streljao 1.145 osoba iz čačanskog kraja (od toga su 702 partizana, koje su zarobili četnici i predali ih Nemcima), četnici su ubili 571 osobu (streljano 385, a zaklano 186, od tog broja zaklane su 54 žene).
Prema istraživanjima Dragoljuba Petrovića, u knjaževačkom kraju četnici su pobili blizu 400 osoba, a u boljevačkom kraju otprilike 250 osoba.
Zakon o rehabilitaciji
Godine 1944., pri povlačenju Nemaca i četnika iz Srbije, Adolf Hitler odlikovao je majora Pavla Đurišića Gvozdenim krstom. Onog Đurišića koji je učestvovao u ubijanju 8.000 muslimana. Nije smetalo Đurišiću da na uniformu stavi orden vojske koja je samo u njegovoj zemlji, Srbiji, imala pravilo da za jednog ranjenog nemačkog vojnika strelja 50, a za jednog ubijenog nemačkog vojnika 100 civila.
Nije Đurišiću smetao orden vojske koja je u Kragujevcu upravo po toj formuli streljala 2.272 osobe, od čega 217 dece mahom učenika kragujevačke gimnazije, ali i dece koja nisu ni išla u školu. Nije smetalo Đurišiću da na grudi stavi orden vojske koja je u Kraljevu iz odmazde streljala 7.000 ljudi.
U nameri da “pomiri” dve Srbije koje su se jasno razdvojile tokom Drugog svetskog rata – partizansku i antifašističku te manjinsku četničku Srbiju – Narodna skupština Republike je 21. decembra 2004. izglasala Zakon o izjednačavanju prava partizanskih i ravnogorskih boraca, da bi isto predstavničko telo 17. aprila 2006. izglasalo Zakon o rehabilitaciji, kojim je pravno omogućena politička rehabilitacija istaknutih protagonista kvislinških pokreta tokom nacističke okupacije.
Zakon o rehabilitaciji kao pravni akt, ili tačnije, politička deklaracija, u krajnjoj meri uticala je na pokretanje procesa koji se vodi pred Višim sudom u Beograda za političku rehabilitaciju Draže Mihailovića. Bio je to prvi glogov kolac za sve žrtve četničkog terora, bio je to glogov kolac u telo malog Ljube Pantića i njegovog dede.
Istorijske činjenice
U ovom slučaju nema ideologije. Srbija je crvena, ali ne zato što je izrazito levičarska i socijalistička, već zbog krvi koju su narodu prolili okupatori i oni koji su sa njima sarađivali. Nema ideologije u činjenici da 1945. godine Beograd oslobađaju partizani i Crvena Armija, a ne Dragoljub Draža Mihailović i četnici. To je istorijska činjenica.
Baš kao što je istorijska činjenica da su se četnici i Nemci povlačili preko koridora koji im je otvorio poglavnik NDH Ante Pavelić. Proces revizionizma nije novost na ovim našim prostorima. Nije mali broj onih koji su početkom devedesetih sa blagonaklonošću gledali na ustaški pokret u Hrvatskoj i u limenkama kupovali “čist hrvatski zrak”, a Jasenovac proglašavali skoro za vazdušnu banju i na svaki način pokušavali da umanje broj onih koji su stradali što u pećima, što pod maljem, što od noža.
Razlika je što je između tog i ovog revizionizma prošlo dvadeset godina. I baš kao što je prvi revizionizam propao, trebao bi da propadne i ovaj. Zbog slobodarskog duha srpskog naroda, zbog pravičnosti, zbog svih nas, zbog malog Ljube Pantića. Sve ostalo bila bi samo nepravda, sramota i poslednji glogov kolac u sve žrtve.
Izvor: Al Jazeera