Oglasi

Kulturocid nad Ferhadijom

Zbog čega je smetala Ferhadija?Anadolija

Svjedok: Ševal Kovačević

Sedmi maj 2012. godine, 19 godina prođe, ljepotice Ferhadije više nema. Nema je, ali je gora tišina u kojoj je nema.

Šuti UNESCO, moderna Evropa, demokratska Amerika, Istok i Zapad, koga već briga za Ferhadijom.

Zbog čega šutite? Kulturna vrijednost Ferhadije neprocjenjiva bješe, ali zasmeta im. Zašto?

Što je džamija! Što je molitveni prostor! Što pripada Bošnjacima! Zar je uništi vjernik? Kabil (Kajin) na brata Habila (Abel) diže ruku svoju po ko zna koji put i to u modernom društvu i modernom dobu.

Zar bogomolju tuđu porušiti moraš kako bi tvoja bila kod Boga primljena?!

Nisu je uništili ni zemljotresi, ni monarhije. Uništiše je oni koji ne znaju cijeniti ni vlastito, koji ne poznaju vrijednost kulturne baštine ma kakva ona bila, pa makar i vjere drugoga.

Duša me boli, razum se muti, jedino mi molitva ostaje, molitva izrečena u pjesmi pokajanja.

Gospode, razum prosvijetli mi sada,
I daj mi snage, daj mi volju jaku,
Demone sve što može da savlada,
Nek Tvoja milost svijetli mi u mraku,
Gospode, razum prosvijetli mi sada…

Musa Ćazim Ćatić

Ferhat-pašina džamija, Ferhadija, djelomično je bila uništena eksplozivom 7. maja 1993. od strane srpskih nacionalista potpomognutih od vlasti Republike Srpske, kao dio provođenja politike etničkog čišćenja Bošnjaka.

Nakon prvog rušenja vlasti Republike Srpske su organizirale potpuno rušenje i čišćenje terena na kojem se nalazio cjelokupni kompleks džamije. Ostaci ruševina su odvezeni na gradski deponij.

Kratko nakon rušenja Ferhadije, srušena je i obližnja sahat-kula. Ferhadija je bila jedna od 16 džamija srušenih u Banjoj Luci tokom agresije u BiH od 1992. do 1995. godine. Dan rušenja Ferhadije, 7. maja, u BiH je proglašen kao Dan džamija.

Islamska zajednica Banje Luke je 2001. dobila urbanističku suglasnost za ponovnu izgradnju džamije.

Ipak, pri polaganju kamena temeljca 7. maja 2001. godine došlo je do nereda i protesta od strane srpskih nacionalista.

Blizu 4.000 prosvjednika je kamenovalo i tuklo 300 Bošnjaka koji su prisustvovali ceremoniji postavljanja kamena temeljca. Mnogi su s povredama primljeni u banjalučku bolnicu, a jedan Bošnjak je nakon povreda preminuo 26. maja 2001.

Ceremonija je kasnije obavljena u tajnosti i pod velikim osiguranjem. Rekonstrukcija džamije je i dalje kontroverzna tema u Banjoj Luci zbog njezine istaknute lokacije u gradu, a rekonstrukcija je i dalje otežana zbog problematike njene autentične rekonstrukcije.

Preliminarne studije o autentičnoj rekonstrukciji džamije pripremio je Arhitektonski fakultet u Sarajevu.

Ferhat-pašina džamija, poznatija kao Ferhadija, bila je centralni objekat u Banjoj Luci i jedno od najvećih dostignuća islamske arhitekture XVI stoljeća u Bosni i Hercegovini. Ferhadija je izgrađena 1579. godine u klasičnom otomanskom stilu.

Njen neimar je nepoznat, ali je poznato da je bio učenik čuvenog Mimara Sinana (Koca Mimar Sinan Aga - najpoznatiji rad Sulejmanova džamija  u Carigradu, poznatija kao Sulejmanija ; Stari most u Mostaru…).

Izgradnju Ferhadije finansirao je Ferhat-paša Sokolović. U kompleksu Ferhadije su se, također, nalazila i tri turbeta: Ferhat-paše, njegove unuke Safikadune i njegovih bajraktara.

Željezna i kamena ograda sa česmom u uglu, šadrvan i staro mezarje u vrtu.

Kasnije je kompleks dopunjen sahat-kulom izgrađenom nedaleko od Ferhadije. Džamija je bila 18 metara široka, 14 metara dugačka, a vrh kupole je bio 18 metara visok.

Munara je bila 42,7 metara visoka, nalazila se sa desne strane džamije i imala poseban ulaz. Bila je postavljena na oktogonalno postolje (ćup) spojeno jednim dijelom za masu zida, dok je vanjski dio bio ukrašen kamenim okvirima.

Unutrašnjost džamije: Mihrab je imao izrazito naglašenu visinu vitkih oblika i glatku unutrašnju nišu koja se stepenasto pri vrhu završavala sa sedam redova stalaktita. Sa strana su bila dva ukrasna cvijeta, dok je na vrhu bila zlatna jabuka.

Drugi značajan dio unutrašnjosti džamije bio je minber. Izgrađen u kamenu, a sastojao se od ulaznog dijela, stepeništa i piramidalnog krovića. Najraskošniji dio minbera bila je portalna kruna, koju su ukrašavali stilizirani pupoljci obojeni crvenom i zlatnom bojom, naizmjenično postavljeni sa listovima ispod kojih je bio red stalaktita.

Lijevo od mihraba, bio je ćurs (ar. kursijj), katedra za povremene vazove (predavanja). Imao je jednostavnu četverougaonu formu, građen od kamena i obojen.

Mahfil je galerija koja služi mujezinu, koji uz imama predvodi namaz, ali isto tako za povećanje molitvenog prostora, pa su ga najčešće koristile žene. Kod Ferhadije džamije on je bio postavljen asimetrično, oslonjen na zid kod ulaza jednom stranom, a drugom na sjevernoistočni zid i pet kamenih stubova, čije su baze bile od crvenog kamena, a kapiteli od drveta.

Na mahfil su vodila dva kamena stepeništa ugrađena u masivne kamene pilastre, izvučene iz mase zida.

Ferhadija je uvrštena u kulturnu baštinu Bosne i Hercegovine 1950. godine, a kasnije je bila uvrštena na Listu spomenika svjetske baštine pri UNESCO-u.

Ono što je činjenica, danas se Ferhadija polahko obnavlja. Polahko, tiho, ponekad mislim u strahu, ali prolazi još jedan 7. maj, a Ferhadije nema tamo gdje je nekada bila.

 

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove autora komentara, a ne stavove Al Jazeere Balkans. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja jer takvi komentari neće biti objavljeni. Al Jazeera Balkans zadržava pravo da određene komentare obriše bez najave i objašnjenja.